ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ประเทศไทยกำลังเผชิญกับวิกฤตคุณภาพทางการศึกษาอย่างต่อเนื่อง แม้จะมีความพยายามปฏิรูปหลายครั้ง แต่กลับไม่สามารถยกระดับการเรียนรู้ให้เทียบเท่าประเทศเพื่อนบ้านได้อย่างแท้จริงนายสานิตย์ พลศรี นายกสมาคมครูชนบทจังหวัดชัยภูมิ ในหัวข้อ “สาเหตุของปัญหาคุณภาพด้านการศึกษาประเทศไทยที่ตกต่ำ” ซึ่งกำลังถูกส่งต่ออย่างกว้างขวางในโซเชียลมีเดียและกลุ่มไลน์ของคนในแวดวงการศึกษาเสียงสะท้อนจากผู้ที่อยู่ในภาคสนามจริงอย่างนายสานิตย์ ทำให้เราได้เห็นภาพที่ชัดเจนมากขึ้นว่า ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ตัวนักเรียนหรือครูเพียงลำพัง แต่เป็นผลสะสมจากโครงสร้าง ระบบ และการบริหารที่ผิดทิศผิดทางมานานจึงเป็นการเปิดประเด็นให้สังคมได้ทบทวนร่วมกันว่า หากเราไม่เริ่ม “เปลี่ยนจริง” คุณภาพการศึกษาของไทยอาจยิ่งตกต่ำลงกว่าที่เป็นอยู่

11 สาเหตุที่ทำให้คุณภาพการศึกษาไทยตกต่ำ

1. ผู้นำด้านการศึกษาไม่มีความรู้ด้านการศึกษา
   รัฐมนตรีศึกษาธิการมักไม่ได้มาจากสายงานการศึกษาโดยตรง จึงขาดความเข้าใจในระบบ
2. ขาดเสรีภาพในการบริหารและวิชาการ
   ผู้บริหารและนักวิชาการไม่มีอิสระในการตัดสินใจและพัฒนานโยบายการศึกษา
3. ไม่ยึดกรอบนโยบายชาติ
   ทั้งรัฐธรรมนูญ, พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ, แผนปฏิรูปประเทศ และแผนการศึกษาชาติ ถูกมองข้าม
4. ละเลยหลักสูตรมาตรฐานยุคใหม่
   หลักสูตรอิงศตวรรษที่ 21 (ปี 2551 และปรับปรุงปี 2560) ไม่ถูกนำมาใช้อย่างจริงจัง
5. ไม่มีการประเมินหรือวิจัยหลักสูตร
   ขาดการประเมินว่าเนื้อหาหรือวิธีการสอนมีปัญหาตรงไหน การพัฒนาจึงไม่ตรงจุด
6. การศึกษา = ธุรกิจ
   การจัดการศึกษาเน้นผลประโยชน์มากกว่าคุณภาพ ทำให้เกิดช่องโหว่ในงบประมาณและนโยบาย
7. สวนทางกับแนวโน้มโลก
   รัฐใช้งบมหาศาลซื้อสื่อดิจิทัลให้โรงเรียน โดยไม่พิจารณาผลกระทบ เช่น สมาธิสั้น ติดเกม และเสี่ยงต่อสื่อไม่เหมาะสม ในขณะที่หลายประเทศพัฒนาแล้ว เช่น อังกฤษ ออสเตรเลีย และแม้แต่จีน กลับจำกัดการใช้สื่อเหล่านี้ในห้องเรียน
8. กรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานขาดความรู้เฉพาะทาง
   ส่วนใหญ่ไม่เชี่ยวชาญด้านการศึกษาขั้นพื้นฐาน แต่กลับมีบทบาทสำคัญในการตัดสินใจด้านนโยบาย
9. งบประมาณหนังสือเรียนไม่เพียงพอ
   งบประมาณไม่สอดคล้องกับนโยบายเรียนฟรี 15 ปี โรงเรียนและผู้ปกครองต้องแบกรับภาระ
10. ระบบราชการให้ค่าน้ำหนักกับตำแหน่ง มากกว่าวิชาการ
    ความก้าวหน้าในสายงานมักพึ่ง “เส้นสาย” มากกว่าความสามารถ เช่น กรณีแต่งตั้ง ผอ.เขตพื้นที่ฯ ที่โปร่งใสไม่เพียงพอ
11. ระบบแต่งตั้งอิงตำแหน่ง มากกว่าคุณธรรม
    กระทรวงศึกษาธิการใช้ตำแหน่ง “เชี่ยวชาญ” เป็นเกณฑ์ในการตั้งประธาน อ.ก.ค.ศ. โดยไม่ประเมินความเหมาะสมด้านจริยธรรมและความสามารถจริง

การศึกษาไม่ควรเป็นเรื่องของผลประโยชน์หรือเกมการเมือง แต่ควรเป็นรากฐานที่มั่นคงของอนาคตประเทศ

ถ้าเรายังเพิกเฉยต่อข้อบกพร่องเชิงระบบ และไม่กล้าทบทวนบทบาทของผู้บริหารนโยบายอย่างตรงไปตรงมา การศึกษาไทยก็อาจถอยหลังไปไกลกว่าที่คิด

ถึงเวลาที่ต้องยอมรับความจริง แล้วเริ่มต้น “ปฏิรูปจากความเข้าใจ” ไม่ใช่เพียงแค่การเปลี่ยนคน แต่ต้องเปลี่ยนวิธีคิด เปลี่ยนโครงสร้าง และเปลี่ยนทิศทาง เพื่ออนาคตของเด็กไทยและประเทศชาติอย่างยั่งยืน

ขอขอบคุณข้อมูลจาก: เพจ EduGuide 4.0 กระตุกต่อมคิด