[ซีรีย์ “กว่าจะถึงวันนี้” | EP.03] | โดย ทีม Eduzones | พฤษภาคม 2569

Jack Ma ประวัติ ผู้ก่อตั้ง Alibaba: สอบตก ถูกปฏิเสธ แต่ไม่เคยหยุดฝัน

“ถ้าคุณยังไม่ยอมแพ้ คุณยังมีโอกาส” — Jack Ma

---

เด็กชายที่สอบตกซ้ำแล้วซ้ำเล่า — และโลกไม่รู้ว่ากำลังสอบตกใคร

ปี 2507 เมือง Hangzhou ประเทศจีน

เด็กชายคนหนึ่งเกิดในครอบครัวยากจนช่วงปฏิวัติวัฒนธรรม พ่อแม่เป็นนักดนตรีพื้นบ้านที่มีรายได้น้อยมาก และเด็กชายคนนั้นก็ไม่ได้ดูเหมือนจะมีอนาคตพิเศษอะไร

เขาสอบตกระดับประถมศึกษาถึงสองครั้ง สอบตกระดับมัธยมถึงสามครั้ง และสอบเข้ามหาวิทยาลัยตกถึงสองครั้ง ก่อนที่จะผ่านได้ในครั้งที่สาม แล้วก็ได้เข้าเรียนที่มหาวิทยาลัยที่ไม่ได้โดดเด่นนักในเวลานั้น

เด็กชายคนนั้นคือ Ma Yun หรือที่โลกรู้จักในชื่อ Jack Ma ผู้ก่อตั้ง Alibaba จักรวรรดิอีคอมเมิร์ซที่มีอิทธิพลต่อผู้ใช้ทั่วโลก

ในวันที่โลกกำลังปฏิเสธเขาซ้ำแล้วซ้ำเล่า ไม่มีใครรู้เลยว่ากำลังปฏิเสธใครอยู่

“โลกไม่ได้ปฏิเสธคนที่ล้มเหลว แต่ปฏิเสธคนที่ยอมแพ้”

---

นักท่องเที่ยวต่างชาติและโรงแรม Hangzhou

ปี 2515 Richard Nixon ประธานาธิบดีสหรัฐฯ เดินทางเยือน Hangzhou และนั่นคือจุดเปลี่ยนแรกในชีวิตของเด็กชาย

Jack Ma กลายเป็นหลงใหลในโลกตะวันตก และเริ่มฝึกภาษาอังกฤษด้วยตัวเองโดยการไปทำหน้าที่ไกด์ให้นักท่องเที่ยวต่างชาติที่มาพักที่โรงแรม Hangzhou International Hotel เป็นเวลาถึง 9 ปี เขาปั่นจักรยาน 27 กิโลเมตรทุกวันไปและกลับเพื่อฝึกภาษาอังกฤษกับนักท่องเที่ยว

นักท่องเที่ยวชาวออสเตรเลียคนหนึ่งชื่อ Ken Morley ประทับใจในความอุตสาหะของเขาและตั้งชื่อภาษาอังกฤษให้ว่า “Jack” ซึ่งเป็นชื่อที่ทั้งโลกรู้จักเขาในวันนี้

ขณะที่เด็กคนอื่นกำลังเล่นและท่องหนังสือ Jack กำลังปั่นจักรยาน 27 กิโลเมตรเพื่อฝึกทักษะที่ไม่มีในหลักสูตร และนั่นคือสิ่งที่เปลี่ยนชีวิตเขาในอีกยี่สิบปีต่อมา

---

Harvard ปฏิเสธ 10 ครั้ง KFC ปฏิเสธ 1 ครั้ง

“เมื่อ KFC มาเปิดในจีน มีคน 24 คนไปสมัครงาน 23 คนได้รับการว่าจ้าง มีแค่คนเดียวที่ไม่ได้ นั่นคือผม” — Jack Ma

หลังสำเร็จการศึกษาปี 2531 Jack สมัครงานราว 30 ตำแหน่งในเมืองบ้านเกิด และถูกปฏิเสธทุกที่ ไม่ว่าจะเป็น KFC ที่รับคนอีก 23 คนจาก 24 คน แต่ไม่รับเขา หรือตำแหน่งตำรวจที่รับ 4 คนจาก 5 คน แต่ไม่รับเขา หรือแม้แต่งานโรงแรมที่ญาติของเขาที่ได้คะแนนต่ำกว่ายังได้งาน แต่เขาไม่ได้

และที่ World Economic Forum ปี 2559 Jack Ma เปิดเผยว่าเขาสมัครเข้า Harvard ถึง 10 ครั้ง และถูกปฏิเสธทุกครั้ง

สุดท้ายเขาได้งานเป็นครูสอนภาษาอังกฤษที่มหาวิทยาลัยท้องถิ่น ด้วยเงินเดือนเพียงประมาณ 12 ดอลลาร์ต่อเดือน แต่เขาบอกว่านั่นเป็นงานที่เขาชอบที่สุดในชีวิต

---

ปีวิเศษ 1995: เมื่อ Internet เปิดโลก

ปี 2538 Jack Ma ได้รับมอบหมายจากรัฐบาลเมือง Hangzhou ให้เดินทางไปสหรัฐอเมริกา

นั่นคือครั้งแรกในชีวิตที่เขาได้สัมผัส Internet เขาพิมพ์คำว่า “Beer” ในเบราว์เซอร์และเห็นผลลัพธ์จากหลายประเทศ แต่ไม่มีผลลัพธ์ใดจากจีนเลย จากนั้นเขาพิมพ์คำว่า “China” และไม่มีผลลัพธ์แม้แต่ผลเดียวปรากฏขึ้นมา

นั่นคือจุดที่ชีวิตของ Jack Ma เปลี่ยนไปตลอดกาล จีนซึ่งมีประชากรกว่า 1 พันล้านคนแทบไม่มีตัวตนบนโลก Internet เลย และนั่นไม่ใช่ปัญหา แต่คือโอกาสที่ใหญ่ที่สุดที่เขาเคยเห็น

---

ก่อน Alibaba: สองครั้งที่ล้มเหลว

Jack ไม่ได้ประสบความสำเร็จทันทีที่กลับมาจากอเมริกา เขาก่อตั้ง China Pages บริษัทสร้างเว็บไซต์สำหรับธุรกิจจีน แต่ถูกบริษัทโทรคมนาคมขนาดใหญ่กว่าเข้ามาแข่งจนต้องออกไป จากนั้นทำงานให้รัฐบาลในฐานะหัวหน้าบริษัท Internet ภายใต้กระทรวงการค้า แต่รู้สึกว่าถ้าอยู่ในระบบราชการต่อไปจะพลาดโอกาสที่กำลังมาถึง

สองครั้งนั้นไม่ใช่ความล้มเหลว แต่คือการเรียนรู้ที่ไม่มีในหลักสูตรใดสอน

---

ห้องอพาร์ทเมนท์ 18 คน และ 60,000 ดอลลาร์

ปี 2542 Jack Ma นัดหมายเพื่อนๆ และนักศึกษาเก่า 17 คนมาที่อพาร์ทเมนท์ของเขาใน Hangzhou เขาพูดถึงวิสัยทัศน์ตลาดออนไลน์ที่จะเชื่อมผู้ผลิตจีนกับผู้ซื้อทั่วโลก เขาไม่มีประสบการณ์ด้านเทคโนโลยี ไม่รู้การเขียนโค้ด และไม่เคยขายอะไรในชีวิต แต่เขามีภาษาอังกฤษที่ดี มีความเข้าใจ Internet และมีความเชื่อมั่นที่ยากจะโต้แย้ง

ทั้ง 18 คนรวมเงินกันได้ 60,000 ดอลลาร์ และ Alibaba เริ่มต้นจากห้องอพาร์ทเมนท์นั้น

“ผมไม่ฉลาดที่สุด แต่ผมรู้ว่าต้องหาคนที่ฉลาดกว่ามาช่วย” — Jack Ma

---

สามปีที่ขาดทุน: เมื่อ eBay บอกว่า Alibaba จะตาย

ช่วงสามปีแรก Alibaba ไม่มีกำไรแม้แต่บาทเดียว และในปี 2546 เมื่อ eBay เข้ามาเปิดตัวในจีน ทุกคนบอกว่า Alibaba จะล้มสลาย

“eBay เป็นฉลาม แต่ Taobao คือจระเข้ในแม่น้ำแยงซี ในทะเลฉลามอาจชนะ แต่ในแม่น้ำจระเข้จะชนะ” — Jack Ma

Jack Ma เปิดตัว Taobao ซึ่งให้บริการฟรีสำหรับผู้ขาย ขณะที่ eBay คิดค่าธรรมเนียม เขาเลือกสนามที่ตัวเองได้เปรียบ ไม่ใช่สนามที่คู่แข่งแข็งแกร่งกว่า

ภายในปี 2549 eBay ถอนตัวออกจากตลาดจีน Jack Ma ชนะโดยการเข้าใจสนามของตัวเองดีกว่าคู่แข่ง

---

IPO ใหญ่ที่สุด ณ เวลานั้น

ปี 2557 Alibaba เข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์นิวยอร์ก

การ IPO ครั้งนั้นระดมทุนได้ 21.8 พันล้านดอลลาร์ กลายเป็น IPO ที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์สหรัฐอเมริกา ณ เวลานั้น และให้มูลค่าบริษัทสูงถึง 168 พันล้านดอลลาร์

ครูสอนภาษาอังกฤษที่เคยได้เงินเดือน 12 ดอลลาร์ต่อเดือน กลายเป็นหนึ่งในคนที่รวยที่สุดในโลก

---

จุดเปลี่ยนที่น่าสนใจ: วันที่ Jack Ma ท้าทายรัฐบาลจีน

เรื่องราวของ Jack Ma ไม่ได้จบแบบ Happy Ending เรียบง่าย ในปี 2563 เขาออกมาวิจารณ์ผู้กำกับดูแลทางการเงินของจีนอย่างตรงไปตรงมา

ผลที่ตามมาคือรัฐบาลจีนหยุด IPO ของ Ant Group และ Jack Ma หายตัวออกจากสาธารณะเป็นเวลาหลายเดือน

นั่นเป็นบทเรียนที่หนักมาก แต่ก็เป็นหลักฐานว่า Jack Ma ยังคงเป็นคนที่พูดสิ่งที่คิด แม้จะมีความเสี่ยงสูงที่สุดในชีวิต

---

แนวคิดที่ขับเคลื่อนชีวิต Jack Ma

1. ความล้มเหลวคือหลักสูตรที่ดีที่สุด Jack ไม่เคยซ่อนความล้มเหลว เพราะเขาเชื่อว่ามันสอนสิ่งที่ห้องเรียนสอนไม่ได้ นั่นคือความอดทน การปรับตัว และการรู้จักตัวเอง

2. อย่าแข่งในสนามที่คนอื่นแข็งแกร่งกว่า เมื่อ eBay เข้ามาจีน Jack ไม่พยายามเอาชนะในสนามเดียวกัน แต่สร้างสนามใหม่ที่เขาได้เปรียบ

3. มองอนาคต 10-20 ปีข้างหน้าเสมอ “ถ้าคุณคิดถึงปีนี้ คุณจะแข่งกับคนที่มีทรัพยากรมากกว่า แต่ถ้าคุณคิดถึงสิบปีข้างหน้า คุณจะแข่งกับตัวเองเท่านั้น”

4. คนที่ไม่ยอมแพ้คือคนที่ชนะ “ถ้าคุณยังไม่ยอมแพ้ คุณยังมีโอกาส การยอมแพ้คือความล้มเหลวที่ยิ่งใหญ่ที่สุด”

---

มุมโต้แย้งที่ต้องพิจารณา

เรื่องราวของ Jack Ma สวยงามมาก แต่มีบริบทที่ต้องเข้าใจด้วย ความสำเร็จของ Alibaba เกิดขึ้นในช่วงที่จีนเปิดประเทศและ Internet เพิ่งเริ่มต้น ซึ่งเป็นโอกาสที่เกิดขึ้นได้ในช่วงเวลาเดียวเท่านั้น นอกจากนี้นโยบายกำกับดูแลแพลตฟอร์มต่างชาติของจีนยังช่วยลดการแข่งขันจากต่างประเทศในระดับหนึ่ง

การตระหนักถึงบริบทนี้ไม่ได้ลดคุณค่าของสิ่งที่ Jack Ma สร้าง แต่ช่วยให้เข้าใจว่า “เวลาที่ถูกต้อง” สำคัญพอๆ กับ “คนที่ถูกต้อง”

---

Timeline: จาก Hangzhou สู่โลก

ช่วงเวลา	เหตุการณ์
2507	เกิดที่ Hangzhou ในครอบครัวยากจน
ต้นทศวรรษ 1970	เริ่มปั่นจักรยาน 27 กม. ทุกวันเพื่อฝึกภาษาอังกฤษ
2531	จบการศึกษา สมัคร 30 งาน ถูกปฏิเสธทุกที่รวมถึง KFC
2531-2538	สอนภาษาอังกฤษ เงินเดือน 12 ดอลลาร์/เดือน
2538	พบ Internet ครั้งแรกในสหรัฐฯ จุดเปลี่ยนชีวิต
2538-2541	ก่อตั้ง China Pages (ล้มเหลว) และทำงานรัฐบาล
2542	ก่อตั้ง Alibaba ในอพาร์ทเมนท์ด้วยเงิน 60,000 ดอลลาร์
2546	เปิดตัว Taobao สู้กับ eBay
2549	eBay ถอนตัวจากจีน Taobao ชนะ
2557	IPO ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์สหรัฐฯ ณ เวลานั้น
2562	ลาออกจากตำแหน่งประธาน Alibaba
2563	วิจารณ์รัฐบาล IPO Ant Group ถูกระงับ

---

บทเรียนสำหรับคนรุ่นใหม่ไทย

เรื่องราวของ Jack Ma เชื่อมกับชีวิตของผู้เรียนไทยได้ชัดเจนมาก โดยเฉพาะในจุดนี้

ระบบการศึกษาไทยยังให้คุณค่ากับคะแนนสอบเป็นหลัก เด็กที่คะแนนต่ำมักถูกมองว่า “ไม่เก่ง” แต่ Jack Ma พิสูจน์ว่าคนที่สอบตกซ้ำแล้วซ้ำเล่า อาจมีทักษะที่สำคัญกว่า นั่นคือความอดทน ความอยากรู้ และความสามารถในการมองเห็นโอกาสที่คนอื่นมองไม่เห็น

ทักษะสามอย่างที่ Jack Ma มี และไม่มีในผลการสอบ ได้แก่ ความสามารถภาษาอังกฤษที่เรียนด้วยตัวเองผ่านการสนทนากับนักท่องเที่ยว ความเข้าใจโลกจริงจากการทำงานสอนและทำธุรกิจ และความสามารถในการนำคนแม้ไม่มีวุฒิหรือทรัพยากร แต่มี Vision ที่ทำให้คนอยากติดตาม

“เมื่อผมอายุ 35 ปี ผมยังเป็นครูสอนภาษาอังกฤษที่ได้เงิน 12 ดอลลาร์ต่อเดือน ถ้าผมทำได้ ทุกคนก็ทำได้” — Jack Ma

จากเด็กที่ถูกปฏิเสธทุกที่ สู่คนที่สร้างสิ่งที่ทุกที่อยากมีส่วนร่วม

---

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• Britannica Money. “Jack Ma | Biography, Alibaba & Facts.” www.britannica.com
• Wikipedia. “Jack Ma.” en.wikipedia.org
• Business Insider / Inc.com. “The Rags-to-Riches Life Story of Alibaba Founder Jack Ma.” www.inc.com
• Yahoo Finance / Benzinga. “Jack Ma Was Rejected By KFC, Police, And Harvard.” finance.yahoo.com
• World Economic Forum. สุนทรพจน์ Jack Ma (2559): www.weforum.org
• Fortune Magazine. บทสัมภาษณ์ Jack Ma (2559-2562)

---

บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของซีรีย์ “กว่าจะถึงวันนี้” โดย Eduzones | EP.01 Sundar Pichai — จากห้องแถวสองห้องในเจนไนสู่ CEO Google | EP.02 Sam Altman — ถูกไล่ออก 5 วัน แต่กลับมาแข็งแกร่งกว่าเดิม |