ประวัติมหาวิทยาลัยบูรพา — จากชายหาดบางแสนสู่มหาวิทยาลัยหลักของภาคตะวันออก

ประวัติมหาวิทยาลัยบูรพา (มบ.) อย่างละเอียด ตั้งแต่การก่อตั้งวิทยาลัยวิชาการศึกษาบางแสน 8 กรกฎาคม พ.ศ. 2498 พัฒนาการผ่าน มศว วิทยาเขตบางแสน จนสถาปนาเป็นมหาวิทยาลัยบูรพา 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2533 พร้อมแหล่งอ้างอิงทางการ

---

มีมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งที่นักศึกษาเรียกวันก่อตั้งว่า “แปดกรกฎ”

ไม่ใช่วันที่ธรรมดา เพราะ “แปดกรกฎ” คือวันที่ 8 กรกฎาคม พ.ศ. 2498 วันที่วิทยาลัยวิชาการศึกษาบางแสนถือกำเนิดขึ้นบนแผ่นดินชายทะเลภาคตะวันออก และชาวมหาวิทยาลัยบูรพาทุกคนยึดถือเป็นวันสำคัญมาจนถึงทุกวันนี้

นั่นคือจุดเริ่มต้นของ มหาวิทยาลัยบูรพา

📌 หมายเหตุ: บทความนี้อ้างอิงหลักจากคลังจดหมายเหตุ อว. (mhesi.nrct.go.th/archives/s/mhesi_archives/item/2469), เว็บไซต์ทางการมหาวิทยาลัยบูรพา (buu.ac.th), คณะศึกษาศาสตร์ มบ. (edu.buu.ac.th/main/history) และ Wikipedia ภาษาไทย โดยใช้ sanook.com/campus และ campus-star.com เป็นข้อมูลประกอบ

---

บทที่ 1 — บริบทก่อนก่อตั้ง: ภาคตะวันออกกับความต้องการมหาวิทยาลัย

ในทศวรรษ 2490 ประเทศไทยมีมหาวิทยาลัยของรัฐกระจุกตัวอยู่ในกรุงเทพฯ และภูมิภาคใกล้เคียงเป็นหลัก ภาคตะวันออกซึ่งเป็นพื้นที่อุตสาหกรรมและการเกษตรสำคัญยังขาดสถาบันอุดมศึกษาของรัฐ

รัฐบาลสมัย จอมพล ป. พิบูลสงคราม มองเห็นความจำเป็นนี้ และ พลเอกมังกร พรหมโยธี อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ได้เป็นผู้ผลักดันสำคัญในการจัดตั้งสถาบันการศึกษาระดับสูงในภูมิภาคตะวันออก

---

บทที่ 2 — ยุคที่ 1: วิทยาลัยวิชาการศึกษาบางแสน “แปดกรกฎ” พ.ศ. 2498

จัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติวิทยาลัยวิชาการศึกษา พ.ศ. 2497 โดยมี พลเอกมังกร พรหมโยธี เป็นผู้ผลักดันสำคัญในการก่อตั้ง มหาวิทยาลัยบูรพาเป็นสถาบันอุดมศึกษาของรัฐที่ตั้งอยู่ในส่วนภูมิภาค ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม พ.ศ. 2498 โดยอดีตเป็นวิทยาเขตหนึ่งของวิทยาลัยวิชาการศึกษา (มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒในปัจจุบัน) ตั้งอยู่ที่ 169 ถนนลงหาดบางแสน ตำบลแสนสุข อำเภอเมืองชลบุรี จังหวัดชลบุรี มีเนื้อที่ทั้งสิ้น 647 ไร่ 35 ตารางวา

วิทยาลัยวิชาการศึกษาบางแสนเป็นวิทยาเขตที่ 3 ของวิทยาลัยวิชาการศึกษา ต่อจากประสานมิตรและปทุมวัน มีพันธกิจหลักในการผลิตครูสำหรับภาคตะวันออก

ด้วยเหตุนี้ วันที่ 8 กรกฎาคม หรือที่เรียกว่า “แปดกรกฎ” ของทุกปีจึงนับเป็นวันคล้ายวันสถาปนามหาวิทยาลัย ที่ชาวบูรพาทุกคนรำลึกถึงมาตลอด

พัฒนาการในยุคแรก

ใน พ.ศ. 2499 ได้รับโอนโรงเรียนพิบูลบำเพ็ญ ตำบลแสนสุข ชลบุรี เพื่อปรับปรุงให้เป็นโรงเรียนสาธิตของมหาวิทยาลัย โดยใช้ชื่อโรงเรียนใหม่ว่า “โรงเรียนสาธิต พิบูลบำเพ็ญ” วิทยาลัยวิชาการศึกษาบางแสน

ใน พ.ศ. 2501 บัณฑิตรุ่นแรก จำนวน 35 คน สำเร็จการศึกษา นับเป็นก้าวแรกสำคัญของสถาบัน

ใน พ.ศ. 2505 ได้เปิดรับนักศึกษาบุคคลภายนอก ขยายขอบเขตการศึกษาออกสู่สาขาวิชาที่หลากหลายยิ่งขึ้น

---

บทที่ 3 — ยุคที่ 2: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตบางแสน พ.ศ. 2517

ในปี พ.ศ. 2517 เมื่อวิทยาลัยวิชาการศึกษาประสานมิตรได้ยกฐานะขึ้นเป็น มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาลัยวิชาการศึกษาบางแสนจึงได้รับการยกฐานะขึ้นเป็น “มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตบางแสน” ตามไปด้วย

การเป็นวิทยาเขตของ มศว ทำให้บางแสนสามารถขยายหลักสูตรได้กว้างขวางยิ่งขึ้น เปิดสาขาวิชาวิทยาศาสตร์ สังคมศาสตร์ และมนุษยศาสตร์ เพิ่มเติมจากสายครุศาสตร์เดิม

---

บทที่ 4 — วันสถาปนา: 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2533

จุดเปลี่ยนสำคัญที่สุดในประวัติของสถาบันเกิดขึ้นในปี 2533 ซึ่งเป็นปีเดียวกับที่มหาวิทยาลัยนเรศวรก็แยกตัวจากวิทยาเขตพิษณุโลกของ มศว เช่นกัน

มหาวิทยาลัยบูรพา ได้รับการยกฐานะจากมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตบางแสน โดยมีการประกาศใช้ พระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยบูรพา พ.ศ. 2533 ในราชกิจจานุเบกษา เมื่อวันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2533

วันที่ 29 กรกฎาคมจึงถือเป็น “วันสถาปนามหาวิทยาลัยบูรพา” อย่างเป็นทางการ ในขณะที่ “แปดกรกฎ” ยังคงเป็นวันแห่งการรำลึกถึงจุดกำเนิดของสถาบัน และได้รับการสืบทอดเป็นวัฒนธรรมของชาวมหาวิทยาลัยบูรพาจนถึงปัจจุบัน

---

บทที่ 5 — มหาวิทยาลัยหลักของภาคตะวันออก

มหาวิทยาลัยบูรพาได้รับการยอมรับว่าเป็นมหาวิทยาลัยหลักของภาคตะวันออก ซึ่งเป็นอัตลักษณ์สำคัญที่แยกสถาบันนี้ออกจากมหาวิทยาลัยของรัฐอื่น ๆ ภาคตะวันออกเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์สำคัญของประเทศ ทั้งด้านอุตสาหกรรม การท่องเที่ยว การเกษตร และการประมง

ที่ตั้งบนชายหาดบางแสน จังหวัดชลบุรี ทำให้มหาวิทยาลัยบูรพามีสภาพแวดล้อมเฉพาะตัว นักศึกษาจากทั่วประเทศล้วนรู้จักบางแสนในฐานะทั้งสถานที่เรียนและชายหาดท่องเที่ยวชื่อดัง

---

บทที่ 6 — มหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐและพัฒนาการปัจจุบัน

ในเวลาต่อมา มหาวิทยาลัยบูรพาได้เปลี่ยนสถานะเป็น มหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐ เพิ่มความคล่องตัวในการบริหารจัดการ พัฒนาหลักสูตร และตอบสนองต่อความต้องการของภาคอุตสาหกรรมและสังคมในภาคตะวันออกได้อย่างรวดเร็วยิ่งขึ้น

ปัจจุบันมหาวิทยาลัยบูรพาเปิดการเรียนการสอนในหลากหลายคณะ วิทยาลัย และวิทยาเขต ครอบคลุมทั้งระดับปริญญาตรี โท และเอก สาขาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี วิทยาศาสตร์การแพทย์ การเกษตร มนุษยศาสตร์ และสังคมศาสตร์ สามารถตรวจสอบข้อมูลล่าสุดได้จาก https://www.buu.ac.th โดยตรง

---

สรุป Timeline สำคัญ

รากฐานของระบบวิทยาลัยวิชาการศึกษา

พ.ศ.	เหตุการณ์
2492	ก่อตั้งโรงเรียนฝึกหัดครูชั้นสูง ณ ซอยประสานมิตร กรุงเทพฯ
2497	ยกฐานะเป็น “วิทยาลัยวิชาการศึกษาประสานมิตร” / ประกาศใช้ พ.ร.บ. วิทยาลัยวิชาการศึกษา

พัฒนาการของมหาวิทยาลัยบูรพา

พ.ศ.	เหตุการณ์
2498	8 กรกฎาคม “แปดกรกฎ” — ก่อตั้ง “วิทยาลัยวิชาการศึกษาบางแสน” ตาม พ.ร.บ. วิทยาลัยวิชาการศึกษา พ.ศ. 2497
2499	รับโอนโรงเรียนพิบูลบำเพ็ญ เปลี่ยนเป็นโรงเรียนสาธิต “พิบูลบำเพ็ญ”
2501	บัณฑิตรุ่นแรก 35 คน สำเร็จการศึกษา
2505	เปิดรับนักศึกษาบุคคลภายนอก ขยายหลักสูตรออกนอกสายครู
2517	ยกฐานะเป็น “มศว วิทยาเขตบางแสน”
2533	29 กรกฎาคม — ประกาศใช้ พ.ร.บ. มหาวิทยาลัยบูรพา พ.ศ. 2533 ในราชกิจจานุเบกษา (วันสถาปนา)

---

ข้อมูลปัจจุบัน

รายการ	ข้อมูล
วันก่อตั้งสถาบัน	8 กรกฎาคม พ.ศ. 2498 (“แปดกรกฎ”)
วันสถาปนามหาวิทยาลัย	29 กรกฎาคม พ.ศ. 2533
ผู้ผลักดันสำคัญในการก่อตั้ง	พลเอกมังกร พรหมโยธี (สมัยรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม)
บัณฑิตรุ่นแรก	35 คน (พ.ศ. 2501)
อัตลักษณ์	มหาวิทยาลัยหลักของภาคตะวันออก
ที่ตั้ง	169 ถนนลงหาดบางแสน ตำบลแสนสุข อำเภอเมือง จังหวัดชลบุรี
เนื้อที่	647 ไร่ 35 ตารางวา
เว็บไซต์	https://www.buu.ac.th

---

อ้างอิงหลักจาก: mhesi.nrct.go.th/archives/s/mhesi_archives/item/2469 (คลังจดหมายเหตุ อว.), buu.ac.th, edu.buu.ac.th/main/history | อ้างอิงประกอบ: th.wikipedia.org (มหาวิทยาลัยบูรพา)