สพฐ. เล็งใช้ “ข้อสอบกลาง” วัดผลเลื่อนชั้น อาจนำร่องในพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา

เลขาธิการ กพฐ. เผยแนวคิดใช้ข้อสอบมาตรฐานกลางเพื่อให้เด็กและครูรู้ว่าต้องเสริมทักษะด้านใด ควบคู่กับการปรับวิธีสอนให้เด็กคิด วิเคราะห์ และลงมือทำ ขณะนี้ยังไม่มีประกาศให้โรงเรียนทั่วประเทศใช้ข้อสอบกลาง และยังไม่ระบุว่าจะเริ่มที่ชั้นเรียนหรือวิชาใด

11 พฤศจิกายน 2569 – สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) กำลังพิจารณานำข้อสอบกลางที่ได้มาตรฐานมาใช้วัดผลการเลื่อนชั้น จากเดิมที่โรงเรียนออกข้อสอบประเมินเอง โดยมีเป้าหมายให้ผู้เรียนรู้เร็วขึ้นว่ายังไม่เข้าใจเรื่องใด และให้ครูใช้ผลประเมินวางแผนสอนเสริมได้ตรงจุด

นายธนู ขวัญเดช เลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (กพฐ.) มองว่า การเปลี่ยนวิธีสอนต้องเดินคู่กับการเปลี่ยนวิธีประเมิน หากห้องเรียนเปิดโอกาสให้เด็กทำกิจกรรม คิดวิเคราะห์ และนำความรู้ไปใช้ แต่ข้อสอบยังเน้นการจำเนื้อหา การเรียนการสอนก็มีแนวโน้มกลับไปเน้นท่องจำเช่นเดิม

ข้อสอบกลางจะมีผลต่อการเลื่อนชั้นแค่ไหน?

คำถามสำคัญคือ คะแนนข้อสอบกลางจะใช้เพื่อบอกว่าเด็กต้องพัฒนาเรื่องใด หรือจะมีน้ำหนักในการตัดสินผลเลื่อนชั้นด้วย รายละเอียดที่เปิดเผยยังไม่ระบุสัดส่วนคะแนน เกณฑ์ผ่าน หรือวิธีใช้คะแนนร่วมกับผลประเมินของโรงเรียน รวมถึงยังไม่ระบุระดับชั้น รายวิชา และกำหนดเริ่มใช้

ตามแนวปฏิบัติของ สพฐ. สำหรับสถานศึกษาที่ใช้หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551 การเลื่อนชั้นพิจารณาหลายองค์ประกอบ ได้แก่ เวลาเรียน ผลประเมินรายวิชาพื้นฐาน การอ่าน คิดวิเคราะห์และเขียน คุณลักษณะอันพึงประสงค์ และกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน ข่าวครั้งนี้จึงยังไม่ใช่ข้อสรุปว่าเด็กจะต้องสอบข้อสอบกลางให้ผ่านเพื่อขึ้นชั้น หรือโรงเรียนจะยกเลิกการประเมินของตนเอง

อาจเริ่มทดลองในพื้นที่นวัตกรรม พร้อมแก้โจทย์โรงเรียนขนาดเล็ก

เลขาธิการ กพฐ. ระบุว่า การปรับระบบพร้อมกันทั่วประเทศเป็นเรื่องใหญ่ จึงอาจเริ่มทดลองในโรงเรียนที่อยู่ในพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา แต่ยังไม่มีการเปิดเผยรายชื่อโรงเรียนที่จะเข้าร่วม ขณะเดียวกัน สพฐ. เตรียมนำข้อสรุปเบื้องต้นจากการทำงานด้าน AI เพื่อพัฒนาครูและการเรียนรู้ การลดความเหลื่อมล้ำในโรงเรียนขนาดเล็ก และการพัฒนาทักษะการคิดขั้นสูง ไปหารือกับผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาทั่วประเทศในช่วงกลางเดือนพฤศจิกายน 2569

สำหรับโรงเรียนขนาดเล็ก นายธนูเสนอให้พิจารณาทางเลือกควบคู่กับการยุบหรือควบรวม เช่น จัดสรรครูให้ครบชั้นและตรงตามวุฒิ ลดภาระเพื่อให้ครูมีเวลาสอนมากขึ้น และใช้เทคโนโลยีช่วยจัดการเรียนรู้ เพราะแม้ข้อสอบจะช่วยชี้ว่าเด็กต้องการความช่วยเหลือตรงไหน โรงเรียนก็ยังต้องมีครูและทรัพยากรเพียงพอที่จะช่วยเด็กหลังรู้ผล

จากคะแนน PISA ถึงโจทย์ลดความเหลื่อมล้ำ

นายธนูมองว่า การติวเพื่อเพิ่มคะแนน PISA เพียงอย่างเดียวไม่ตอบโจทย์คุณภาพการศึกษา สิ่งที่ควรเกิดขึ้นในห้องเรียนคือการฝึกให้เด็กคิด วิเคราะห์ และใช้ความรู้แก้ปัญหา ซึ่งสอดคล้องกับลักษณะของ PISA ที่ประเมินว่านักเรียนอายุ 15 ปีนำความรู้ด้านการอ่าน คณิตศาสตร์ และวิทยาศาสตร์ไปใช้ในสถานการณ์จริงได้เพียงใด

ข้อมูล PISA 2025 ของ OECD ยังพบว่า นักเรียนไทยกลุ่มที่ได้เปรียบทางเศรษฐกิจและสังคม 25% แรก มีคะแนนวิทยาศาสตร์เฉลี่ยสูงกว่ากลุ่มที่เสียเปรียบที่สุด 25% อยู่ 55 คะแนน และช่องว่างดังกล่าวไม่เปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญระหว่างปี 2015–2025 ตัวเลขนี้ช่วยอธิบายว่าเหตุใดการปรับวิธีสอบจึงต้องเดินคู่กับการลดความต่างด้านโอกาสเรียนรู้ระหว่างโรงเรียน

สำหรับนักเรียนและผู้ปกครอง ยังให้ยึดแนวทางวัดผลที่โรงเรียนแจ้งตามเดิม สิ่งที่ต้องติดตามจาก สพฐ. คือ หากเริ่มนำร่อง จะสอบชั้นไหน วิชาใด ใช้คะแนนอย่างไร และโรงเรียนจะนำผลไปช่วยเด็กที่ยังต้องเรียนเสริมอย่างไร

ที่มา: ข่าวสด, มติชน, แนวปฏิบัติการวัดและประเมินผลของ สพฐ. และ OECD: PISA 2025 ผลการประเมินประเทศไทย