• ประวัติศาสตร์และที่มาของชื่อประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้Southeast Asia


—–

 บรูไน (Brunei)

ชื่ออย่างเป็นทางการของบรูไนคือ เนการา บรูไน ดารุสซาลาม (Negara Brunei Darussalam) มีความหมายว่า บรูไนนครแห่งสันติสุข (Negara ภาษามลายูแปลว่าประเทศ Darussalam มาจากภาษาอาหรับแปลว่า ที่พำนักแห่งสันติ) ส่วนรากศัพท์ของคำว่าบรูไน ไม่เป็นที่แน่ชัด

มีตำนานเล่าว่า อาวัง อาลัก เบตาตาร์ (Awang Alak Betatar) หรือต่อมาคือสุลต่านมูฮัมหมัด ซาห์ (Muhammad Shah) สุลต่านพระองค์แรกของบรูไน เดินทางมาค้นพบบรูไน พระองค์ได้อุทานเป็นภาษามลายูว่า “บารูนะ” (Baru nah) ที่แปลว่า “ถึงแล้ว” หรือ “นั่นไง” ซึ่งอาจเป็นที่มาของชื่อบรูไน

ส่วนอีกความเชื่อหนึ่งอธิบายว่า บรูไนมาจากภาษาสันสกฤต วารุณ (varuṇ वरुण) หรือวารุไณ ที่แปลว่าชาวทะเล และชื่อบอร์เนียว (Borneo) ก็อาจมีรากศัพท์มาจากคำนี้เช่นกัน

—–

 กัมพูชา (Cambodia)

ชื่อของกัมพูชา สัณนิษฐานว่ามาจากชื่อของฤาษี (หรือพราหมณ์) ที่ชื่อกัมพู (Kambu កម្វុ) หรือกัมพูสวยัมภูวะ (Kambu Swayambhuva កម្វុស្វយម្ភុវ) โดยมีตำนานเล่าว่า พระเจ้าศรุตวรมัน กษัตริย์องค์แรกของอาณาจักรเจนละ (ค.ศ. 550-802) สืบเชื้อสายจากฤาษีกัมพูและนางอัปสรที่ชื่อเมรา กัมพูชาจึงมีความหมายว่า “ผู้ที่เกิดจากกัมพู” ส่วนอีกทฤษฎีหนึ่งบอกว่า กัมพูชามาจากชื่อแคว้นกัมโพช ในอนุทวีปอินเดียโบราณ

ตำนานของฤาษีกัมพู เป็นคนละเรื่องกับตำนานพระทอง-นางนาค ที่เป็นเรื่องราวของพราหมณ์อินเดียนาม เกาฑิณยะ (Kaundinya កៅណ្ឌិន្យ) ที่สมรสกับนางโสมา (Soma សោមា) ธิดาของพญานาค ที่ร่วมก่อตั้งอาณาจักรฟูนัน (ค.ศ. 50-627)

—–

 อินโดนีเซีย (Indonesia)

Indonesia มาจากคำภาษากรีก “indos” (แปลว่า อินเดีย) และ “nesos” (แปลว่าเกาะ) อินโดนีเซียจึงมีความหมายว่า หมู่เกาะอินเดีย ชื่อนี้ถูกใช้โดยนักวิชาการชาวยุโรปในช่วงกลางศตวรรษที่ 19 และเป็นชื่อประเทศหลังประกาศเอกราชและได้รับเอกราชจากเนเธอร์แลนด์อย่างเป็นทางการ

ในสมัยที่อินโดนีเซียเป็นอาณานิคมของเนเธอร์แลนด์ (ค.ศ. 1800-1949) ดินแดนแห่งนี้ถูกเรียกว่า “หมู่เกาะอินเดียตะวันออกของเนเธอร์แลนด์” (Dutch East Indies หรือ Nederlandsch-Indië)

—–

 ลาว (Laos)

ชื่อของลาวหมายถึงเชื้อชาติลาว ที่เป็นประชากรส่วนใหญ่ในประเทศ โดยรากศัพท์ของคำว่าลาวยังไม่เป็นที่แน่ชัด และมีการเสนอทฤษฎีมาอธิบาย

อย่างเช่นทฤษฎีที่อธิบายว่า เดิมคำว่าลาวหมายถึงกลุ่มคนที่อาศัยอยู่ทางภาคเหนือของไทย (ล้านนา) ก่อนที่จะหมายถึงกลุ่มคนในประเทศลาวและภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย ซึ่งอาจมีรากศัพท์มาจากคำว่า “เหล่า” ที่แปลว่าป่าละเมาะ ก่อนจะกลายเป็น “เลา” และ “ลาว” ในเวลาต่อมา

หรือคำว่าลาวมาจากคำที่แปลว่า “ผู้เป็นนาย” หรือ “ผู้เป็นใหญ่” โดยนักวิชาการบางคนอย่างเช่น จิตร ภูมิศักดิ์ อธิบายว่า คำว่าลาวมีความหมายดั้งเดิมว่า “ผู้มีอำนาจ” หรือ “คนผู้เจริญแล้ว”

ส่วนในเอกสารจีนโบราณสมัยราชวงศ์ฮั่น ปรากฏคำว่า อ้ายลาว (Āiláo 哀牢) ที่หมายถึงกลุ่มคนในแถบมณฑลยูนนานของจีน ที่อาจเชื่อมโยงกับคำว่าลาวเช่นกัน

—–

 มาเลเซีย (Malaysia)

ชื่อของมาเลเซียมีความหมายว่า “ดินแดนของชาวมาเลย์ (มลายู)” มาจาก Malays กับคำต่อท้าย -ia ในภาษากรีก-ละติน ที่แปลว่าดินแดน

ส่วนรากศัพท์ของคำว่ามาเลย์หรือมลายู ไม่เป็นที่แน่ชัด โดยอาจมาจากชื่อแม่น้ำ Sungai Melayu บนเกาะสุมาตราของอินโดนีเซีย และมีรากศัพท์จากภาษามลายู melaju แปลว่าเร่งความเร็ว ที่สื่อถึงกระแสของแม่น้ำ

—–

 เมียนมา (Myanmar)

ในอดีตเมียนมาเคยถูกเรียกว่า พม่า (Burma) ซึ่งมาจากเชื้อชาติพม่า (Bama | ဗမာ) ที่เป็นเชื้อชาติของประชากรส่วนใหญ่ในประเทศ ก่อนที่ในปี ค.ศ. 1989 จะมีการเปลี่ยนชื่อประเทศเป็นเมียนมา (Myanmar မြန်မာ)

เมื่อมีการเปลี่ยนชื่อประเทศ รัฐบาลทหารของเมียนมาขณะนั้น ได้อ้างว่าคำว่าเมียนมาสื่อถึงความเป็นเอกภาพ และครอบคลุมผู้คนทุกเชื้อชาติที่อาศัยอยู่ในประเทศ ที่ไม่ได้เจาะจงเฉพาะกับชาวพม่า

อย่างไรก็ตามในทางประวัติศาสตร์ แท้จริงทั้งพม่าและเมียนมา มีความหมายเฉพาะกับเชื้อชาติพม่าเหมือนกัน โดยปรากฏหลักฐานสืบย้อนตั้งแต่สมัยอาณาจักรพุกาม (ค.ศ. 849-1287) ว่า ชาวพม่าเรียกเชื้อชาติและดินแดนของพวกเขาว่า เมียนมา

ส่วนรากศัพท์ของคำว่าเมียนมา มาจากคำภาษาพม่าสองคำคือเมียน แปลว่าว่องไวหรือรวดเร็ว กับมา ที่แปลว่าแข็งแรง ทั้งสองคำอาจสื่อความหมายถึงอัตลักษณ์สำคัญของชาวพม่าในสมัยโบราณ

—–

 ฟิลิปปินส์ (Philippines)

ชื่อ Philippines มาจากภาษาสเปน “Las Islas Filipinas” ที่แปลว่า หมู่เกาะของเฟลิเป (หรือฟิลิปในภาษาอังกฤษ) โดยตั้งชื่อในปี ค.ศ. 1543 โดยนักสำรวจชาวสเปน รูย โลเปซ เด บียาโลบอส (Ruy López de Villalobos) เพื่อถวายเกียรติแก่มกุฎราชกุมารแห่งสเปนในขณะนั้น ที่ซึ่งต่อมาจะขึ้นครองราชย์เป็นพระเจ้าเฟลิเปที่ 2 (Felipe II) แห่งสเปน

—–

 สิงคโปร์ (Singapore)

ชื่อของสิงคโปร์มาจากภาษามลายู ที่สืบย้อนไปถึงภาษาสันสกฤต คือคำว่า “สิงหะปุระ” (Siṃhapura सिंहपुर) สิงหะแปลว่าสิงโต ส่วนปุระแปลว่าเมืองหรือป้อมปราการ สิงคโปร์จึงแปลว่าเมืองแห่งสิงห์ โดยมาจากตำนานที่ว่า เจ้าชายจากอาณาจักรศรีวิชัยพบเห็นสัตว์รูปร่างคล้ายสิงโตอยู่บนเกาะ (เป็นไปได้ว่าเกิดจากความเข้าใจผิด)

—–

 ติมอร์-เลสเต (Timor-Leste)

ชื่อของ Timor-Leste มาจากสองคำ คำแรกคือ Timor ที่มาจากภาษามลายู Timur แปลว่าตะวันออก กับ Leste ในภาษาโปรตุเกสที่แปลว่าตะวันออกเช่นกัน ส่วนในภาษาเตตุม (Tetum) ของชาวติมอร์ เรียกประเทศว่า “ติมอร์ ลอโรซาเอ” (Timór Lorosa’e) แปลว่า สถานที่ที่พระอาทิตย์ขึ้น

—–

 ไทย (Thailand)

ในอดีตประเทศไทยเคยรู้จักในชื่อสยาม (Siam) ก่อนที่จะเปลี่ยนชื่อประเทศเป็นไทย (Thai) ในปี ค.ศ. 1939 (พ.ศ. 2482) โดยคำว่าไทย (หรือไท) มาจากชื่อเชื้อชาติของประชากรส่วนใหญ่ในประเทศ

คำว่าไทมีความหมายว่าอิสระเสรี ความมีอิสระในตัว หรือความไม่เป็นทาส (อีกความหมายหนึ่งแปลว่าผู้เป็นใหญ่) ชื่อภาษาอังกฤษของไทยอย่าง Thailand จึงมีความหมายว่า ดินแดนของคนไทยหรือดินแดนของความอิสระ (เสรีชน)

ส่วนเหตุผลไทยมี ย.ยักษ์ ต่อท้าย มาจากหลักการเขียนของภาษาบาลี ที่เขียนคำว่าไทเป็น “เทยฺย”

—–

 เวียดนาม (Vietnam)

ชื่อของเวียดนามสืบย้อนไปถึงคำภาษาจีนคือ หนานเยว่ (Nányuè 南越) หรือที่ภาษาเวียดนามอ่านว่า นามเวียด (Nam Việt) มีความหมายว่า ชาวเวียดที่อยู่ทางทิศใต้ (ของจีน) โดยหนานหรือนามแปลว่าทิศใต้ ส่วนเยว่หรือเวียด อาจมีรากศัพท์มาจากคำที่แปลว่าขวาน หรือคำที่แปลว่านอกเหนือหรือไกลโพ้น หมายถึงผู้คนที่อยู่นอกเขตแดนของจีน

ในสมัยโบราณ ชาวจีนใช้คำว่าเยว่ในการหมายถึงกลุ่มคนที่ไม่ใช่ชาวจีน ที่อาศัยอยู่ทางภาคใต้ของจีนและตอนเหนือของเวียดนาม

ตลอดประวัติศาสตร์ เวียดนามมีชื่อเรียกอยู่หลายชื่ออาทิ ไดเวียด (Đại Việt) รวมถึงไดโคเวียด (Đại Cồ Việt) ที่แปลว่า เวียดยิ่งใหญ่ เวียดนามกลายเป็นชื่อเรียกอย่างเป็นทางการในยุคราชวงศ์เหงวียน ในช่วงต้นศตวรรษที่ 19

ที่มา Histofun Deluxe