ประวัติมหาวิทยาลัยมหิดล — จากโรงพยาบาลริมแม่น้ำสู่มหาวิทยาลัยชั้นนำของไทยที่ได้รับการยอมรับในระดับเอเชีย

ประวัติมหาวิทยาลัยมหิดลอย่างละเอียด ตั้งแต่การก่อตั้งโรงศิริราชพยาบาลในรัชกาลที่ 5 พัฒนาการผ่านมหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ จนได้รับพระราชทานนาม “มหิดล” พร้อมแหล่งอ้างอิงทางการครบถ้วน

---

บนฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาในย่านบางกอกน้อย มีโรงพยาบาลแห่งหนึ่งที่ก่อตั้งขึ้นในปี 2431  เพื่อให้การรักษาพยาบาลสมัยใหม่แก่ประชาชนในยุคที่สยามกำลังปฏิรูประบบสาธารณสุข

กว่า 130 ปีต่อมา สถาบันที่เริ่มต้นจากโรงพยาบาลริมน้ำแห่งนั้น ได้กลายเป็นมหาวิทยาลัยชั้นนำของไทยที่ได้รับการยอมรับในระดับเอเชีย มีหน่วยงานการศึกษาครอบคลุมทุกสาขาวิชา ตั้งแต่แพทยศาสตร์ วิทยาศาสตร์ สังคมศาสตร์ ไปจนถึงดนตรี

นั่นคือเรื่องราวของ มหาวิทยาลัยมหิดล

📌 หมายเหตุ: บทความนี้อ้างอิงหลักจากเว็บไซต์ทางการของมหาวิทยาลัยมหิดล (mahidol.ac.th) และคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล (siriraj.mahidol.ac.th) และราชกิจจานุเบกษา โดยใช้ Wikipedia ภาษาไทยเป็นข้อมูลประกอบ

---

บทที่ 1 — ต้นกำเนิด: โรงศิริราชพยาบาล 26 เมษายน พ.ศ. 2431

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทรงสถาปนาและพระราชทานนาม “ศิริราชพยาบาล” เมื่อวันที่ 26 เมษายน 2431 บนพื้นที่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา ย่านบางกอกน้อย

พระราชปณิธานของรัชกาลที่ 5 ในการก่อตั้งโรงพยาบาลแห่งนี้มีจุดมุ่งหมายชัดเจน คือเพื่อให้การรักษาพยาบาลแบบสมัยใหม่แก่ประชาชนโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย ในยุคที่การแพทย์สมัยใหม่ยังเป็นสิ่งแปลกใหม่สำหรับสยาม

ชื่อ “ศิริราช” มาจากพระนามของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศิริราชกกุธภัณฑ์ พระราชโอรสในรัชกาลที่ 5 ที่สิ้นพระชนม์ก่อนโรงพยาบาลจะเปิดทำการ

---

บทที่ 2 — กำเนิดโรงเรียนแพทย์แห่งแรกของสยาม

ปัญหาสำคัญที่โรงพยาบาลเผชิญในระยะแรกคือการขาดแคลนแพทย์ที่ผ่านการฝึกอบรมอย่างเป็นระบบ แนวคิดการตั้งโรงเรียนแพทย์จึงเกิดขึ้น

โรงเรียนแพทย์แห่งแรกของสยามมีจุดเริ่มต้นจากโรงศิริราชพยาบาล และได้รับการพัฒนาเป็น “โรงเรียนแพทยากร” ซึ่งเป็นรากฐานของการศึกษาด้านแพทยศาสตร์สมัยใหม่ของไทย โดยเริ่มเปิดสอนตั้งแต่ พ.ศ. 2433 และเปิดตัวอย่างเป็นทางการใน พ.ศ. 2436

การเรียนการสอนในระยะแรกผสมผสานระหว่างการแพทย์แผนตะวันตกและการแพทย์แบบไทยดั้งเดิม ก่อนจะค่อย ๆ พัฒนาไปสู่หลักสูตรแบบตะวันตกอย่างเต็มรูปแบบ

📌 รายละเอียดวันที่ที่แน่ชัดของแต่ละพัฒนาการ สามารถตรวจสอบเพิ่มเติมได้ที่ siriraj.mahidol.ac.th โดยตรง

---

บทที่ 3 — “ราชแพทยาลัย” พ.ศ. 2443

ใน พ.ศ. 2443 โรงเรียนแพทย์ได้รับพระราชทานนามใหม่จากรัชกาลที่ 5 ในชื่อ “ราชแพทยาลัย” ซึ่งสะท้อนถึงการยกระดับสถานะของสถาบันให้สูงขึ้นและมีความเป็นทางการมากขึ้น

การพระราชทานนามใหม่ครั้งนี้แสดงให้เห็นว่ารัชกาลที่ 5 ทรงให้ความสำคัญกับการพัฒนาการแพทย์สมัยใหม่ในสยามอย่างจริงจัง

---

บทที่ 4 — เข้าสู่ระบบมหาวิทยาลัย: ส่วนหนึ่งของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พ.ศ. 2459

เมื่อจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยสถาปนาใน พ.ศ. 2459 โรงเรียนแพทย์ที่ศิริราชได้เข้าเป็นส่วนหนึ่งของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในชื่อ “คณะแพทยศาสตร์และศิริราชพยาบาล”

ช่วงเวลาที่อยู่ภายใต้จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเป็นช่วงที่คณะแพทยศาสตร์ขยายตัวและพัฒนาหลักสูตรอย่างต่อเนื่อง จนได้รับการยอมรับในฐานะสถาบันการแพทย์ที่มีมาตรฐาน

---

บทที่ 5 — “มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์” พ.ศ. 2486

จุดเปลี่ยนครั้งใหญ่เกิดขึ้นเมื่อมีการจัดตั้ง มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ ขึ้นใน พ.ศ. 2486 เพื่อรวมและบริหารการศึกษาด้านแพทยศาสตร์และสาธารณสุขอย่างเป็นระบบ ซึ่งถือเป็นสถาบันอุดมศึกษาด้านการแพทย์แห่งแรกของประเทศไทย

การก่อตั้งมหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์เป็นการยืนยันว่าประเทศไทยพร้อมจะผลิตแพทย์และบุคลากรสาธารณสุขของตัวเองอย่างเป็นระบบ ไม่ต้องพึ่งพาแพทย์จากต่างประเทศเพียงอย่างเดียวอีกต่อไป

---

บทที่ 6 — “พระบิดาแห่งการแพทย์แผนปัจจุบัน”: สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร

ก่อนจะเข้าใจที่มาของชื่อ “มหิดล” ต้องรู้จัก สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ก่อน

พระองค์ทรงเป็นพระราชโอรสในรัชกาลที่ 5 และเป็นพระราชบิดาของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 ทรงสนพระทัยและสนับสนุนการพัฒนาการแพทย์และสาธารณสุขของไทยอย่างจริงจัง ทรงศึกษาวิชาแพทย์ที่ฮาร์วาร์ดและทรงใช้พระทรัพย์ส่วนพระองค์สนับสนุนการศึกษาแพทยศาสตร์ในไทยหลายครั้ง

ด้วยเหตุนี้พระองค์จึงได้รับการถวายพระสมัญญาว่า “พระบิดาแห่งการแพทย์แผนปัจจุบันและการสาธารณสุขของไทย”

---

บทที่ 7 — วันประวัติศาสตร์: พระราชทานนาม “มหิดล” พ.ศ. 2512

เมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2512 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนาม “มหิดล” อันเป็นพระนามของสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ใช้แทนชื่อมหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์เป็นมหาวิทยาลัยมหิดล ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษา เมื่อวันที่ 2 มีนาคม พ.ศ. 2512

การพระราชทานนามครั้งนี้ไม่ใช่เพียงการเปลี่ยนชื่อ แต่คือการแสดงออกถึงพระมหากรุณาธิคุณต่อผู้ที่อุทิศพระองค์เพื่อการแพทย์ไทย และเป็นการผูกประวัติศาสตร์ของมหาวิทยาลัยเข้ากับราชสกุลมหิดลอย่างถาวร

---

บทที่ 8 — จากมหาวิทยาลัยแพทย์สู่มหาวิทยาลัยวิจัยแบบครบสาขา

หลังจากได้รับพระราชทานนาม “มหิดล” แล้ว มหาวิทยาลัยได้ขยายขอบเขตการศึกษาออกไปอย่างกว้างขวาง มีการจัดตั้งคณะและหน่วยงานต่าง ๆ ครอบคลุมทั้งสังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

ใน พ.ศ. 2535 พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม พระราชทานพระราชลัญจกรประจำพระองค์ให้เป็นตราสัญลักษณ์ประจำมหาวิทยาลัย เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2535

---

บทที่ 9 — มหาวิทยาลัยมหิดลในปัจจุบัน

ปัจจุบันมหาวิทยาลัยมหิดลมีคณะ วิทยาลัย สถาบัน และหน่วยงานวิจัยจำนวนมาก ครอบคลุมทั้งวิทยาศาสตร์สุขภาพ วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี สังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์ และศิลปะ สามารถตรวจสอบจำนวนหน่วยงานล่าสุดได้ที่ mahidol.ac.th โดยตรง

มหาวิทยาลัยมหิดลมีพื้นที่การศึกษาและวิทยาเขตสำคัญทั้งในกรุงเทพฯ นครปฐม และต่างจังหวัด เช่น ศาลายา บางกอกน้อย พญาไท กาญจนบุรี นครสวรรค์ และอำนาจเจริญ

มหาวิทยาลัยมหิดลได้รับการจัดอันดับอยู่ในกลุ่มมหาวิทยาลัยชั้นนำของประเทศไทยที่ได้รับการยอมรับในระดับเอเชียจากสำนักจัดอันดับหลายแห่ง และได้รับเลือกให้เป็น 1 ใน 9 มหาวิทยาลัยวิจัยแห่งชาติอีกด้วย

---

สรุป Timeline สำคัญ

พ.ศ.	เหตุการณ์
2431	26 เมษายน — พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสถาปนา “โรงศิริราชพยาบาล”
2433–2436	เปิดสอนวิชาแพทย์ พัฒนาเป็น “โรงเรียนแพทยากร”
2443	ได้รับพระราชทานนาม “ราชแพทยาลัย”
2459	เข้าเป็นส่วนหนึ่งของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในชื่อ “คณะแพทยศาสตร์และศิริราชพยาบาล”
2486	สถาปนา “มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์” สถาบันอุดมศึกษาด้านการแพทย์แห่งแรกของไทย
2512	21 กุมภาพันธ์ — พระราชทานนาม “มหิดล” / ประกาศในราชกิจจานุเบกษา 2 มีนาคม 2512
2535	พระราชทานพระราชลัญจกรประจำพระองค์เป็นตราสัญลักษณ์มหาวิทยาลัย

---

ข้อมูลปัจจุบัน

รายการ	ข้อมูล
วันก่อตั้งต้นกำเนิด	26 เมษายน พ.ศ. 2431 (โรงศิริราชพยาบาล)
วันสถาปนามหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์	พ.ศ. 2486
วันพระราชทานนาม “มหิดล”	21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2512 (ประกาศ 2 มีนาคม 2512)
พระนามที่ใช้ตั้งชื่อ	สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก
พระสมัญญา	พระบิดาแห่งการแพทย์แผนปัจจุบันและการสาธารณสุขของไทย
พื้นที่การศึกษา	ศาลายา บางกอกน้อย พญาไท กาญจนบุรี นครสวรรค์ อำนาจเจริญ
เว็บไซต์	mahidol.ac.th

---

อ้างอิงหลักจาก: mahidol.ac.th, siriraj.mahidol.ac.th, ราชกิจจานุเบกษา | อ้างอิงประกอบ: th.wikipedia.org (มหาวิทยาลัยมหิดล / ประวัติมหาวิทยาลัยมหิดล), siphhospital.com | อัปเดต พฤษภาคม 2569