ตามที่กระทรวงศึกษาธิการ ได้กำหนดแผนปฏิบัติการปรับปรุงหลักสูตรแกนกลางการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551 เป็นหลักสูตรฐานสมรรถนะ สำหรับแผนปฏิบัติการที่ได้ปรับปรุงใหม่ มีสาระสำคัญอยู่ 2 ประการ คือ ประการที่หนึ่ง วางแผนนำหลักสูตรฐานสมรรถนะไปใช้ในกรอบเวลา 3 ปี คือ ปีการศึกษา 2565 ให้เริ่มใช้หลักสูตรฐานสมรรถนะ สำหรับระดับประถมศึกษาในโรงเรียนที่มีความพร้อม จากนั้นปีการศึกษา 2566 ให้ใช้หลักสูตรฐานสมรรถนะ สำหรับระดับมัธยมศึกษาในโรงเรียนที่มีความพร้อม และทุกโรงเรียนในระดับประถมศึกษา และในปีการศึกษา 2567 ให้ใช้หลักสูตรฐานสมรรถนะในโรงเรียนทุกโรง

หลักสูตรฐานสมรรถนะคืออะไร 

สมรรถนะ คือภาพรวมของ 3 สิ่ง ได้แก่ ความรู้ ทักษะ และเจตคติ ซึ่งเชื่อมโยงสอดคล้องกันและแยกจากกันไม่ได้ ทั้ง 3 อย่างมีความหมายดั้งนี้

• ความรู้ คือ สิ่งที่ได้จากวิชานั้น ๆ มีการกระตุ้นความคิด
• ทักษะ คือ สิ่งที่สามารถนำความรู้ไปปรับใช้ในชีวิตประจำวันได้
• เจตคติ คือ การเปิดใจให้ผู้คนรอบข้าง การใฝ่หาความจริง การเข้าเคารพตนเองและผู้อื่น มีความอยากรู้อยากเห็นสิ่งใหม่ และมีความสร้างสรรค์

แต่เดิมหลักสูตรปัจจุบันเน้นไปเพียงแค่ตัวเดียวคือ ความรู้ ไม่ได้รวมถึง ทักษะ และเจตคติที่มากพอ จึงทำให้เด็กนักเรียนไม่สามารถทำงานได้ดีเมื่อจบการศึกษาออกมาแล้ว

หลักสูตรฐานสมรรถนะ จะกำหนดมาตรฐานสมรรถนะ (Competency Standards) ขึ้นเป็นสมรรถนะเบื้องต้นที่จำเป็นสำหรับผู้เรียน เพื่อการดำรงชีวิตอย่างมีคุณภาพ โดยทั่วไปมี 2 ลักษณะ คือ

• สมรรถนะหลัก (Core Competency) มีลักษณะเป็นสมรรถนะข้ามวิชาหรือคร่อมวิชา คือเป็นสมรรถนะที่สามารถพัฒนาให้เกิดขึ้นแก่ผู้เรียนได้ในสาระการเรียนรู้ต่าง ๆ ที่หลากหลาย หรือสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการพัฒนาผู้เรียนให้เรียนรู้สาระต่าง ๆ ได้ดียิ่งขึ้น
• สมรรถนะเฉพาะ (Specific Competency) เป็นสมรรถนะเฉพาะวิชา / สาขาวิชาที่จำเป็นสำหรับวิชานั้น ๆ ซึ่งสมรรถนะทั้ง 2 ประเภทนั้น ไม่ว่าจะเป็นสมรรถนะหลัก หรือสมรรถนะเฉพาะ ต่างก็มีระดับตั้งแต่ง่ายไปยาก ซึ่งหลักสูตรจะกำหนดให้ผู้เรียนได้เรียนรู้แบบไต่ระดับ ไปตามระดับความสามารถของตน

หลักสูตรฐานสมรรถนะจะถูกเปลี่ยนแปลงอย่างไรบ้าง

• มีการปลดล็อกตัวชี้วัด เด็กเรียน 7 สาระการเรียนรู้ แทน 8 สาระการเรียนรู้
• ช่วงชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 ถึง ปีที่ 3 เวลาเรียนลดลงจาก 1000 ชั่วโมงเป็น 800 ชั่วโมง
• สอนอ้างอิงสมรรถนะมากกว่าอิงเนื้อหา
• เน้นกิจกรรมการเรียนรู้ เน้นปฏิบัติ โดยเชื่อมโยงกับสถานการณ์ต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน
• มีการบูรณาการข้ามศาสตร์มากยิ่งขึ้น
• สอนอิงสมรรถ ประเมินอิงสมรรถนะ
• หลักสูตรมีความยืดหยุ่นขึ้น
• ให้ความสำคัญกับบริบทสิ่งแวดล้อม ให้นักเรียนได้มีการพัฒนาศักยภาพของตนเองหลายบุคคล

เหตุผลที่ต้องเปลี่ยนหลักสูตร

เนื่องจากโลกในปัจจุบัน เกิดการเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ และไม่มีความแน่นอนอยู่ตลอดเวลา เมื่อเด็กนักเรียนที่จบมาก็เกิดว่างงานเป็นจำนวนมาก เด็กที่จบมาทำงานไม่เป็น สิ่งที่จะแก้ปัญหาคือให้เด็กได้มีเครื่องมือติดตัว โดยเน้นสอนให้เด็กทำเป็น มีพฤติกรรมทางอารมณ์และทักษะที่เหมาะสมมากกว่าที่ให้เรียนแต่เนื้อหาความรู้ ถ้าเน้นสอนสิ่งเหล่านี้ เด็กก็จะสามารถนำไปปรับใช้ในสถานการณ์ต่าง ๆ ไม่ว่าโลกจะเปลี่ยนแปลงไปทิศทางไหน

หลักสูตรฐานสมรรถนะเน้นอะไรบ้าง

• ยึดให้เด็กเป็นศูนย์กลางในด้าน ความถนัด ศักยภาพ และความสนใจ
• เน้นกิจกรรมการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงกับสถานการณ์จริง
• 3 เรื่องที่ครูสอนต่อเนื่อง ได้แก่ สอนความรู้ ฝึกทักษะให้เด็กปฏิบัติ พัฒนาทัศนคติอารมณ์และอุปนิสัย
• มีการกำหนดบูรณาการข้ามศาสตร์ ด้วยความร่วมมือจากคุณครูในโรงเรียน
• ประเมินผลที่สมรรถนะของเด็ก

การประเมินผล

• เน้นการรวบรวมหลักฐานการเรียนรู้มากกว่าการเรียนแบบให้เด็กแข่งขันทำข้อสอบ
• เน้นการประเมินเพื่อพัฒนา ประเมินเพื่อสรุปผลด้วยวิธีการหลากหลายสอดคล้องกับช่วงวัย
• เน้นประเมินที่ดูจากการพัฒนาของเด็กมากกว่าประเมินในกระดาษที่ให้คุณครูกรอกเอกสาร

การตัดสินผลการเรียน 

• ตามผลลัพท์การเรียนรู้โดยกำหนดเป็นระดับผลการเรียนซึ่งสะท้อน ถึงความก้าวหน้า ของผู้เรียน เช่น กำหนดเป็นระบบสัญลักษณ์ ระบบตัวอักษร ฯลฯ
• จากการพัฒนาสมรรถนะหลักของผู้เรียน เป็นไปตามระดับความสามารถ (ระดับต้น กำลังพัฒนา สามารถและเหนือความคาดหวัง)

โครงสร้างเวลาเรียน(ร่าง)ช่วงชั้นที่ 1 (ประถมศึกษาปีที่ 1 ถึง ประถมศึกษาปีที่ 3)

โครงสร้างเวลาเรียน(ร่าง)ช่วงชั้นที่ 2 (ประถมศึกษาปีที่ 4 ถึง ประถมศึกษาปีที่ 6)

คุณลักษณะที่พึงประสงค์ของเด็กไทยในโลกปัจจุบัน จากเดิมที่มีสมรรถนะ 5 ด้าน ได้ปรับให้เป็นสมรรถนะ 6 ด้าน

1. การจัดการตนเอง
2. การคิดขั้นสูง
3. การสื่อสาร
4. การรวมพลังทำงานเป็นทีม
5. การเป็นพลเมืองที่เข้มแข็ง
6. การอยู่ร่วมกับธรรมชาติและวิทยาการอย่างยั่งยืน

ซึ่งการเพิ่มสมรรถนะ “การอยู่ร่วมกับธรรมชาติและวิทยาการอย่างยั่งยืน” มีเป้าหมายเพื่อให้เด็กไทยมีสมรรถนะทั้งด้านวิทยาศาสตร์ รู้เท่าทันเทคโนโลยีดิจิทัล และอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างยั่งยืน

หลักสูตรฐานสมรรถนะถูกคิดค้นขึ้นเพื่อแก้ไขปัญหาการเรียนรู้ของนักเรียน เพื่อให้นักเรียนได้เข้าถึงหลักสูตรที่เหมาะกับนักเรียนจริง ๆ และได้ความรู้ ทักษะ เพื่อนำไปปรับใช้ในโลกที่มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอด และให้นักเรียนได้พัฒนาสมรรถนะที่เหมาะสมกับตนเอง โดยในวันที่ 11 ตุลาคม ทางรัฐมนตรีวา่าการกระทรวงศึกษาธิการ จะมีการประกาศความพร้อมของการนำหลักสูตรฐานสมรรถนะในช่วงชั้นต้นไปใช้ในโรงเรียนนำร่อง 265 โรง เพื่อทำการวิจัยเพื่อนำผลการวิจัยมาสรุปรวมกับผมการรับฟังความคิดเห็นและจากการรวบรวมข้อมูลจากแบบสอบถาม (คลิก) จากข้อมูล 3ทางนี้ จะมีคุณค่าและประโยชน์ในการพัฒนาหลักสูตรฐานสมรรถนะ