นักเรียนประถม สพฐ. ลดกว่า 3.28 แสนคนใน 4 ปี แม้ ม.ปลายเพิ่มสุทธิ จับตาฐานผู้เรียนมหา’ลัยช่วงปี 2576–2581

เปิดสถิติ 5 ปีการศึกษา พบจำนวนนักเรียนสังกัด สพฐ. ลดลงเกือบ 4.5 แสนคน ประถมศึกษาลดมากที่สุดในเชิงจำนวน ขณะที่ก่อนประถมศึกษามีอัตราลดลงสูงสุด แม้ยอดมัธยมปลายเพิ่มเมื่อเทียบกับปี 2565 แต่จำนวน ม.6 ปีล่าสุดกลับลดลง สะท้อนความจำเป็นที่มหา’ลัยต้องติดตามผู้เรียนรายรุ่นและวางแผนระยะยาว

จำนวนนักเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน หรือ สพฐ. ลดลงจาก 6,626,068 คนในปีการศึกษา 2565 เหลือ 6,176,422 คนในปีการศึกษา 2569 ลดลง 449,646 คน หรือ 6.79% โดยระดับประถมศึกษามีจำนวนลดลงมากที่สุดถึง 328,613 คน

ข้อมูลดังกล่าวมาจากตารางสถิติที่เผยแพร่ในหน้า “สถิติข้อมูลทางการศึกษา ปีการศึกษา 2569/1” ของสำนักนโยบายและแผนการศึกษาขั้นพื้นฐาน ครอบคลุมการเปรียบเทียบ 5 ปีการศึกษา ตั้งแต่ 2565–2569 หรือระยะห่างระหว่างปีต้นทางกับปีปลายทาง 4 ปี

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้เป็นข้อมูล เฉพาะนักเรียนสังกัด สพฐ. ไม่ใช่จำนวนนักเรียนทุกสังกัดทั่วประเทศไทย การนำไปวิเคราะห์ผลต่ออุดมศึกษาจึงต้องพิจารณาร่วมกับข้อมูลโรงเรียนเอกชน โรงเรียนสังกัดอื่น ผู้เรียนอาชีวศึกษา และอัตราการศึกษาต่อ.

ตรวจสอบข้อมูลและคำนวณเปรียบเทียบโดย Eduzones ณ วันที่ 11 ตุลาคม 2569

ประถมศึกษาลดมากที่สุด ก่อนประถมฯ ลดเร็วที่สุด

เมื่อเปรียบเทียบปีการศึกษา 2565 กับ 2569 พบว่าจำนวนนักเรียนเปลี่ยนแปลงแตกต่างกันตามระดับการศึกษา ดังนี้

หน่วย: คน ข้อมูลสังกัด สพฐ.; ร้อยละคำนวณจากผลต่างหารด้วยจำนวนปี 2565

ตัวเลขแสดงให้เห็นว่า ประถมศึกษาเป็นระดับที่ลดลงมากที่สุดในเชิงจำนวน ส่วน ก่อนประถมศึกษามีอัตราการลดลงสูงที่สุด ขณะที่มัธยมศึกษาตอนต้นเปลี่ยนแปลงค่อนข้างน้อย และมัธยมศึกษาตอนปลายเพิ่มขึ้นสุทธิเมื่อเทียบระหว่างปีต้นทางกับปีปลายทาง

การลดลงจึงไม่ได้เกิดพร้อมกันหรือมีขนาดเท่ากันในทุกระดับการศึกษา.

เปิดตัวเลขครบ 5 ปี: ประถมฯ ลดต่อเนื่อง แต่ม.ปลายมีขึ้นลง

หน่วย: คน ข้อมูลสังกัด สพฐ. จากตารางที่ 1 และตรวจสอบยอดนักเรียนกับตารางที่ 3

จำนวนนักเรียนก่อนประถมศึกษา ประถมศึกษา และยอดรวมลดลงทุกปีตลอดช่วงที่เปรียบเทียบ ส่วนมัธยมต้นและมัธยมปลายมีทั้งปีที่เพิ่มและปีที่ลด

สำหรับมัธยมปลาย จำนวนลดลงจากปี 2567 ไปปี 2568 ก่อนกลับมาเพิ่มในปี 2569 ดังนั้น คำอธิบายที่ตรงกับข้อมูลคือ “มัธยมปลายเพิ่มขึ้นสุทธิในช่วงปี 2565–2569” ไม่ใช่เพิ่มต่อเนื่องทุกปี.

ม.ปลายรวมเพิ่ม แต่ ม.6 ปีล่าสุดลดลง

ข้อมูลรายชั้นในตารางที่ 3 ช่วยให้เห็นรายละเอียดที่ยอดรวมระดับการศึกษาอาจไม่สะท้อน

นักเรียน ม.6 สังกัด สพฐ. ลดลงจาก 349,948 คนในปีการศึกษา 2568 เหลือ 344,227 คนในปีการศึกษา 2569 ลดลง 5,721 คน หรือ 1.63%

ในช่วงเดียวกัน นักเรียนมัธยมปลายรวมทั้ง ม.4–ม.6 เพิ่มขึ้นจาก 1,074,007 คน เป็น 1,077,268 คน หรือเพิ่ม 3,261 คน คิดเป็นประมาณ 0.30%

จึงเป็นไปได้ที่ ยอดมัธยมปลายรวมเพิ่ม แต่ผู้เรียนชั้นปลายทางซึ่งใกล้เข้าสู่การศึกษาต่อกลับลดลง เพราะยอดรวมประกอบด้วยนักเรียนสามชั้นปีที่มีจำนวนต่างกัน

สำหรับการวางแผนรับนักศึกษาปริญญาตรี มหา’ลัยจึงควรติดตามจำนวน ม.6 รายปี ผู้สำเร็จการศึกษาจริง และผู้เรียน ปวช. ที่มีสิทธิ์ศึกษาต่อ ควบคู่กับยอดมัธยมปลายรวม.

ทำไมประถมลด แต่ม.ปลายยังเพิ่มสุทธิ?

นักเรียนประถมและมัธยมปลายในปีเดียวกันเป็นผู้เรียนคนละรุ่น การลดลงของระดับหนึ่งจึงไม่ได้ส่งผลให้อีกระดับลดลงทันที

นอกจากนี้ จำนวนผู้เรียนในแต่ละสังกัดยังเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย ทั้งการเข้าเรียน การเลื่อนชั้น การเรียนต่อ การย้ายโรงเรียน การย้ายสังกัด และการเลือกเส้นทางสามัญหรืออาชีวศึกษา

ในเชิงวิเคราะห์ ตัวเลขที่พบสอดคล้องกับภาพของฐานผู้เรียนแต่ละรุ่นที่มีขนาดต่างกัน แต่ตารางนี้เพียงอย่างเดียวยังไม่สามารถแยกได้ว่า การเปลี่ยนแปลงเกิดจากโครงสร้างประชากร การย้ายสังกัด หรือปัจจัยอื่นในสัดส่วนเท่าใด

การอธิบายสาเหตุให้ครบจึงต้องเชื่อมข้อมูลประชากรรายอายุเข้ากับสถิติการศึกษาทุกสังกัดและข้อมูลการเปลี่ยนผ่านระหว่างระดับ โดยรายงานสถิติการศึกษาของสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษามีทั้งข้อมูลผู้เรียน ผู้เข้าใหม่ ผู้สำเร็จการศึกษา อัตราการเรียนต่อ และข้อมูลประชากร ซึ่งใช้ประกอบการวิเคราะห์ได้.

เด็กประถมปี 2569 จะเข้ามหา’ลัยเมื่อใด?

หากใช้สมมติฐานว่า เลื่อนชั้นปีละหนึ่งระดับ เรียนต่อจนจบ ม.6 และเข้าปริญญาตรีทันทีในปีการศึกษาถัดไป นักเรียนประถมปีการศึกษา 2569 จะทยอยเข้าสู่อุดมศึกษาช่วง ปีการศึกษา 2576–2581

จำนวนผู้เรียนมาจากตารางที่ 3 ของ สพฐ.; ปีปลายทางเป็นการคำนวณตามสมมติฐานของ Eduzones ไม่ใช่ประมาณการผู้เข้าเรียนมหา’ลัยของ สพฐ.

ตัวอย่างเช่น เด็ก ป.6 ปีการศึกษา 2569 จะเรียน ม.1 ในปี 2570 และ ม.6 ในปี 2575 ก่อนเข้าปริญญาตรีในปี 2576 หากเดินตามเส้นทางดังกล่าว

ด้วยเหตุนี้ การใช้ปีที่เด็กมีอายุประมาณ 18 ปีมาแทนปีเข้ามหา’ลัยโดยตรงอาจทำให้ช่วงเวลาคลาดเคลื่อน การวิเคราะห์เส้นทางการศึกษาควรนับจากชั้นเรียนและปีการศึกษาเป็นหลัก

ตารางนี้ยังแสดงว่า นักเรียน ป.1 ปี 2569 มี 410,425 คน เทียบกับ ป.6 จำนวน 475,740 คน อย่างไรก็ตาม ผู้เรียนสองชั้นนี้เป็นคนละรุ่น และจำนวนในตารางไม่ใช่จำนวนผู้ที่จะสมัครหรือเข้ามหา’ลัยจริงในอนาคต. สนผ.สพฐ

ยอดประถมลด 328,613 คน ไม่ใช่ผู้สมัครมหา’ลัยที่จะหายไปในปีเดียว

ผลต่าง 328,613 คน เป็นการเปรียบเทียบนักเรียนประถมรวมทั้งหกชั้น ระหว่างปี 2565 กับปี 2569 ซึ่งมีนักเรียนรุ่นใหม่เข้ามาและรุ่นเดิมเลื่อนออกไปตลอดช่วงเวลา

จึงไม่สามารถนำตัวเลขนี้ไปสรุปว่า มหา’ลัยจะมีผู้สมัครลดลง 328,613 คนในปีใดปีหนึ่ง หรือมีเด็กออกจากระบบการศึกษาเท่ากับจำนวนดังกล่าว

การประเมินฐานผู้เรียนอุดมศึกษาต้องติดตามแต่ละรุ่นต่อไป โดยพิจารณาอย่างน้อยเรื่องต่อไปนี้

• จำนวนผู้เรียนและผู้สำเร็จการศึกษาจากทุกสังกัด
• อัตราการคงอยู่และการเรียนต่อหลัง ม.3 และ ม.6
• การเลือกเรียนสายสามัญหรืออาชีวศึกษา
• สัดส่วนผู้สำเร็จการศึกษาที่สมัครและเข้าปริญญาตรีจริง
• ผู้เรียนวัยทำงาน เด็กซิ่ว และนักศึกษาต่างชาติ
• การย้ายถิ่นและความแตกต่างระหว่างพื้นที่

ปี 2576–2581 จึงเป็นช่วงที่นักเรียนประถมในชุดข้อมูลปี 2569 จะทยอยถึงปลายทางตามสมมติฐาน ไม่ใช่คำยืนยันว่าผู้สมัครมหา’ลัยจะเริ่มลดในปี 2576 เท่านั้น เพราะฐานผู้เรียนรุ่นที่อยู่มัธยมศึกษาในปัจจุบันก็มีผลต่อการรับนักศึกษาก่อนถึงช่วงดังกล่าวแล้ว

มหา’ลัยควรใช้ข้อมูลนี้วางแผนอย่างไร?

ในเชิงข้อเสนอของ Eduzones สถาบันอุดมศึกษาควรใช้ข้อมูลรายรุ่นเป็นส่วนหนึ่งของการวางแผนระยะยาว โดยไม่อาศัยยอดผู้สมัครปีล่าสุดเพียงอย่างเดียว

1. ประเมินฐานผู้เรียนตามพื้นที่รับนักศึกษาจริง

มหา’ลัยแต่ละแห่งมีพื้นที่รับนักศึกษาหลักต่างกัน จึงควรเชื่อมข้อมูลนักเรียน ม.6 และ ปวช. ในจังหวัดหรือภูมิภาคนั้นกับจำนวนผู้สมัครและผู้เข้าเรียนจริงย้อนหลัง เพื่อเห็นแนวโน้มที่เกี่ยวข้องกับสถาบันโดยตรง

2. วางแผนหลายกรณีล่วงหน้า

ควรประเมินทั้งกรณีฐานผู้เรียนลดลง อัตราการเรียนต่อเพิ่มขึ้น หรือมีผู้เรียนกลุ่มใหม่เข้ามา พร้อมทบทวนจำนวนรับ บุคลากร ห้องเรียน และงบประมาณตามสถานการณ์ แทนการใช้ตัวเลขคาดการณ์ชุดเดียวตัดสินอนาคตของทุกหลักสูตร

3. ทบทวนหลักสูตรจากความต้องการและคุณภาพ

การปรับจำนวนรับหรือพัฒนาหลักสูตรควรพิจารณาทั้งความสนใจของผู้เรียน ผลลัพธ์การเรียนรู้ ความต้องการแรงงาน และศักยภาพการจัดการศึกษา ไม่ควรใช้จำนวนผู้สมัครต่ำเป็นเหตุผลเดียวในการตัดสินคุณค่าของสาขา

4. ขยายโอกาสเรียนรู้สำหรับผู้เรียนหลายช่วงวัย

หลักสูตรระยะสั้น การเพิ่มทักษะสำหรับวัยทำงาน การสะสมหน่วยกิต และเส้นทางกลับเข้าสู่การศึกษา อาจช่วยให้มหา’ลัยรองรับผู้เรียนหลากหลายขึ้น แต่ต้องออกแบบให้ตอบโจทย์จริง ทั้งเวลาเรียน ค่าใช้จ่าย และการรับรองผลการเรียนรู้

5. ช่วยให้ผู้เรียนที่มีศักยภาพเข้าถึงและเรียนจนจบ

ทุนการศึกษา ระบบแนะแนว การช่วยเหลือด้านค่าครองชีพ และการดูแลผู้เสี่ยงหลุดจากการศึกษา เป็นอีกส่วนสำคัญของการรักษาโอกาสเรียนต่อ การรับมือฐานผู้เรียนที่เปลี่ยนไปจึงควรครอบคลุมทั้งการรับเข้าและการสนับสนุนให้สำเร็จการศึกษา

ข้อมูล สพฐ. ชุดนี้ให้สัญญาณชัดว่าฐานนักเรียนระดับต้นกำลังลดลงต่อเนื่อง ขณะที่ระดับมัธยมยังมีความแตกต่างระหว่างชั้นและระหว่างปี สำหรับมหา’ลัย โจทย์สำคัญคือการติดตามผู้เรียนให้ละเอียดถึงรายรุ่น แล้วนำข้อมูลไปปรับแผนการศึกษาให้ทันกับความเปลี่ยนแปลง

---

แหล่งข้อมูลและวิธีคำนวณ

• สำนักนโยบายและแผนการศึกษาขั้นพื้นฐาน สพฐ. สถิติข้อมูลทางการศึกษา ปีการศึกษา 2569/1 โดยตรวจสอบไฟล์ตารางที่ 1 “จำนวนโรงเรียน นักเรียน และห้องเรียน ปีการศึกษา 2565–2569” และตารางที่ 3 “จำนวนนักเรียน ห้องเรียน และอัตราส่วนห้องเรียนต่อนักเรียน รายชั้น ปีการศึกษา 2565–2569”
• สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา สถิติการศึกษาของประเทศไทย ปีการศึกษา 2567 สำหรับขอบเขตข้อมูลประกอบการวิเคราะห์ระดับประเทศ
• ผลต่างและร้อยละคำนวณโดย Eduzones: (จำนวนปีปลายทาง − จำนวนปีต้นทาง) ÷ จำนวนปีต้นทาง × 100
• ปีเข้าปริญญาตรีเป็นการคำนวณตามการเลื่อนชั้นปกติ ไม่ใช่การพยากรณ์จำนวนผู้สมัครหรือผู้เข้าเรียนจริง