มศว กับสายธาร 4 มหาวิทยาลัย — จากระบบวิทยาเขตสู่มหาวิทยาลัยภูมิภาคทั่วไทย

มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ (มศว) ในช่วงหนึ่งเคยมีระบบวิทยาเขต 8 แห่ง โดยวิทยาเขตต่างจังหวัด 4 แห่งทยอยแยกตัวเป็นมหาวิทยาลัยอิสระ ได้แก่ มหาวิทยาลัยบูรพา มหาวิทยาลัยนเรศวร มหาวิทยาลัยมหาสารคาม และมหาวิทยาลัยทักษิณ

---

ถ้าคุณเรียนที่มหาวิทยาลัยบูรพา มหาวิทยาลัยนเรศวร มหาวิทยาลัยมหาสารคาม หรือมหาวิทยาลัยทักษิณ คุณกำลังเรียนอยู่ในมหาวิทยาลัยที่ครั้งหนึ่งเคยเป็น “ครอบครัวเดียวกัน”

ทั้งสี่แห่งล้วนมีรากมาจาก มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ (มศว) สถาบันที่เริ่มต้นจากวิทยาลัยวิชาการศึกษา และขยายตัวออกเป็นระบบวิทยาเขตกระจายทั่วประเทศ ก่อนจะทยอยแยกตัวเป็นมหาวิทยาลัยอิสระตั้งแต่ปี 2533 เป็นต้นมา

📌 หมายเหตุ: บทความนี้อ้างอิงหลักจาก Wikipedia ภาษาไทย (มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, มหาวิทยาลัยบูรพา, มหาวิทยาลัยนเรศวร, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, มหาวิทยาลัยทักษิณ), swu.ac.th/history, soc.swu.ac.th, ica.swu.ac.th และเว็บไซต์ทางการของแต่ละมหาวิทยาลัย โดยสอดคล้องกับซีรีส์บทความประวัติมหาวิทยาลัยของ Eduzones

---

บทที่ 1 — มศว: จากวิทยาลัยวิชาการศึกษาสู่ระบบวิทยาเขต

ทุกอย่างเริ่มต้นในปี พ.ศ. 2492 เมื่อกระทรวงศึกษาธิการจัดตั้ง โรงเรียนฝึกหัดครูชั้นสูง ณ ซอยประสานมิตร กรุงเทพฯ ต่อมาใน พ.ศ. 2496 ได้เริ่มยกฐานะเป็น วิทยาลัยวิชาการศึกษา และมีการตราพระราชบัญญัติวิทยาลัยวิชาการศึกษา ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2497 ก่อนจะขยายวิทยาเขตออกไปทั่วประเทศ

ใน พ.ศ. 2517 วิทยาลัยวิชาการศึกษาได้รับการยกฐานะเป็น มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ โดยได้รับพระราชทานนามว่า “ศรีนครินทรวิโรฒ” หมายถึง “มหาวิทยาลัยที่เจริญเป็นศรีสง่าแก่มหานคร” ประกาศในราชกิจจานุเบกษา 28 มิถุนายน พ.ศ. 2517 และถือวันสถาปนา 29 มิถุนายน พ.ศ. 2517 วิทยาลัยวิชาการศึกษาทั้งหมดจึงยกฐานะขึ้นเป็นวิทยาเขตของ มศว พร้อมกัน

ในช่วงหนึ่ง มศว เคยมีระบบวิทยาเขต 8 แห่ง

วิทยาเขตในกรุงเทพฯ 4 แห่ง:

ประสานมิตร — วิทยาเขตหลักและศูนย์กลางการบริหาร ปัจจุบันคือมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ (มศว) ที่เขตวัฒนา กรุงเทพฯ

ปทุมวัน — ที่ตั้งเดิมในปัจจุบันเป็นที่ตั้งของโรงเรียนสาธิต มศว ปทุมวัน (ยุบรวมกับวิทยาเขตกลางแล้ว)

พลศึกษา — ยุบรวมกับวิทยาเขตกลางแล้ว

บางเขน — ดำรงอยู่ 19 ปี สิ้นสุดเมื่อเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2536 ตามโครงการยุบรวมวิทยาเขตในกรุงเทพฯ ตามมติ ครม. 23 มิถุนายน พ.ศ. 2523

วิทยาเขตต่างจังหวัด 4 แห่ง:

บางแสน — ยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัยบูรพา พ.ศ. 2533

พิษณุโลก — ยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัยนเรศวร พ.ศ. 2533

มหาสารคาม — ยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัยมหาสารคาม พ.ศ. 2537

สงขลา — ยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัยทักษิณ พ.ศ. 2539

---

บทที่ 2 — เหตุผลของการแยกตัว

มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒบริหารงานในรูปแบบ ระบบวิทยาเขต นับตั้งแต่ได้รับการยกฐานะจากวิทยาลัยวิชาการศึกษาเป็นมหาวิทยาลัยในปี พ.ศ. 2517 จนถึงการแยกตัวของวิทยาเขตต่างจังหวัดชุดแรกในปี พ.ศ. 2533 รวมระยะเวลาประมาณ 16 ปี

เมื่อเวลาผ่านไป วิทยาเขตต่างจังหวัดมีการเติบโตทั้งด้านบุคลากร หลักสูตร งานวิจัย และโครงสร้างพื้นฐาน จนมีความพร้อมในการบริหารจัดการเป็นมหาวิทยาลัยอิสระของตนเอง

ขณะเดียวกัน นโยบายของภาครัฐในช่วงเวลาดังกล่าวยังมุ่งกระจายอำนาจการบริหารอุดมศึกษาสู่ภูมิภาค เพื่อให้แต่ละสถาบันสามารถพัฒนาได้อย่างสอดคล้องกับบริบทและความต้องการของพื้นที่

ด้วยเหตุนี้ วิทยาเขตต่างจังหวัดของมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒจึงทยอยแยกตัวออกเป็นมหาวิทยาลัยอิสระ เริ่มจาก มหาวิทยาลัยบูรพา และ มหาวิทยาลัยนเรศวร ในปี พ.ศ. 2533 ตามมาด้วย มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ในปี พ.ศ. 2537 และ มหาวิทยาลัยทักษิณ ในปี พ.ศ. 2539

---

บทที่ 3 — มหาวิทยาลัยบูรพา: แยกตัวปี 2533 จากวิทยาเขตบางแสน

รากฐาน

วิทยาลัยวิชาการศึกษาบางแสนก่อตั้งเมื่อ 8 กรกฎาคม พ.ศ. 2498 ณ ตำบลแสนสุข อำเภอเมือง จังหวัดชลบุรี จัดตั้งตามพระราชบัญญัติวิทยาลัยวิชาการศึกษา พ.ศ. 2497 โดยมีพลเอกมังกร พรหมโยธี เป็นผู้ผลักดันสำคัญในสมัยรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม ชาวบูรพาเรียกวันนี้ว่า “แปดกรกฎ”

วันแยกตัว

มีการประกาศใช้ พระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยบูรพา พ.ศ. 2533 ในราชกิจจานุเบกษา เมื่อวันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2533

ปัจจุบัน

ตั้งอยู่ที่ 169 ถนนลงหาดบางแสน ตำบลแสนสุข อำเภอเมือง จังหวัดชลบุรี เป็นมหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐ ทำหน้าที่เป็นมหาวิทยาลัยหลักของภาคตะวันออก

---

บทที่ 4 — มหาวิทยาลัยนเรศวร: แยกตัวปี 2533 จากวิทยาเขตพิษณุโลก

รากฐาน

วิทยาลัยวิชาการศึกษาพิษณุโลกก่อตั้งเมื่อ 25 มกราคม พ.ศ. 2510 ณ จังหวัดพิษณุโลก เป็นวิทยาลัยวิชาการศึกษาแห่งที่ 4

วันแยกตัว

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ทรงพระราชทานนาม “นเรศวร” เมื่อวันที่ 9 ตุลาคม พ.ศ. 2532 พระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยนเรศวรประกาศในราชกิจจานุเบกษา ฉบับพิเศษ เล่มที่ 107 ตอนที่ 131 เมื่อวันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2533

ปัจจุบัน

ตั้งอยู่ที่ตำบลท่าโพธิ์ อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก เป็นมหาวิทยาลัยของรัฐแห่งที่ 2 ของภาคเหนือต่อจากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และเป็นมหาวิทยาลัยของรัฐแห่งที่ 17 ของประเทศไทย

---

บทที่ 5 — มหาวิทยาลัยมหาสารคาม: แยกตัวปี 2537 จากวิทยาเขตมหาสารคาม

รากฐาน

วิทยาลัยวิชาการศึกษามหาสารคามก่อตั้งเมื่อ 27 มีนาคม พ.ศ. 2511 ณ จังหวัดมหาสารคาม เป็นวิทยาเขตที่ 5 ของวิทยาลัยวิชาการศึกษา ในช่วงแรกต้องอาศัยวิทยาลัยครูมหาสารคามเป็นพี่เลี้ยง

วันแยกตัว

ประกาศใช้พระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยมหาสารคามเมื่อวันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2537 ในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 111 ตอนที่ 54ก

ปัจจุบัน

ตั้งอยู่ที่ตำบลขามเรียง อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม เป็นสถาบันอุดมศึกษาแห่งที่ 2 และมหาวิทยาลัยแห่งที่ 4 ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และเป็นมหาวิทยาลัยของรัฐแห่งที่ 22 ของประเทศไทย

---

บทที่ 6 — มหาวิทยาลัยทักษิณ: แยกตัวปี 2539 จากวิทยาเขตสงขลา

รากฐาน

วิทยาลัยวิชาการศึกษาสงขลาสถาปนาเมื่อ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2511 ณ ตำบลเขารูปช้าง อำเภอเมือง จังหวัดสงขลา ชาวมหาวิทยาลัยทักษิณรำลึกถึงวันนี้ในฐานะวันสถาปนาสถาบัน ซึ่งเป็นจุดกำเนิดของมหาวิทยาลัยในปัจจุบัน

ต่อมาวันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2535 สภา มศว มีมติเปลี่ยนชื่อจาก “มศว วิทยาเขตสงขลา” เป็น “มศว วิทยาเขตภาคใต้”

วันแยกตัว

พระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยทักษิณ พ.ศ. 2539 ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 31 ตุลาคม พ.ศ. 2539 และมีผลใช้บังคับวันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2539

ปัจจุบัน

มี 2 วิทยาเขต คือวิทยาเขตสงขลาและวิทยาเขตพัทลุง เปลี่ยนสถานะเป็นมหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐตาม พ.ร.บ. มหาวิทยาลัยทักษิณ พ.ศ. 2551

---

บทที่ 7 — สิ่งที่เหลือไว้: มศว ในปัจจุบัน

หลังจากวิทยาเขตต่างจังหวัดทยอยแยกตัวออกไปและวิทยาเขตในกรุงเทพฯ ยุบรวมกัน มศว ในปัจจุบันมี 2 วิทยาเขต คือ วิทยาเขตประสานมิตร (กรุงเทพฯ) และวิทยาเขตองครักษ์ (นครนายก) สีประจำมหาวิทยาลัยคือสีเทา–แดง และตราสัญลักษณ์มาจากกราฟสมการ Y = eˣ ซึ่งหมายถึงการเพิ่มหรืองอกงาม สอดคล้องกับปรัชญา “การศึกษา คือความเจริญงอกงาม”

---

สรุป Timeline การแยกตัวจาก มศว

---

สรุปเปรียบเทียบ 4 มหาวิทยาลัยจาก มศว

---

อ้างอิงหลักจาก: swu.ac.th/history, soc.swu.ac.th/about/history, ica.swu.ac.th (หลายเรื่องราวในถิ่นเทาแดง), edservices.op.swu.ac.th, th.wikipedia.org (มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ)| อ้างอิงประกอบ: buu.ac.th, nu.ac.th, msu.ac.th, tsu.ac.th, arch.tsu.ac.th | สอดคล้องกับซีรีส์ประวัติมหาวิทยาลัยของ Eduzones