19 สถาบันมีนักศึกษารวมกว่าครึ่งประเทศ ขณะที่ 32 แห่งมีไม่ถึง 1,000 คน เปิดอันดับมหา’ลัยไทยจากข้อมูล อว.

ข้อมูลจำนวนนักศึกษาระดับอุดมศึกษาล่าสุดสะท้อนภาพที่น่าสนใจของมหา’ลัยไทย เมื่อผู้เรียนจำนวนมากกระจุกตัวอยู่ในสถาบันเพียงไม่กี่แห่ง ขณะที่สถาบันอีกจำนวนหนึ่งมีนักศึกษารวมเพียงหลักร้อยหรือไม่ถึง 1,000 คน

ฐานข้อมูล “จำนวนนักศึกษารวม” ปีการศึกษา 2568 ภาคการศึกษาที่ 2 ของกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม หรือ อว. ซึ่งประมวลผล ณ วันที่ 25 สิงหาคม 2569 ระบุว่า สถาบันอุดมศึกษา 165 แห่งที่ส่งข้อมูลมีนักศึกษารวมทั้งสิ้น 1,979,761 คน

เมื่อเรียงลำดับตามจำนวนนักศึกษารวม พบว่าเพียง 19 สถาบันแรกมีนักศึกษารวมกันร้อยละ 50.91 ของข้อมูลทั้งประเทศ ขณะที่อีกด้านหนึ่งมี 32 สถาบันที่มีนักศึกษารวมไม่ถึง 1,000 คนต่อแห่ง รวมกันเพียง 13,575 คน หรือร้อยละ 0.69

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้ต้องอ่านอย่างระมัดระวัง เพราะคำว่า “นักศึกษารวม” ในฐานข้อมูลไม่ได้หมายถึงเฉพาะผู้ที่กำลังเข้าเรียนตามปกติ แต่รวมสถานภาพอื่นด้วย เช่น ผู้รักษาสภาพ ผู้ขาดการติดต่อ และผู้ยุติการศึกษาโดยไม่ได้รับปริญญา

สรุปข้อมูลสำคัญ

• มีนักศึกษารวม 1,979,761 คน จาก 165 สถาบันที่ส่งข้อมูล
• มหาวิทยาลัยรามคำแหงมีนักศึกษารวมมากที่สุด 277,765 คน
• มหาวิทยาลัยรามคำแหงแห่งเดียวคิดเป็น ร้อยละ 14.03 ของนักศึกษารวมในฐานข้อมูล
• 10 อันดับแรกมีนักศึกษารวม 717,406 คน หรือร้อยละ 36.24
• 19 สถาบันแรกมีนักศึกษารวมกันร้อยละ 50.91
• มี 32 สถาบันที่มีนักศึกษารวมไม่ถึง 1,000 คนต่อแห่ง
• มหาวิทยาลัยราชภัฏ 38 แห่งมีนักศึกษารวม 383,876 คน
• มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล 9 แห่งมีนักศึกษารวม 135,475 คน
• สถาบันเอกชน 70 แห่งมีนักศึกษารวม 360,919 คน
• มหา’ลัยเอกชน 10 อันดับแรกมีนักศึกษารวมกันร้อยละ 64.01 ของกลุ่มเอกชน

ข้อมูลชุดนี้เป็นข้อมูลของสถาบันที่ส่งรายงานเข้าสู่ระบบ อว. จึงไม่ควรตีความว่าเป็นจำนวนผู้เรียนในระบบอุดมศึกษาไทยทั้งหมดโดยสมบูรณ์ และไม่ควรนำไปใช้เป็นอันดับคุณภาพของมหา’ลัย

นักศึกษาเกือบ 2 ล้านคน แบ่งอยู่ในสถาบันกลุ่มใดบ้าง

จากนักศึกษารวม 1,979,761 คน แบ่งตามประเภทสถาบันที่ปรากฏในฐานข้อมูลได้ดังนี้

ประเภทสถาบัน	จำนวนสถาบัน	นักศึกษารวม
สถาบันของรัฐ	83 แห่ง	1,576,907 คน
สถาบันเอกชน	70 แห่ง	360,919 คน
สถานศึกษานอกสังกัด อว.	12 แห่ง	41,935 คน
รวม	165 แห่ง	1,979,761 คน

สถาบันของรัฐมีนักศึกษารวมประมาณร้อยละ 79.65 ของฐานข้อมูล ส่วนสถาบันเอกชนคิดเป็นประมาณร้อยละ 18.23 และสถานศึกษานอกสังกัด อว. คิดเป็นประมาณร้อยละ 2.12

มหาวิทยาลัยรามคำแหงมีนักศึกษารวมมากที่สุด

มหาวิทยาลัยรามคำแหงมีนักศึกษารวม 277,765 คน มากที่สุดในฐานข้อมูล และคิดเป็นร้อยละ 14.03 ของนักศึกษารวมทั้งหมด

จำนวนดังกล่าวมากกว่ามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ซึ่งอยู่อันดับ 2 และมีนักศึกษารวม 74,812 คน ประมาณ 3.7 เท่า

หากเปรียบเทียบกับมหา’ลัยกลุ่มอื่น นักศึกษารวมของมหาวิทยาลัยรามคำแหงแห่งเดียวมีจำนวน

• มากกว่ามหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลทั้ง 9 แห่งรวมกันประมาณ 2.05 เท่า
• เท่ากับร้อยละ 72.36 ของนักศึกษารวมในมหาวิทยาลัยราชภัฏทั้ง 38 แห่ง
• เท่ากับร้อยละ 76.96 ของนักศึกษารวมในสถาบันเอกชนทั้ง 70 แห่ง

นอกจากนี้ หากนำสถาบันที่มีนักศึกษาน้อยที่สุดมาเรียงและรวมกันทีละแห่ง ต้องรวมถึง 97 สถาบัน จึงจะมีนักศึกษารวม 272,913 คน ซึ่งยังน้อยกว่ามหาวิทยาลัยรามคำแหงแห่งเดียว

แต่การเปรียบเทียบนี้ไม่ได้หมายความว่ามหาวิทยาลัยรามคำแหงมีขนาดพื้นที่ บุคลากร หรือจำนวนผู้เข้าเรียนในห้องเรียนมากกว่าสถาบันเหล่านั้นรวมกัน เนื่องจากมหาวิทยาลัยรามคำแหงเป็นมหาวิทยาลัยตลาดวิชา มีรูปแบบการรับและการจัดการเรียนที่แตกต่างจากมหา’ลัยระบบปิดทั่วไป

10 สถาบันที่มีนักศึกษารวมมากที่สุด

จากสถาบันทั้งหมด 165 แห่งที่ส่งข้อมูล 10 อันดับแรกมีนักศึกษารวมกัน 717,406 คน คิดเป็นร้อยละ 36.24 ของยอดรวมทั้งหมด

อันดับ	สถาบัน	นักศึกษารวม	ร้อยละของยอดรวม	กำลังศึกษาและรักษาสภาพ
1	มหาวิทยาลัยรามคำแหง	277,765	14.03	277,765
2	มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์	74,812	3.78	73,208
3	มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา	60,758	3.07	25,704
4	มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช	48,544	2.45	48,544
5	มหาวิทยาลัยมหาสารคาม	47,291	2.39	47,291
6	มหาวิทยาลัยกรุงเทพ	45,583	2.30	37,939
7	มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์	41,871	2.11	41,773
8	จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย	41,068	2.07	39,991
9	มหาวิทยาลัยศรีปทุม	40,458	2.04	36,802
10	มหาวิทยาลัยเชียงใหม่	39,256	1.98	39,220
	รวม 10 อันดับ	717,406	36.24	668,237

ใน 10 อันดับแรกเป็นสถาบันของรัฐ 8 แห่ง และสถาบันเอกชน 2 แห่ง ได้แก่ มหาวิทยาลัยกรุงเทพและมหาวิทยาลัยศรีปทุม

มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทาเป็นมหาวิทยาลัยราชภัฏเพียงแห่งเดียวที่อยู่ใน 10 อันดับแรกของประเทศ โดยอยู่อันดับ 3 ตามเกณฑ์ “จำนวนนักศึกษารวม”

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขของบางสถาบันแตกต่างกันมากระหว่างคอลัมน์ “นักศึกษารวม” กับ “กำลังศึกษาและรักษาสภาพ” จึงไม่ควรอ่านอันดับจากคอลัมน์แรกโดยไม่พิจารณาสถานภาพประกอบ

10 มหาวิทยาลัยราชภัฏที่มีนักศึกษารวมมากที่สุด

มหาวิทยาลัยราชภัฏทั้ง 38 แห่งมีนักศึกษารวม 383,876 คน คิดเป็นร้อยละ 19.39 ของยอดรวมในฐานข้อมูล

มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทามีนักศึกษารวมมากที่สุดในกลุ่ม 60,758 คน หรือร้อยละ 15.83 ของนักศึกษารวมในกลุ่มราชภัฏ

อันดับ	มหาวิทยาลัยราชภัฏ	นักศึกษารวม	ร้อยละของกลุ่มราชภัฏ	กำลังศึกษาและรักษาสภาพ
1	มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา	60,758	15.83	25,704
2	มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม	17,547	4.57	14,852
3	มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่	15,502	4.04	15,322
4	มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี	14,651	3.82	14,651
5	มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา	13,977	3.64	13,977
6	มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี	13,418	3.50	13,197
7	มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี	12,761	3.32	12,646
8	มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์	12,530	3.26	12,427
9	มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา	12,456	3.24	10,944
10	มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม	12,088	3.15	12,088
	รวม 10 อันดับ	185,688	48.37	145,808

ราชภัฏ 10 อันดับแรกมีนักศึกษารวมกันเกือบครึ่งหนึ่งของมหาวิทยาลัยราชภัฏทั้งหมด หรือร้อยละ 48.37

มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทามียอด “นักศึกษารวม” มากกว่าราชภัฏพิบูลสงครามประมาณ 3.5 เท่า แต่ตัวเลขผู้ที่ “กำลังศึกษาและรักษาสภาพ” อยู่ที่ 25,704 คน จึงควรใช้ตัวเลขทั้งสองคอลัมน์ประกอบกัน ไม่ควรสรุปจากยอดรวมเพียงอย่างเดียว

ราชภัฏที่มีนักศึกษารวมน้อยที่สุดในฐานข้อมูลชุดนี้มี 3,590 คน

จำนวนนักศึกษาในมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลทั้ง 9 แห่ง

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลทั้ง 9 แห่งมีนักศึกษารวม 135,475 คน คิดเป็นร้อยละ 6.84 ของยอดรวมทั้งประเทศในฐานข้อมูล

อันดับ	มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล	นักศึกษารวม	ร้อยละของกลุ่มราชมงคล	กำลังศึกษาและรักษาสภาพ
1	มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน	27,522	20.32	27,522
2	มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี	24,577	18.14	24,577
3	มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย	15,541	11.47	15,541
4	มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา	14,230	10.50	14,230
5	มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์	12,439	9.18	11,501
6	มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลสุวรรณภูมิ	12,082	8.92	12,082
7	มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลกรุงเทพ	11,411	8.42	11,348
8	มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร	10,511	7.76	9,852
9	มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลตะวันออก	7,162	5.29	6,701
	รวม 9 แห่ง	135,475	100.00	133,354

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสานมีนักศึกษารวมมากที่สุดในกลุ่ม ตามด้วยมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี

สองสถาบันแรกมีนักศึกษารวมกัน 52,099 คน หรือร้อยละ 38.46 ของนักศึกษารวมในกลุ่มราชมงคลทั้งหมด ส่วนมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลตะวันออกมีนักศึกษารวมน้อยที่สุดในกลุ่ม 7,162 คน

10 สถาบันเอกชนที่มีนักศึกษารวมมากที่สุด

สถาบันเอกชน 70 แห่งมีนักศึกษารวม 360,919 คน โดย 10 อันดับแรกมีนักศึกษารวมกัน 231,023 คน หรือร้อยละ 64.01 ของกลุ่มเอกชนทั้งหมด

อันดับ	สถาบันเอกชน	นักศึกษารวม	ร้อยละของกลุ่มเอกชน	กำลังศึกษาและรักษาสภาพ
1	มหาวิทยาลัยกรุงเทพ	45,583	12.63	37,939
2	มหาวิทยาลัยศรีปทุม	40,458	11.21	36,802
3	มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี	34,015	9.42	34,015
4	มหาวิทยาลัยรังสิต	29,886	8.28	29,884
5	มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย	17,713	4.91	17,713
6	มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์	16,459	4.56	16,250
7	สถาบันการจัดการปัญญาภิวัฒน์	16,298	4.52	14,616
8	มหาวิทยาลัยเฉลิมกาญจนา	13,256	3.67	13,256
9	มหาวิทยาลัยสยาม	9,852	2.73	5,802
10	มหาวิทยาลัยเกษมบัณฑิต	7,503	2.08	7,503
	รวม 10 อันดับ	231,023	64.01	213,780

เพียง 4 อันดับแรก ได้แก่ มหาวิทยาลัยกรุงเทพ มหาวิทยาลัยศรีปทุม มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี และมหาวิทยาลัยรังสิต มีนักศึกษารวมกัน 149,942 คน หรือร้อยละ 41.54 ของยอดรวมสถาบันเอกชนทั้ง 70 แห่ง

อีก 60 แห่งที่เหลือมีนักศึกษารวมกันร้อยละ 35.99 ของกลุ่มเอกชน สะท้อนว่าจำนวนนักศึกษาในกลุ่มสถาบันเอกชนกระจุกตัวอยู่ในสถาบันขนาดใหญ่ค่อนข้างมาก

32 สถาบันมีนักศึกษารวมไม่ถึง 1,000 คน

อีกด้านหนึ่งของข้อมูลพบว่า มีสถาบัน 32 แห่งที่รายงานนักศึกษารวมไม่ถึง 1,000 คนต่อแห่ง

ทั้ง 32 แห่งมีนักศึกษารวมกันเพียง 13,575 คน หรือร้อยละ 0.69 ของยอดรวมในฐานข้อมูล และสถาบันที่มีจำนวนน้อยที่สุดรายงานนักศึกษารวมเพียง 4 คน

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขต่ำไม่ได้หมายความว่าสถาบันนั้นไม่มีบทบาทหรือกำลังประสบปัญหาเสมอไป เพราะอาจเป็น

• สถาบันเฉพาะทาง
• สถาบันที่เปิดสอนหลักสูตรจำนวนจำกัด
• สถาบันที่รับผู้เรียนเฉพาะกลุ่ม
• สถาบันขนาดเล็กตามภารกิจ
• สถาบันที่อยู่ระหว่างปรับโครงสร้าง
• ผลจากรอบเวลาและวิธีการรายงานข้อมูล
• ข้อมูลที่ยังไม่ครบถ้วนในช่วงประมวลผล

จึงต้องตรวจข้อมูลรายสถาบันและบริบทของแต่ละแห่งก่อนสรุปความหมายจากจำนวนนักศึกษา

ทำความเข้าใจคำว่า “นักศึกษารวม” ก่อนอ่านอันดับ

ประเด็นสำคัญที่สุดของบทความนี้คือ ตัวเลขที่ใช้จัดอันดับเป็น จำนวนนักศึกษารวมตามสถานภาพที่รายงานในระบบ ไม่ใช่จำนวนผู้ที่เข้าเรียนตามปกติในภาคการศึกษานั้นเพียงอย่างเดียว

ตามชุดข้อมูลที่นำมาวิเคราะห์ “นักศึกษารวม” อาจประกอบด้วย

• ผู้กำลังศึกษา
• ผู้รักษาสภาพนักศึกษา
• ผู้ขาดการติดต่อหรือติดต่อไม่ได้
• ผู้ยุติการศึกษาโดยไม่ได้รับปริญญา
• สถานภาพอื่นตามที่สถาบันรายงาน

ดังนั้น สถาบันที่มียอดนักศึกษารวมสูงอาจไม่ได้มีผู้เรียนที่กำลังลงทะเบียนหรือเข้าเรียนจริงในจำนวนเท่ากันทั้งหมด

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทามีนักศึกษารวม 60,758 คน แต่เมื่อรวมเฉพาะสถานะกำลังศึกษาและรักษาสภาพอยู่ที่ 25,704 คน ขณะที่บางสถาบันมียอดรวมกับยอดกำลังศึกษาและรักษาสภาพเท่ากันหรือใกล้เคียงกัน

การเปรียบเทียบจึงควรใช้คำนิยามเดียวกัน และต้องดูสถานภาพประกอบเสมอ

มหาวิทยาลัยเปิดต้องอ่านตัวเลขต่างจากมหา’ลัยระบบปิด

มหาวิทยาลัยรามคำแหงและมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราชเป็นมหาวิทยาลัยเปิด มีระบบรับนักศึกษาและรูปแบบการเรียนที่ต่างจากมหา’ลัยระบบปิด

ฐานข้อมูลชุดนี้แสดงนักศึกษาของมหาวิทยาลัยเปิดทั้งสองแห่งไว้ในสถานะกำลังศึกษา แต่ตัวเลขดังกล่าวอาจรวมผู้ที่ยังมีสถานภาพในระบบ แม้ไม่ได้ลงทะเบียนเรียนอย่างต่อเนื่องในรูปแบบเดียวกับนักศึกษามหา’ลัยระบบปิด

จึงไม่ควรนำตัวเลขนักศึกษารวมของมหาวิทยาลัยเปิดไปเปรียบเทียบตรง ๆ กับจำนวนผู้เข้าเรียนในชั้นเรียน หรือใช้ประเมินขนาดทรัพยากรต่อผู้เรียนโดยไม่มีข้อมูลอื่นประกอบ

ทำไมอันดับอาจเปลี่ยน หากใช้คำนิยามอื่น

หากเปลี่ยนจากการจัดอันดับตาม “นักศึกษารวมทุกสถานภาพ” เป็นจำนวนเฉพาะ

• ผู้กำลังศึกษา
• ผู้ลงทะเบียนในภาคการศึกษานั้น
• ผู้กำลังศึกษาและรักษาสภาพ
• นักศึกษาระดับปริญญาตรี
• นักศึกษาใหม่
• ผู้สำเร็จการศึกษา

อันดับอาจเปลี่ยนไปอย่างมีนัยสำคัญ เพราะแต่ละสถาบันมีโครงสร้างผู้เรียนและวิธีบริหารสถานภาพต่างกัน

ดังนั้น ก่อนนำข้อมูลไปเปรียบเทียบ ต้องระบุให้ชัดเสมอว่าใช้ตัวเลขประเภทใด จากปีการศึกษาและภาคการศึกษาใด และประมวลผล ณ วันที่เท่าไร

จำนวนผู้เรียนมาก ไม่ได้แปลว่าคุณภาพสูงกว่า

ข้อมูลจำนวนผู้เรียนไม่สามารถใช้ตัดสินโดยตรงว่า มหา’ลัยใดมีคุณภาพสูงกว่าอีกแห่ง

จำนวนผู้เรียนอาจได้รับอิทธิพลจากหลายปัจจัย เช่น

• รูปแบบมหาวิทยาลัยเปิดหรือมหาวิทยาลัยระบบปิด
• จำนวนวิทยาเขตและศูนย์การศึกษา
• จำนวนหลักสูตรที่เปิดสอน
• การเรียนออนไลน์หรือการเรียนทางไกล
• นโยบายรับนักศึกษา
• ค่าเล่าเรียน
• ที่ตั้งและพื้นที่ให้บริการ
• กลุ่มผู้เรียนวัยทำงาน
• การรับนักศึกษาต่างชาติ
• ภารกิจเฉพาะของสถาบัน
• วิธีบันทึกและปรับปรุงสถานภาพนักศึกษา

หากต้องการประเมินคุณภาพของมหา’ลัย ควรพิจารณาข้อมูลอื่นร่วมด้วย เช่น คุณภาพหลักสูตร การรับรองวิชาชีพ อัตราสำเร็จการศึกษา ผลลัพธ์การมีงานทำ คุณภาพอาจารย์ งานวิจัย ทรัพยากรการเรียนรู้ และความเหมาะสมกับเป้าหมายของผู้เรียน

ตัวเลขนี้สะท้อนโจทย์อะไรของอุดมศึกษาไทย

แม้ข้อมูลชุดนี้จะไม่ใช่อันดับคุณภาพ แต่สะท้อนโครงสร้างการกระจายตัวของนักศึกษาในระบบอุดมศึกษาไทยได้อย่างน้อย 4 ประเด็น

1. ผู้เรียนกระจุกตัวอยู่ในสถาบันขนาดใหญ่

เพียง 10 สถาบันแรกมีนักศึกษารวมมากกว่าหนึ่งในสามของฐานข้อมูล และ 19 สถาบันแรกมีนักศึกษารวมกันมากกว่าครึ่งหนึ่ง

โครงสร้างนี้ทำให้สถาบันขนาดใหญ่และสถาบันขนาดเล็กเผชิญโจทย์บริหารที่แตกต่างกันอย่างมาก

2. สถาบันแต่ละกลุ่มมีระดับการกระจุกตัวไม่เท่ากัน

มหา’ลัยเอกชน 10 อันดับแรกมีนักศึกษารวมถึงร้อยละ 64.01 ของกลุ่ม ขณะที่ราชภัฏ 10 อันดับแรกมีร้อยละ 48.37 ของกลุ่มราชภัฏ

จึงไม่ควรอธิบายสถานการณ์ของมหา’ลัยทั้งหมดด้วยภาพเดียว เพราะแต่ละกลุ่มมีโครงสร้างตลาด พื้นที่ให้บริการ และภารกิจต่างกัน

3. จำนวนเด็กเกิดใหม่ลดลงจะเพิ่มแรงกดดันต่อบางสถาบัน

เมื่อประชากรวัยเรียนลดลง การแข่งขันเพื่อรับผู้เรียนมีแนวโน้มสูงขึ้น โดยเฉพาะสถาบันที่มีผู้เรียนจำนวนน้อย หลักสูตรใกล้เคียงกับสถาบันอื่น หรืออยู่ในพื้นที่ที่จำนวนเยาวชนลดลงเร็ว

แต่จำนวนผู้เรียนที่น้อยไม่ได้หมายความว่าสถาบันต้องยุบหรือไม่มีความจำเป็นเสมอไป เพราะบางแห่งมีภารกิจเฉพาะด้านหรือเป็นโครงสร้างสำคัญของพื้นที่

4. การออกแบบนโยบายต้องดูมากกว่าจำนวนหัวนักศึกษา

สถาบันที่มีนักศึกษาหลักแสนกับสถาบันที่มีนักศึกษาหลักร้อยย่อมมีโครงสร้างต้นทุน ภารกิจ และความต้องการทรัพยากรต่างกัน

การจัดสรรงบประมาณ การกำกับคุณภาพ และการวางแผนหลักสูตรจึงควรพิจารณาทั้งจำนวนผู้เรียน ภารกิจของสถาบัน คุณภาพผลลัพธ์ ความต้องการของพื้นที่ และความสามารถในการปรับตัว ไม่ควรอาศัยจำนวนผู้เรียนเพียงตัวแปรเดียว

ข้อควรระวังก่อนนำข้อมูลไปใช้

1. ข้อมูลครอบคลุมเฉพาะ 165 สถาบันที่ส่งข้อมูลเข้าสู่ระบบในชุดประมวลผลนี้
2. มีสถาบันนอกสังกัด อว. บางแห่งที่ยังไม่ได้ส่งข้อมูล
3. จำนวนนักศึกษารวมครอบคลุมหลายสถานภาพ ไม่ใช่เฉพาะผู้กำลังเข้าเรียน
4. วิธีบันทึกและปรับปรุงสถานภาพของแต่ละสถาบันอาจแตกต่างกัน
5. ตัวเลขสามารถเปลี่ยนแปลงได้เมื่อสถาบันปรับปรุงหรือส่งข้อมูลเพิ่มเติม
6. มหาวิทยาลัยเปิดมีระบบรับและรักษาสถานภาพต่างจากมหา’ลัยระบบปิด
7. จำนวนผู้เรียนไม่ใช่ตัวชี้วัดคุณภาพ ความนิยม หรือความต้องการสมัครโดยตรง
8. ไม่ควรนำยอดรวมไปใช้คำนวณอัตราส่วนนักศึกษาต่ออาจารย์โดยไม่มีข้อมูลผู้เรียนที่ยังใช้งานจริง
9. การเปรียบเทียบข้ามปีต้องใช้คำนิยาม สถานภาพ และช่วงเวลาประมวลผลเดียวกัน
10. หากต้องการใช้ข้อมูลเชิงนโยบาย ควรดาวน์โหลดข้อมูลต้นทางและตรวจสอบรายสถาบันอีกครั้ง

บทสรุป

ข้อมูลปีการศึกษา 2568 ภาคการศึกษาที่ 2 แสดงให้เห็นว่า จำนวนนักศึกษาในระบบอุดมศึกษาไทยไม่ได้กระจายตัวอย่างเท่า ๆ กัน

มหาวิทยาลัยรามคำแหงมีนักศึกษารวมมากที่สุด 277,765 คน ขณะที่ 10 สถาบันแรกมีนักศึกษารวมร้อยละ 36.24 และ 19 สถาบันแรกมีมากกว่าครึ่งหนึ่งของยอดรวมในฐานข้อมูล ในอีกด้านหนึ่ง มี 32 สถาบันที่มีนักศึกษารวมไม่ถึง 1,000 คนต่อแห่ง

แต่ข้อสรุปที่สำคัญไม่ใช่ว่า “สถาบันใหญ่ดีกว่าสถาบันเล็ก” หรือมหา’ลัยใดได้รับความนิยมสูงกว่า เพราะข้อมูลนี้จัดอันดับจากจำนวนนักศึกษารวมทุกสถานภาพ และสถาบันแต่ละแห่งมีรูปแบบ ภารกิจ และวิธีรายงานข้อมูลแตกต่างกัน

สิ่งที่ข้อมูลชุดนี้สะท้อนคือ โครงสร้างอุดมศึกษาไทยมีทั้งสถาบันขนาดใหญ่มากและสถาบันขนาดเล็กมากอยู่ในระบบเดียวกัน ท่ามกลางจำนวนประชากรวัยเรียนที่กำลังลดลง ความท้าทายจึงอยู่ที่การออกแบบนโยบาย หลักสูตร และการจัดสรรทรัพยากรให้เหมาะกับบริบทของแต่ละสถาบัน โดยยังรักษาคุณภาพและโอกาสเข้าถึงการศึกษาในทุกพื้นที่

แหล่งข้อมูล

• ระบบสถิติอุดมศึกษา กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม: https://info.mhesi.go.th/
• ชุดข้อมูลจำนวนนักศึกษารวม ปีการศึกษา 2568 ภาคการศึกษาที่ 2 จำแนกตามกลุ่มสถาบัน ชื่อสถาบัน และสถานภาพนักศึกษา ประมวลผล ณ วันที่ 25 สิงหาคม 2569
• ตัวเลขร้อยละและยอดรวมรายกลุ่มในบทความคำนวณจากข้อมูลดังกล่าว

หมายเหตุ: บทความนี้ใช้คำว่า “อันดับ” เพื่อเรียงตามจำนวนนักศึกษารวมเท่านั้น ไม่ใช่การจัดอันดับคุณภาพ ชื่อเสียง ความนิยม หรือผลลัพธ์ของมหาวิทยาลัย ข้อมูลอาจมีการปรับปรุงภายหลังตามการส่งรายงานของแต่ละสถาบัน ผู้ใช้ข้อมูลควรตรวจสอบฐานข้อมูลต้นทางอีกครั้งก่อนนำไปอ้างอิง

Eduzones.com — ชุมชนการศึกษาไทย