ประวัติมหาวิทยาลัยพะเยา — จากวิทยาเขตสารสนเทศสู่มหาวิทยาลัยแห่งภาคเหนือตอนบน

ประวัติมหาวิทยาลัยพะเยา (มพ.) อย่างละเอียด ตั้งแต่โครงการกระจายโอกาสทางการศึกษาสู่จังหวัดพะเยา พ.ศ. 2538 สู่วิทยาเขตสารสนเทศพะเยา จนแยกตัวเป็นมหาวิทยาลัยพะเยา 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2553 พร้อมแหล่งอ้างอิงทางการ

---

ในปี 2538 มหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งในพิษณุโลกตัดสินใจขยายการศึกษาไปยังจังหวัดพะเยา โดยใช้อาคารเรียนของโรงเรียนพะเยาพิทยาคมเป็นสถานที่ชั่วคราว

ไม่มีใครรู้ในวันนั้นว่า ก้าวเล็ก ๆ ของมหาวิทยาลัยนเรศวร จะกลายเป็นจุดเริ่มต้นของ มหาวิทยาลัยพะเยา มหาวิทยาลัยของรัฐแห่งที่ 79 ของประเทศไทย ในอีก 15 ปีต่อมา

📌 หมายเหตุ: บทความนี้อ้างอิงหลักจากเว็บไซต์ทางการของมหาวิทยาลัยพะเยา (dsa.up.ac.th/v4/up_history.php, up.ac.th/Intro_About2.aspx, up.ac.th/Intro_Symbol.aspx), คลังจดหมายเหตุ อว. (mhesi.nrct.go.th/archives/s/mhesi_archives/item/2471) และ Wikipedia ภาษาไทย

---

บทที่ 1 — บริบทก่อนก่อตั้ง: ทำไมพะเยาต้องการมหาวิทยาลัย

จังหวัดพะเยาตั้งอยู่ในภาคเหนือตอนบน มีประชากรประมาณ 5 แสนคน แต่ไม่มีมหาวิทยาลัยของรัฐในพื้นที่ นักเรียนที่ต้องการศึกษาต่อระดับปริญญาต้องเดินทางไปเชียงใหม่หรือพิษณุโลก ซึ่งเป็นภาระหนักสำหรับครอบครัวรายได้ต่ำซึ่งเป็นส่วนใหญ่ของประชากรในจังหวัด

ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.มณฑล สงวนเสริมศรี อธิการบดีคนแรกของมหาวิทยาลัยพะเยาอธิบายว่า มหาวิทยาลัยนเรศวรได้ตระหนักถึงความสำคัญของการกระจายโอกาสและการสร้างความเสมอภาคทางการศึกษา และได้ร่วมพิจารณากับผู้ว่าราชการจังหวัดและสมาชิกผู้แทนราษฎรจังหวัดพะเยา เพื่อแก้ปัญหาเรื่องรายได้และการศึกษาของประชากรในจังหวัดพะเยา

---

บทที่ 2 — ยุคที่ 1: มหาวิทยาลัยนเรศวร โครงการกระจายโอกาส พ.ศ. 2538

วันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2538 คณะรัฐมนตรีมีมติให้มหาวิทยาลัยขยายเขตการศึกษาไปยังส่วนภูมิภาคได้ใน 11 จังหวัด รวมถึงจังหวัดพะเยา เพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในวโรกาสที่ทรงครองสิริราชสมบัติครบ 50 ปี

มหาวิทยาลัยนเรศวรจึงได้จัดทำ โครงการกระจายโอกาสทางการศึกษาไปยังส่วนภูมิภาค (จังหวัดพะเยา) ขึ้น โดยในระยะแรกใช้อาคารเรียนของ โรงเรียนพะเยาพิทยาคม เป็นอาคารเรียนชั่วคราว

---

บทที่ 3 — ยุคที่ 2: มหาวิทยาลัยนเรศวร วิทยาเขตสารสนเทศพะเยา พ.ศ. 2539

วันที่ 8 ตุลาคม พ.ศ. 2539 คณะรัฐมนตรีมีมติให้ใช้ชื่อ “มหาวิทยาลัยนเรศวร วิทยาเขตสารสนเทศพะเยา” อย่างเป็นทางการ และต่อมาใน พ.ศ. 2542 ได้ย้ายมาจัดการเรียนการสอนที่ ตำบลแม่กา อำเภอเมืองพะเยา บนพื้นที่ประมาณ 5,158 ไร่ ซึ่งเป็นที่ตั้งหลักของมหาวิทยาลัยในปัจจุบัน

วิทยาเขตสารสนเทศพะเยาเน้นการจัดการศึกษาด้านสารสนเทศ เทคโนโลยี และวิทยาศาสตร์การแพทย์ สอดคล้องกับบริบทของภูมิภาคและความต้องการของตลาดแรงงานในพื้นที่

---

บทที่ 4 — เปลี่ยนชื่อเป็น “มหาวิทยาลัยนเรศวรพะเยา” พ.ศ. 2550

วันที่ 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2550 ในคราวประชุมสภามหาวิทยาลัยนเรศวร ครั้งที่ 13 (4/2550) สภามหาวิทยาลัยนเรศวรมีมติให้เปลี่ยนชื่อ “วิทยาเขตสารสนเทศพะเยา” เป็น “มหาวิทยาลัยนเรศวรพะเยา” เพื่อเตรียมความพร้อมของวิทยาเขตในการแยกตัวเป็นมหาวิทยาลัยเอกเทศต่อไป

วันที่ 26 กันยายน พ.ศ. 2550 คณะกรรมการบริหารมหาวิทยาลัยนเรศวรมีมติให้เปลี่ยนชื่ออย่างเป็นทางการ สะท้อนให้เห็นว่ามีแผนชัดเจนในการแยกตัวเป็นมหาวิทยาลัยอิสระ

---

บทที่ 5 — วันสถาปนา: 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2553

วันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2552 ที่ประชุมคณะรัฐมนตรีมีมติอนุมัติหลักการร่างพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยพะเยา

วันที่ 12 กรกฎาคม พ.ศ. 2553 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยพะเยา พ.ศ. 2553 ขึ้น

วันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2553 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา

วันที่ 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2553 พระราชบัญญัติมีผลบังคับใช้ มหาวิทยาลัยพะเยาจึงแยกตัวออกจากมหาวิทยาลัยนเรศวรเป็น มหาวิทยาลัยเอกเทศอย่างเต็มรูปแบบ นับเป็น มหาวิทยาลัยของรัฐแห่งที่ 79 ของประเทศไทย ถัดจากมหาวิทยาลัยนครพนม

มหาวิทยาลัยพะเยาถือเอา วันที่ 17 กรกฎาคม ของทุกปีเป็นวันสถาปนามหาวิทยาลัย

---

บทที่ 6 — ปรัชญาและปณิธาน

ปรัชญา ของมหาวิทยาลัยพะเยาคือ “ปญฺญาชีวี เสฏฐชีวี นาม” (A Life of Wisdom is the Most Wondrous of All) และปณิธานคือ “ปัญญาเพื่อความเข้มแข็งของชุมชน” (Wisdom for Community Empowerment) สะท้อนปรัชญาของมหาวิทยาลัยที่มุ่งให้ปัญญาเป็นเครื่องมือในการพัฒนาชุมชนและสังคมรอบข้าง

---

บทที่ 7 — วิทยาเขตเชียงราย

วันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2553 สภามหาวิทยาลัยพะเยามีมติอนุมัติยกฐานะ ศูนย์บริการวิชาการจังหวัดเชียงราย เป็น วิทยาเขตเชียงราย ตั้งอยู่บริเวณศูนย์ราชการจังหวัดเชียงราย บ้านฝั่งหมิ่น ตำบลริมกก อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย บนพื้นที่ที่ได้รับอนุมัติให้ใช้ประโยชน์ประมาณ 16 ไร่ เพื่อขยายโอกาสทางการศึกษาสู่จังหวัดเชียงรายและภูมิภาคใกล้เคียง

---

บทที่ 8 — ตราสัญลักษณ์และสัญลักษณ์แห่งสถาบัน

ตราสัญลักษณ์ของมหาวิทยาลัยพะเยาประกอบด้วย 3 ส่วน ได้แก่ รูปสัตตภัณฑ์สีขาวบนพื้นหลังศิลาจารึกยอดกลีบบัวสีม่วง อักษรย่อ “มพ” สีม่วงในรูปแบบตัวอักษรฝักขามล้านนา และชื่อมหาวิทยาลัย

สีประจำมหาวิทยาลัยพะเยาคือสีม่วงและสีทอง โดยสีม่วงเชื่อมโยงกับมรดกทางวัฒนธรรมล้านนาของพื้นที่ ส่วนสีทองสื่อถึงปัญญาและความเจริญรุ่งเรือง ตามที่ระบุในสัญลักษณ์ทางการของมหาวิทยาลัย (up.ac.th/Intro_Symbol.aspx)

---

บทที่ 9 — มหาวิทยาลัยพะเยาในปัจจุบัน

ปัจจุบันมหาวิทยาลัยพะเยาเปิดการเรียนการสอนในหลากหลายคณะและสำนักวิชา ครอบคลุมสาขาวิทยาศาสตร์สุขภาพ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี วิศวกรรมศาสตร์ มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ นิติศาสตร์ รัฐศาสตร์ และอื่น ๆ ทั้งในระดับปริญญาตรี โท และเอก สามารถตรวจสอบข้อมูลล่าสุดได้ที่ https://www.up.ac.th โดยตรง

มหาวิทยาลัยพะเยามุ่งพัฒนาสู่การเป็น Comprehensive University ที่ครอบคลุมทุกสาขาวิชา พร้อมกับยึดมั่นในปณิธานการเป็นมหาวิทยาลัยเพื่อชุมชนที่นำปัญญาไปรับใช้สังคมอย่างแท้จริง

---

สรุป Timeline สำคัญ

พ.ศ.	เหตุการณ์
2538	20 มิถุนายน — ครม. มีมติอนุมัติโครงการกระจายโอกาสทางการศึกษา มหาวิทยาลัยนเรศวรเริ่มจัดการเรียนการสอนที่พะเยา โดยใช้อาคารโรงเรียนพะเยาพิทยาคมชั่วคราว
2539	8 ตุลาคม — ครม. มีมติให้ใช้ชื่อ “มหาวิทยาลัยนเรศวร วิทยาเขตสารสนเทศพะเยา” อย่างเป็นทางการ
2542	ย้ายมาจัดการเรียนการสอนที่ตำบลแม่กา อำเภอเมืองพะเยา
2550	21 กรกฎาคม — สภา มน. มีมติเปลี่ยนชื่อเป็น “มหาวิทยาลัยนเรศวรพะเยา” เพื่อเตรียมแยกตัว
2550	26 กันยายน — เปลี่ยนชื่ออย่างเป็นทางการ
2552	23 มิถุนายน — ครม. มีมติอนุมัติหลักการร่าง พ.ร.บ. มหาวิทยาลัยพะเยา
2553	12 กรกฎาคม — ทรงลงพระปรมาภิไธยใน พ.ร.บ. มหาวิทยาลัยพะเยา
2553	16 กรกฎาคม — ประกาศในราชกิจจานุเบกษา
2553	17 กรกฎาคม — มีผลบังคับใช้ (วันสถาปนามหาวิทยาลัยพะเยา) มหาวิทยาลัยของรัฐแห่งที่ 79
2553	19 กันยายน — สภา มพ. มีมติยกฐานะศูนย์บริการวิชาการเชียงรายเป็นวิทยาเขตเชียงราย

---

ข้อมูลปัจจุบัน

รายการ	ข้อมูล
วันสถาปนา	17 กรกฎาคม พ.ศ. 2553
วันประกาศราชกิจจานุเบกษา	16 กรกฎาคม พ.ศ. 2553
ลำดับ	มหาวิทยาลัยของรัฐแห่งที่ 79 ของประเทศไทย
รูปแบบ	มหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐ
ต้นกำเนิด	วิทยาเขตสารสนเทศพะเยา สังกัดมหาวิทยาลัยนเรศวร
ปรัชญา	ปญฺญาชีวี เสฏฐชีวี นาม (A Life of Wisdom is the Most Wondrous of All)
ปณิธาน	ปัญญาเพื่อความเข้มแข็งของชุมชน (Wisdom for Community Empowerment)
สีประจำมหาวิทยาลัย	ม่วงและทอง
ที่ตั้ง	ตำบลแม่กา อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา (พื้นที่ประมาณ 5,158 ไร่)
วิทยาเขต	พะเยา / เชียงราย (ศูนย์ราชการ บ้านฝั่งหมิ่น ต.ริมกก อ.เมือง จ.เชียงราย)
เว็บไซต์	https://www.up.ac.th

---

อ้างอิงหลักจาก: dsa.up.ac.th/v4/up_history.php, up.ac.th/Intro_About2.aspx, up.ac.th/Intro_Symbol.aspx, mhesi.nrct.go.th/archives/s/mhesi_archives/item/2471 (คลังจดหมายเหตุ อว.) | อ้างอิงประกอบ: th.wikipedia.org (มหาวิทยาลัยพะเยา), campus.campus-star.com, crc.up.ac.th/about-us/history | อัปเดต พฤษภาคม 2569

#มหาวิทยาลัยพะเยา #มพ #UP #ประวัติมพ #พะเยา #ภาคเหนือ #การศึกษาไทย