เปิด 3 วิกฤตทักษะคนไทย! 65% อ่าน–ใช้ข้อมูลพื้นฐานต่ำกว่าเกณฑ์ 74% ทักษะดิจิทัลยังไม่ถึงระดับพื้นฐาน พบแรงงานวุฒิสูง 34% ทำงานต่ำกว่าระดับคุณวุฒิ

การศึกษาไทยกำลังเผชิญความท้าทายที่มากกว่าการผลิตผู้สำเร็จการศึกษา เมื่อสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา (สกศ.) หยิบข้อมูลวิกฤตทักษะกำลังคนมานำเสนอในรายงานสภาวะการศึกษาไทย ไตรมาสที่ 2 ปีงบประมาณ 2569 พบว่า ประชากรวัย 15–64 ปีถึง 64.7% มีทักษะการอ่านเพื่อใช้แก้ปัญหาพื้นฐานต่ำกว่าเกณฑ์ และ 74.1% มีทักษะดิจิทัลพื้นฐานต่ำกว่าเกณฑ์ ขณะที่ข้อมูล OECD พบแรงงานไทยที่มีการศึกษาระดับสูง 34% ทำงานในตำแหน่งที่ใช้ทักษะต่ำหรือปานกลาง มากกว่าค่าเฉลี่ยกลุ่มประเทศ OECD กว่า 2 เท่า สะท้อนโจทย์สำคัญของการพัฒนาคนไทยให้มีทักษะสอดคล้องกับโลกการทำงานยุคใหม่

ประเทศไทยมีประชากรที่สำเร็จการศึกษาระดับอุดมศึกษาเพิ่มขึ้นจากการขยายโอกาสทางการศึกษาในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา แต่คำถามสำคัญคือ ความรู้และทักษะที่ผู้เรียนได้รับสามารถนำไปใช้ในชีวิตประจำวันและการทำงานได้มากน้อยเพียงใด

ประเด็นดังกล่าวถูกหยิบยกขึ้นในการประชุมเผยแพร่รายงานสภาวะการศึกษาไทย ไตรมาสที่ 2 ปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 ซึ่งสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา (สกศ.) จัดขึ้นเมื่อวันที่ 21 พฤษภาคม 2569 ภายใต้แนวคิด “ข้อมูลการศึกษาเพื่อออกแบบเส้นทางเรียนในสังคม AI ที่ยึดมนุษย์เป็นศูนย์กลาง”

การประชุมมี รศ.ดร.ประวิต เอราวรรณ์ เลขาธิการสภาการศึกษา เป็นประธาน พร้อมผู้แทนหน่วยงานการศึกษา นักวิชาการ และผู้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนากำลังคนเข้าร่วม

หนึ่งในประเด็นสำคัญที่ สกศ. นำเสนอคือปัญหาทักษะพื้นฐานของประชากรไทย ซึ่งเชื่อมโยงกับการเรียนรู้ตลอดชีวิต โอกาสการมีงานทำ และความสามารถในการปรับตัวของแรงงานในยุคที่เทคโนโลยีเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

จากข้อมูลการศึกษาที่ สกศ. นำมาอ้างอิง พบช่องว่างสำคัญสามด้าน ได้แก่ ทักษะการอ่านและใช้ข้อมูล ทักษะดิจิทัล และความสอดคล้องระหว่างวุฒิการศึกษากับระดับงานที่ทำ

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขทั้งสามไม่ได้มาจากการสำรวจครั้งเดียวกัน และไม่ได้เป็นผลสำรวจใหม่ในปี 2569 ทั้งหมด การทำความเข้าใจแหล่งที่มา กลุ่มตัวอย่าง และความหมายของแต่ละตัวเลขจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง

สรุป 3 ตัวเลขสำคัญ สะท้อนช่องว่างทักษะคนไทย

ประเด็น	ตัวเลข	ความหมาย
ทักษะการอ่านพื้นฐาน	64.7%	ประชากรอายุ 15–64 ปีมีทักษะการอ่านเพื่อใช้แก้ปัญหาพื้นฐานต่ำกว่าเกณฑ์
ทักษะดิจิทัลพื้นฐาน	74.1%	ประชากรอายุ 15–64 ปีมีความสามารถด้านดิจิทัลตามแบบประเมินต่ำกว่าเกณฑ์
ความไม่สอดคล้องระหว่างวุฒิกับระดับงาน	34%	แรงงานที่มีการศึกษาระดับสูงทำงานในตำแหน่งที่ใช้ทักษะต่ำหรือปานกลาง

ข้อมูลสองรายการแรกมาจากการประเมินทักษะพื้นฐานของประชากรไทยที่ดำเนินการในปี 2565 และเผยแพร่ผลโดยธนาคารโลกร่วมกับกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ในปี 2567

ส่วนตัวเลข 34% ปรากฏในรายงาน OECD Skills Strategy Thailand ปี 2025 ซึ่งอ้างอิงงานศึกษาด้านความไม่สอดคล้องของวุฒิการศึกษากับงานในตลาดแรงงาน

ข้อมูลเหล่านี้ได้รับการนำมาใช้ประกอบการนำเสนอรายงานสภาวะการศึกษาไทยของ สกศ. ในปีงบประมาณ 2569

วิกฤตที่ 1: คนไทย 64.7% มีทักษะการอ่านเพื่อใช้ข้อมูลพื้นฐานต่ำกว่าเกณฑ์

ตัวเลขแรกที่น่าจับตาคือประชากรไทยอายุ 15–64 ปี จำนวน 64.7% หรือเกือบสองในสาม มีผลการประเมินทักษะการอ่านพื้นฐานต่ำกว่าเกณฑ์ที่กำหนด

ข้อมูลนี้มาจากรายงาน Fostering Foundational Skills in Thailand: From a Skills Crisis to a Learning Society ซึ่งธนาคารโลกจัดทำร่วมกับ กสศ. และมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยใช้ข้อมูลการประเมิน Assessment of Adult Skills in Thailand (ASAT) ปี 2565

การประเมินดังกล่าวสำรวจกลุ่มประชากรวัย 15–64 ปีทั่วประเทศประมาณ 7,300 คน เพื่อศึกษาทักษะพื้นฐานที่จำเป็นต่อการใช้ชีวิตและการทำงาน

สิ่งสำคัญคือ ตัวเลข 64.7% ไม่ได้หมายความว่าคนไทยจำนวนดังกล่าวอ่านหนังสือไม่ออกทั้งหมด

แต่หมายถึงผู้ที่มีผลการประเมินต่ำกว่าเกณฑ์ทักษะการอ่านเพื่อใช้ประโยชน์ในชีวิตจริง ตามกรอบการประเมินของงานวิจัย

ตัวอย่างทักษะที่ใช้พิจารณา ได้แก่ การอ่านข้อความสั้นแล้วทำความเข้าใจ การเชื่อมโยงข้อมูล และการนำข้อความไปใช้แก้ปัญหาอย่างง่าย

เช่น การอ่านคำแนะนำการใช้ยาแล้วนำข้อมูลไปปฏิบัติได้อย่างถูกต้อง

ปัญหาจึงไม่ได้อยู่เพียงการอ่านออกเสียงหรืออ่านตัวหนังสือได้ แต่รวมถึงความสามารถในการตีความ ตรวจสอบ และประยุกต์ใช้ข้อมูลที่อ่าน

ทำไมทักษะการอ่านจึงสำคัญต่อโลกการทำงาน?

ในชีวิตจริง พนักงานไม่ได้ใช้ทักษะการอ่านเพียงเพื่อทำความเข้าใจเอกสารเท่านั้น แต่ยังต้องนำข้อมูลไปใช้ตัดสินใจอยู่เสมอ

ตัวอย่างเช่น

• อ่านคำสั่งงานและทำความเข้าใจเงื่อนไข
• เปรียบเทียบข้อมูลจากหลายแหล่ง
• อ่านตาราง ตัวเลข หรือรายงานผล
• ตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูล
• วิเคราะห์ปัญหาและเลือกแนวทางแก้ไข

แม้เทคโนโลยี AI จะช่วยค้นหาและสรุปข้อมูลได้รวดเร็วขึ้น แต่ผู้ใช้งานยังจำเป็นต้องมีทักษะในการตรวจสอบความถูกต้องและประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล

หากขาดทักษะดังกล่าว ผู้เรียนและแรงงานอาจมีข้อจำกัดในการใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยี แม้สามารถเข้าถึงเครื่องมือได้ก็ตาม

ในมิติการศึกษา ประเด็นนี้สะท้อนว่าการพัฒนาทักษะการอ่านไม่ควรจำกัดอยู่เพียงวิชาภาษาไทย แต่ควรเชื่อมโยงกับการใช้ข้อมูลในรายวิชาวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ สังคมศึกษา และการเรียนรู้ด้านอื่น ๆ ด้วย

วิกฤตที่ 2: คนไทย 74.1% มีทักษะดิจิทัลพื้นฐานต่ำกว่าเกณฑ์

อีกหนึ่งตัวเลขที่น่าสนใจคือ 74.1% ของประชากรอายุ 15–64 ปี มีผลการประเมินทักษะดิจิทัลพื้นฐานต่ำกว่าเกณฑ์ตามแบบประเมิน ASAT

แม้ประเทศไทยจะมีการใช้งานสมาร์ตโฟนและสื่อสังคมออนไลน์อย่างแพร่หลาย แต่การใช้เทคโนโลยีเพื่อการสื่อสารหรือความบันเทิงไม่ได้หมายความว่าผู้ใช้งานจะมีทักษะดิจิทัลสำหรับการทำงานครบถ้วน

รายงานของธนาคารโลกอธิบายว่าทักษะดิจิทัลพื้นฐานครอบคลุมความสามารถในการใช้อุปกรณ์คอมพิวเตอร์ เช่น อุปกรณ์ชี้ตำแหน่งและแป้นพิมพ์ รวมถึงการใช้อินเทอร์เน็ตเพื่อค้นหาข้อมูลและแก้ปัญหาอย่างง่าย

ตัวอย่างหนึ่งคือการค้นหาราคาสินค้าที่ถูกต้องจากเว็บไซต์จำหน่ายสินค้าออนไลน์

จึงต้องแยกความหมายให้ชัดว่า ตัวเลข 74.1% ไม่ได้หมายความว่าคนไทยทั้งหมดในกลุ่มนี้ใช้อินเทอร์เน็ตไม่เป็น หรือไม่สามารถใช้งานสมาร์ตโฟนได้

แต่เป็นการวัดความสามารถตามชุดภารกิจและระดับเกณฑ์ที่ใช้ในการประเมิน

ใช้เทคโนโลยีได้ กับมีทักษะดิจิทัล ต่างกันอย่างไร?

การเปิดแอปพลิเคชัน ดูวิดีโอ หรือส่งข้อความ เป็นเพียงส่วนหนึ่งของการใช้เทคโนโลยี

แต่การทำงานยุคใหม่ยังต้องการความสามารถเพิ่มเติม เช่น

• ค้นหาและตรวจสอบข้อมูลออนไลน์
• จัดการไฟล์และเอกสารดิจิทัล
• ใช้โปรแกรมตารางคำนวณและจัดการข้อมูล
• ประเมินความน่าเชื่อถือของเว็บไซต์
• ปกป้องข้อมูลส่วนบุคคล
• ใช้เครื่องมือ AI อย่างเหมาะสมและรับผิดชอบ

สำหรับผู้เรียน การพัฒนาทักษะดิจิทัลจึงไม่ควรมุ่งเพียงการใช้เครื่องมือใหม่ให้เป็น แต่ต้องเชื่อมโยงกับความสามารถในการคิด วิเคราะห์ และแก้ปัญหา

โดยเฉพาะในยุค AI ที่ผู้ใช้งานสามารถสร้างข้อความ ภาพ และข้อมูลได้อย่างรวดเร็ว ทักษะการตรวจสอบข้อเท็จจริงและการรู้เท่าทันสื่อยิ่งมีความสำคัญมากขึ้น

ข้อมูลเพิ่มเติม: 30.3% ยังมีทักษะทางสังคมและอารมณ์ต่ำกว่าเกณฑ์

นอกจากการอ่านและทักษะดิจิทัลแล้ว รายงานของธนาคารโลกและ กสศ. ยังประเมินทักษะพื้นฐานทางสังคมและอารมณ์ด้วย

พบว่า 30.3% ของกลุ่มประชากรที่สำรวจอยู่ต่ำกว่าเกณฑ์ด้านทักษะทางสังคมและอารมณ์ตามกรอบการประเมิน ซึ่งพิจารณาแนวโน้มด้านความกระตือรือร้น ความอยากรู้อยากเห็น ความคิดริเริ่ม และการเปิดรับประสบการณ์ใหม่

ข้อมูลนี้สะท้อนว่าการเตรียมคนเข้าสู่โลกการทำงานไม่ได้จำกัดอยู่เพียงความสามารถทางวิชาการหรือเทคโนโลยี

แต่ยังเกี่ยวข้องกับความสามารถในการทำงานร่วมกับผู้อื่น ความยืดหยุ่นในการปรับตัว และการเรียนรู้ในสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลง

อย่างไรก็ตาม ผลการประเมินไม่ควรถูกใช้เหมารวมว่าผู้ที่มีคะแนนต่ำกว่าเกณฑ์เป็นบุคคลที่ขาดความรับผิดชอบหรือไม่มีความสามารถ เนื่องจากแบบประเมินวัดลักษณะตามเกณฑ์วิจัยเฉพาะด้านเท่านั้น

วิกฤตที่ 3: แรงงานไทยวุฒิสูง 34% อยู่ในงานที่ใช้ทักษะต่ำหรือปานกลาง

ปัญหาสำคัญอีกด้านหนึ่งไม่ได้อยู่ที่ความสามารถของแรงงานเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงการที่ตลาดแรงงานสามารถใช้ประโยชน์จากความรู้และคุณวุฒิของผู้เรียนได้อย่างเหมาะสมหรือไม่

รายงาน OECD Skills Strategy Thailand ปี 2025 ระบุว่า แรงงานไทยที่มีการศึกษาระดับสูงประมาณ 34% ทำงานในตำแหน่งที่จัดอยู่ในกลุ่มงานใช้ทักษะต่ำหรือปานกลาง

เมื่อเปรียบเทียบกับค่าเฉลี่ยของประเทศ OECD ซึ่งอยู่ที่ 16.5% จะพบว่าสัดส่วนของไทยสูงกว่ากว่า 2 เท่า

ข้อมูลดังกล่าวอยู่ภายใต้แนวคิด Over-qualification หรือภาวะที่ผู้มีคุณวุฒิทางการศึกษาสูงกว่าระดับคุณวุฒิที่งานนั้นโดยทั่วไปต้องการ

เข้าใจให้ถูก: 34% ไม่ใช่สัดส่วนเฉพาะบัณฑิตจบใหม่

แม้ข่าวประชาสัมพันธ์ของ สกศ. จะเชื่อมโยงประเด็นนี้กับความยากลำบากในการเปลี่ยนผ่านจากการศึกษาเข้าสู่ตลาดแรงงาน แต่รายงาน OECD ที่เป็นแหล่งอ้างอิงระบุถึงแรงงานที่มีการศึกษาระดับสูงโดยรวม

ไม่ได้จำกัดเฉพาะผู้สำเร็จการศึกษาปีล่าสุดหรือผู้ที่เพิ่งเริ่มทำงาน

ดังนั้น ไม่ควรสรุปว่า “บัณฑิตจบใหม่ไทย 34% ทำงานต่ำกว่าวุฒิ” จากข้อมูลนี้โดยตรง

อีกทั้งการทำงานในตำแหน่งที่ใช้ทักษะต่ำหรือปานกลาง ไม่ได้พิสูจน์ว่าแรงงานเหล่านั้นไม่มีทักษะเพียงพอสำหรับงานที่ซับซ้อนกว่า

ภาวะดังกล่าวอาจเกี่ยวข้องกับความไม่สมดุลระหว่างจำนวนผู้สำเร็จการศึกษา โครงสร้างตำแหน่งงาน และความต้องการแรงงานในอุตสาหกรรมต่าง ๆ

ทำไมคนมีวุฒิสูงจึงอาจทำงานที่ใช้ทักษะต่ำกว่า?

มีหลายปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้อง เช่น

จำนวนตำแหน่งงานทักษะสูงไม่เพียงพอ

หากเศรษฐกิจสร้างตำแหน่งงานที่ใช้ความรู้ระดับสูงได้ไม่มากเท่าจำนวนผู้สำเร็จการศึกษา ผู้มีวุฒิสูงบางส่วนอาจเข้าสู่งานที่กำหนดคุณสมบัติต่ำกว่าระดับการศึกษาของตน

สาขาวิชาที่สำเร็จการศึกษาไม่สอดคล้องกับโครงสร้างความต้องการแรงงาน

บางอุตสาหกรรมอาจมีความต้องการบุคลากรเฉพาะทางสูง แต่จำนวนผู้มีคุณสมบัติตรงตามความต้องการยังไม่เพียงพอ

ประสบการณ์และทักษะเฉพาะงาน

ผู้สำเร็จการศึกษาบางรายอาจมีวุฒิการศึกษาตรงตามเกณฑ์ แต่ยังต้องพัฒนาประสบการณ์และทักษะเฉพาะตำแหน่งเพิ่มเติม

ข้อจำกัดด้านพื้นที่และโอกาสการทำงาน

งานที่ตรงกับคุณวุฒิอาจกระจุกตัวอยู่ในบางพื้นที่ ขณะที่ผู้หางานไม่สามารถย้ายถิ่นฐานหรือเข้าถึงโอกาสเหล่านั้นได้อย่างสะดวก

ความต้องการและการตัดสินใจส่วนบุคคล

การเลือกทำงานที่ไม่สอดคล้องกับระดับคุณวุฒิอาจเกิดจากความสนใจ รายได้ ความยืดหยุ่นของเวลาทำงาน หรือเป้าหมายชีวิตของแต่ละคนด้วย

ปัจจัยเหล่านี้เป็นแนวทางอธิบายที่ควรศึกษาเพิ่มเติม ไม่ใช่สาเหตุที่ได้รับการพิสูจน์จากตัวเลข 34% เพียงตัวเดียว

วุฒิสูงไม่เท่ากับทักษะไม่ตรงงานเสมอไป

การวิเคราะห์ปัญหากำลังคนควรแยกอย่างน้อย 3 แนวคิดออกจากกัน

Qualification Mismatch — ความไม่สอดคล้องด้านวุฒิการศึกษา

หมายถึงระดับการศึกษาของผู้ทำงานสูงหรือต่ำกว่าคุณวุฒิที่ตำแหน่งงานนั้นต้องการ

Skills Mismatch — ความไม่สอดคล้องด้านทักษะ

หมายถึงทักษะที่บุคคลมีไม่ตรงกับทักษะที่งานต้องใช้ ซึ่งอาจเป็นกรณีที่มีทักษะบางด้านมากเกินความจำเป็น หรือขาดทักษะบางด้านที่งานต้องการ

Skills Shortage — การขาดแคลนแรงงานที่มีทักษะ

หมายถึงตลาดแรงงานมีความต้องการบุคลากรที่มีทักษะเฉพาะ แต่ไม่สามารถหาแรงงานที่มีคุณสมบัติตรงตามความต้องการได้เพียงพอ

ทั้งสามแนวคิดเกี่ยวข้องกัน แต่ไม่ใช่สิ่งเดียวกัน

ผู้สำเร็จการศึกษาระดับสูงอาจทำงานในตำแหน่งที่กำหนดวุฒิต่ำกว่า โดยยังมีความสามารถและทักษะที่เหมาะสมกับงานอื่นได้

ขณะเดียวกัน บริษัทอาจประสบปัญหาขาดแคลนผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง แม้มีแรงงานที่จบมหาวิทยาลัยจำนวนมากอยู่ในตลาด

ดังนั้น การแก้ปัญหาไม่ควรเน้นเพียงการเพิ่มจำนวนบัณฑิต แต่ต้องพิจารณาการสร้างงานคุณภาพสูงและการพัฒนาทักษะให้สอดคล้องกับความต้องการจริงควบคู่กันไป

ทักษะต่ำกว่าเกณฑ์สัมพันธ์กับรายได้อย่างไร?

อีกหนึ่งข้อค้นพบที่น่าสนใจจาก OECD Skills Strategy Thailand คือความสัมพันธ์ระหว่างทักษะพื้นฐานกับระดับรายได้

รายงาน OECD ซึ่งอ้างอิงข้อมูลธนาคารโลกปี 2024 พบว่า กลุ่มที่มีทักษะการอ่านพื้นฐานต่ำกว่าเกณฑ์มีรายได้จากแรงงานเฉลี่ย 15,692 บาทต่อเดือน ขณะที่กลุ่มที่มีทักษะการอ่านในระดับสูงกว่ามีรายได้เฉลี่ย 22,016 บาทต่อเดือน

แตกต่างกันประมาณ 6,324 บาทต่อเดือน

ตัวเลขนี้สะท้อนว่าผู้ที่มีทักษะการอ่านและการใช้ข้อมูลดีกว่ามีแนวโน้มได้รับรายได้สูงกว่า

อย่างไรก็ตาม ความแตกต่างของรายได้ไม่ได้พิสูจน์ว่าทักษะการอ่านเพียงปัจจัยเดียวเป็นสาเหตุทำให้รายได้เพิ่มขึ้น เพราะรายได้ยังเกี่ยวข้องกับระดับการศึกษา ประสบการณ์ อาชีพ พื้นที่ทำงาน และปัจจัยอื่น

ในระดับเศรษฐกิจ รายงานธนาคารโลกยังประเมินต้นทุนทางเศรษฐกิจจากปัญหาทักษะพื้นฐานที่ต่ำกว่าเกณฑ์ไว้ประมาณ 3.3 ล้านล้านบาท หรือคิดเป็น 20.1% ของ GDP ปี 2565

ตัวเลขดังกล่าวเป็นมูลค่าประเมินทางเศรษฐกิจตามแบบจำลองงานวิจัย ไม่ใช่จำนวนเงินงบประมาณที่รัฐสูญเสียไปจริง หรือความเสียหายที่เกิดขึ้นใหม่ในปี 2569

ปี 2569 คาดมีผู้เข้าสู่ตลาดแรงงานจากระบบการศึกษา 528,777 คน

หากพิจารณาข้อมูลกำลังคนร่วมกับสถิติทักษะของประชากร จะเห็นว่าความท้าทายไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะผู้ที่กำลังทำงาน แต่ยังรวมถึงผู้ที่กำลังจะสำเร็จการศึกษาและเข้าสู่ตลาดแรงงาน

กรมการจัดหางาน กระทรวงแรงงาน ได้จัดทำรายงาน “ข้อมูลผู้สำเร็จการศึกษา ปี 2567 และประมาณการผู้เข้าสู่ตลาดแรงงาน ปี 2569–2570” โดยใช้ข้อมูลจากหน่วยงานการศึกษาและสถานศึกษาที่เกี่ยวข้อง

รายงานประมาณการว่า ในปี 2569 จะมีผู้สำเร็จการศึกษาจากระดับที่กำหนดเข้าสู่ตลาดแรงงานจำนวนรวม 528,777 คน

เมื่อจำแนกตามระดับการศึกษา พบรายละเอียดดังนี้

ระดับการศึกษา	ประมาณการผู้เข้าสู่ตลาดแรงงานปี 2569	สัดส่วน
มัธยมศึกษาปีที่ 3	32,666 คน	6.18%
มัธยมศึกษาปีที่ 6	43,554 คน	8.24%
ประกาศนียบัตรวิชาชีพ (ปวช.)	39,571 คน	7.48%
ประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง (ปวส.)	115,332 คน	21.81%
ปริญญาตรี	297,654 คน	56.29%
รวม	528,777 คน	100.00%

จากตารางพบว่าผู้สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีเป็นกลุ่มใหญ่ที่สุด คิดเป็น 56.29% ของจำนวนที่ประมาณการ

รองลงมาคือระดับ ปวส. 115,332 คน และระดับ ม.6 จำนวน 43,554 คน

เมื่อรวมระดับอาชีวศึกษา ได้แก่ ปวช. และ ปวส. จะมีผู้เข้าสู่ตลาดแรงงานที่ประมาณการไว้ 154,903 คน

รายงานยังประมาณการว่าในปี 2570 จะมีผู้เข้าสู่ตลาดแรงงานจากกลุ่มผู้สำเร็จการศึกษาที่ศึกษาเพิ่มเป็นประมาณ 603,318 คน

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขทั้งหมดเป็นประมาณการจากข้อมูลการศึกษา ไม่ใช่จำนวนผู้ได้รับการจ้างงานจริง และไม่ใช่จำนวนผู้เข้าสู่ตลาดแรงงานทุกประเภทของประเทศไทย

ผู้เข้าสู่ตลาดแรงงานจริงอาจรวมกลุ่มอื่น เช่น ผู้ที่กลับมาทำงานหลังหยุดงาน ผู้ที่เปลี่ยนสถานะการทำงาน หรือกลุ่มประชากรที่ไม่ได้อยู่ในขอบเขตประมาณการของรายงานนี้

ดังนั้น ไม่ควรนำจำนวน 528,777 คนไปเปรียบเทียบกับอัตราตำแหน่งงานว่าง หรือใช้สรุปว่าจะมีผู้ว่างงานจำนวนเท่าไรโดยตรง

การผลิตบัณฑิตจำนวนมาก ยังไม่เพียงพอหากไม่มีงานที่เหมาะสม

ตัวเลขประมาณการผู้เข้าสู่ตลาดแรงงานกว่า 5 แสนคนในปี 2569 ช่วยให้เห็นขนาดของกลุ่มกำลังคนที่ต้องเตรียมความพร้อมเข้าสู่โลกการทำงาน

แต่การประเมินความสำเร็จของระบบการศึกษาไม่ควรพิจารณาเพียงจำนวนผู้สำเร็จการศึกษาเท่านั้น

คำถามสำคัญที่ควรมีข้อมูลตอบ ได้แก่ ผู้สำเร็จการศึกษามีงานทำในสาขาที่เกี่ยวข้องมากน้อยเพียงใด ใช้เวลาในการหางานนานเท่าไร มีรายได้สอดคล้องกับทักษะหรือไม่ และสามารถพัฒนาความก้าวหน้าในอาชีพได้อย่างไร

ข้อมูลเหล่านี้จะช่วยให้มหาวิทยาลัยและสถาบันอาชีวศึกษามองเห็นจุดแข็งและข้อจำกัดของหลักสูตรได้ชัดเจนกว่าการใช้ยอดรับนักศึกษาหรือยอดผู้สำเร็จการศึกษาเพียงอย่างเดียว

นอกจากนี้ ภาคธุรกิจเองก็มีบทบาทสำคัญในการสร้างตำแหน่งงานที่ใช้ทักษะสูง และเปิดโอกาสให้แรงงานสามารถนำความรู้ที่มีไปใช้ประโยชน์จริง

สกศ. เสนอเชื่อมข้อมูลผู้เรียน–หลักสูตร–ทักษะ–งาน–รายได้

จากปัญหาที่เกิดขึ้น สกศ. เสนอแนวทางพัฒนาระบบข้อมูลการศึกษาให้เชื่อมโยงกับความเป็นจริงของตลาดแรงงานและชีวิตผู้เรียน

หนึ่งในแนวทางสำคัญคือการพัฒนาฐานข้อมูลด้านการศึกษา หรือ INES เพื่อเป็นโครงสร้างพื้นฐานในการวิเคราะห์ข้อมูลทั้งภายในและภายนอกระบบการศึกษา โดยเชื่อมโยงข้อมูลให้สอดคล้องกับกรอบมาตรฐานสากลของ OECD

เป้าหมายคือการยกระดับการวางแผนนโยบายจากการใช้ข้อมูลแยกส่วน ไปสู่การติดตามเส้นทางการศึกษาของผู้เรียนและผลลัพธ์ในโลกการทำงานอย่างต่อเนื่อง

แนวคิดสำคัญประกอบด้วย

1. Credit Bank — ธนาคารหน่วยกิต

ระบบสะสมและเทียบโอนผลการเรียนรู้ตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้เรียนสามารถนำผลการเรียนรู้จากช่องทางที่ได้รับการรับรองมาสะสมหรือต่อยอดสู่คุณวุฒิการศึกษาได้

ระบบนี้อาจช่วยเพิ่มความยืดหยุ่นให้ผู้เรียนที่ต้องทำงานไปด้วย เรียนไปด้วย หรือต้องการกลับเข้าสู่ระบบการศึกษาในภายหลัง

2. Micro-Credential — การรับรองทักษะเฉพาะด้าน

การรับรองผลการเรียนรู้หรือความสามารถในทักษะเฉพาะเรื่อง โดยอาจมาจากหลักสูตรระยะสั้น การฝึกอบรม หรือการประเมินสมรรถนะที่กำหนดไว้

ตัวอย่างเช่น การรับรองทักษะวิเคราะห์ข้อมูล การใช้เครื่องมือดิจิทัล หรือความสามารถเฉพาะทางในการทำงาน

อย่างไรก็ตาม การมี Micro-Credential ไม่ได้หมายความว่าสามารถเทียบเป็นหน่วยกิตหรือวุฒิการศึกษาได้โดยอัตโนมัติ ต้องพิจารณาตามกฎเกณฑ์และระบบรับรองของแต่ละหน่วยงาน

3. Skill Bridge — เชื่อมทักษะสู่การทำงาน

แนวคิดการสร้างระบบเชื่อมโยงข้อมูลผู้เรียน ความสามารถ หลักสูตรพัฒนาทักษะ และความต้องการของตลาดแรงงาน เพื่อช่วยให้ผู้เรียนมองเห็นเส้นทางพัฒนาตนเองได้ชัดเจนขึ้น

สกศ. ยังเสนอการใช้ AI เป็นเครื่องมือสนับสนุนการแนะแนวและการออกแบบเส้นทางการเรียนรู้ โดยย้ำว่าการตัดสินใจควรยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ไม่ใช่ให้ AI เป็นผู้ตัดสินใจแทน

แนวทางเหล่านี้เป็นกรอบนโยบายและข้อเสนอที่ สกศ. นำเสนอในการประชุม ไม่ได้หมายความว่าทุกระบบได้รับการดำเนินงานครบถ้วนหรือเปิดให้บริการครอบคลุมผู้เรียนทั้งประเทศแล้ว

ปรับสาระการเรียนรู้ 4 ด้าน เตรียมคนไทยสู่สังคม AI

อีกประเด็นสำคัญจากรายงานของ สกศ. คือข้อเสนอให้ปรับการจัดวางสาระการเรียนรู้เดิมให้เชื่อมโยงกับชีวิตจริง โดยไม่จำเป็นต้องเพิ่มจำนวนวิชาเรียนใหม่จนกลายเป็นภาระของครูและนักเรียน

สกศ. เสนอกรอบการเรียนรู้ที่สำคัญ 4 ด้าน ได้แก่

1. Reading and Information Learning — การอ่านและการใช้ข้อมูล

พัฒนาความสามารถในการอ่าน ทำความเข้าใจ ตรวจสอบข้อมูล และคิดวิเคราะห์ เพื่อนำความรู้ไปใช้ในการตัดสินใจจริง

2. STEM and Innovation Learning — STEM และนวัตกรรม

เชื่อมโยงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรมศาสตร์ และคณิตศาสตร์ เพื่อฝึกคิดแก้ปัญหาและนำเทคโนโลยีไปสร้างสรรค์นวัตกรรม

3. Language and Global Communication Learning — ภาษาและการสื่อสารระดับโลก

พัฒนาความสามารถด้านภาษาและการสื่อสาร เพื่อเข้าถึงองค์ความรู้และทำงานร่วมกับผู้คนในบริบทนานาชาติ

4. Social, Emotional and Ethical Learning — สังคม อารมณ์ และจริยธรรม

พัฒนาความสามารถในการอยู่ร่วมกับผู้อื่น การปรับตัว ความรับผิดชอบ และจริยธรรมในการใช้ข้อมูลและเทคโนโลยี

แนวคิดสำคัญของกรอบนี้คือการเปลี่ยนจากการเรียนเพื่อจดจำเนื้อหาเพียงอย่างเดียว ไปสู่การเรียนที่นำความรู้ไปประยุกต์ใช้ในสถานการณ์จริงได้มากขึ้น

แล้วนักเรียน ม.ปลาย ควรเตรียมตัวอย่างไร?

สำหรับนักเรียน ม.4–ม.6 ที่กำลังวางแผนเข้ามหาวิทยาลัย โดยเฉพาะกลุ่ม DEK70 และ DEK71 ตัวเลขวิกฤตทักษะเหล่านี้ไม่ควรถูกใช้เพื่อสร้างความกังวลว่าเรียนจบแล้วจะไม่มีงานทำ

แต่ควรใช้เป็นข้อมูลประกอบการวางแผนพัฒนาตนเองตั้งแต่ก่อนเข้ามหาวิทยาลัย

สิ่งที่ควรเริ่มฝึก ได้แก่

อ่านแล้วสรุปด้วยความเข้าใจของตนเอง

ไม่เพียงอ่านเพื่อจำคำตอบ แต่ฝึกตั้งคำถาม วิเคราะห์เหตุผล และอธิบายข้อมูลจากหลายแหล่ง

ใช้ข้อมูลและตัวเลขตัดสินใจ

ฝึกอ่านตาราง สถิติ กราฟ และรายงาน รวมถึงแยกข้อเท็จจริงออกจากความคิดเห็นหรือการคาดการณ์

พัฒนาทักษะดิจิทัลเพื่อการทำงาน

ฝึกใช้โปรแกรมจัดการเอกสาร ตารางคำนวณ การนำเสนอข้อมูล และเครื่องมือออนไลน์อย่างปลอดภัย

เรียนรู้การใช้ AI อย่างมีวิจารณญาณ

ใช้ AI เป็นผู้ช่วยค้นคว้าและฝึกทักษะ แต่ต้องตรวจสอบคำตอบและไม่ให้เครื่องมือคิดแทนทั้งหมด

ฝึกทำโครงงานและแก้ปัญหาจริง

การทำโครงงานช่วยเชื่อมโยงความรู้จากหลายวิชาเข้ากับการวิเคราะห์ปัญหา การทำงานร่วมกับผู้อื่น และการนำเสนอผลลัพธ์

สำรวจสาขาวิชาจากงานที่อยากทำ

การเลือกคณะควรพิจารณาทั้งความสนใจ ทักษะที่ต้องใช้ในวิชาชีพ เนื้อหาหลักสูตร และโอกาสต่อยอดในอนาคต

เพราะเป้าหมายของการเรียนต่อไม่ได้อยู่เพียงการได้รับวุฒิการศึกษา แต่ยังรวมถึงการพัฒนาความสามารถที่สามารถนำไปใช้ในชีวิตและการทำงานได้จริง

มหาวิทยาลัยและอาชีวศึกษา ต้องปรับอย่างไร?

สำหรับสถาบันการศึกษา การเชื่อมโยงหลักสูตรกับตลาดแรงงานไม่ควรหมายถึงการปรับหลักสูตรตามความต้องการระยะสั้นของบริษัทเพียงอย่างเดียว

แต่ควรพิจารณาทั้งทักษะพื้นฐานที่ใช้ได้ในระยะยาว ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง และความสามารถในการเรียนรู้เทคโนโลยีใหม่

แนวทางที่อาจพิจารณา ได้แก่

• ประเมินความสามารถของผู้เรียนจากการปฏิบัติจริงมากขึ้น
• เพิ่มการใช้ข้อมูลและการแก้ปัญหาในรายวิชา
• พัฒนาหลักสูตรร่วมกับสถานประกอบการ
• เพิ่มโอกาสฝึกงานและการทำโครงงานจากโจทย์จริง
• ติดตามผลลัพธ์ของผู้สำเร็จการศึกษา
• เปิดหลักสูตรระยะสั้นเพื่อพัฒนาทักษะเพิ่มเติม
• พัฒนาระบบเทียบโอนผลการเรียนรู้ตามมาตรฐาน

อย่างไรก็ตาม ระบบการศึกษาไม่สามารถแก้ปัญหาทักษะไม่สอดคล้องกับงานได้เพียงฝ่ายเดียว

ภาคธุรกิจต้องร่วมพัฒนาตำแหน่งงาน คุณภาพการจ้างงาน และโอกาสเติบโตในอาชีพ เพื่อให้แรงงานสามารถนำความรู้และทักษะที่มีไปใช้ได้อย่างเหมาะสม

คนวัยทำงานก็ต้อง Upskill–Reskill แต่ต้องเข้าถึงโอกาสได้จริง

สำหรับแรงงานที่สำเร็จการศึกษาและทำงานแล้ว การพัฒนาทักษะไม่ควรสิ้นสุดลงเมื่อได้รับปริญญาหรือประกาศนียบัตร

รายงาน OECD Skills Strategy Thailand ระบุว่า ในช่วงครึ่งแรกของปี 2023 คนไทยอายุ 25–54 ปีมีสัดส่วนผู้เข้าร่วมการศึกษาและฝึกอบรมทั้งในระบบและนอกระบบน้อยกว่า 10%

ข้อมูลนี้สะท้อนความท้าทายด้านโอกาสเข้าถึงการเรียนรู้ของผู้ใหญ่ โดยเฉพาะแรงงานที่ต้องทำงานเต็มเวลาและผู้ทำงานนอกระบบ ซึ่งอาจมีข้อจำกัดด้านค่าใช้จ่าย เวลา หรือโอกาสได้รับการฝึกอบรมจากนายจ้าง

การส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตจึงควรมีทั้งหลักสูตรที่ยืดหยุ่น ระบบรับรองทักษะ และการสนับสนุนให้แรงงานสามารถเข้าถึงโอกาสพัฒนาตนเองได้จริง

ในระดับบุคคล ผู้ที่ต้องการยกระดับทักษะสามารถเริ่มจากการประเมินว่า งานที่ทำอยู่ต้องใช้ความสามารถใดเพิ่มเติม จากนั้นเลือกพัฒนาทักษะที่นำไปใช้งานได้จริงและสามารถแสดงหลักฐานความสามารถได้

บทสรุป: ประเทศไทยต้องพัฒนาทั้ง “ทักษะคน” และ “คุณภาพงาน”

ตัวเลข 64.7% ด้านการอ่าน 74.1% ด้านดิจิทัล และ 34% ของแรงงานวุฒิสูงที่อยู่ในงานใช้ทักษะต่ำหรือปานกลาง แม้มาจากงานศึกษาต่างช่วงเวลาและต่างกลุ่มประชากร แต่เมื่อพิจารณาร่วมกันช่วยสะท้อนปัญหาเชิงโครงสร้างของการพัฒนากำลังคนไทยได้อย่างน่าสนใจ

ด้านหนึ่ง ประเทศไทยยังมีประชากรจำนวนมากที่จำเป็นต้องได้รับการสนับสนุนด้านทักษะพื้นฐาน โดยเฉพาะการอ่านเพื่อใช้ข้อมูลและการใช้งานเทคโนโลยีอย่างมีประสิทธิภาพ

ขณะเดียวกัน ตลาดแรงงานยังเผชิญปัญหาการนำคุณวุฒิและความสามารถของแรงงานไปใช้ประโยชน์อย่างไม่เต็มที่

การแก้ปัญหาจึงไม่สามารถทำได้ด้วยการเพิ่มจำนวนผู้สำเร็จการศึกษา หรือการเปิดหลักสูตร AI ใหม่เพียงอย่างเดียว

แต่ต้องดำเนินงานควบคู่กันทั้งการยกระดับทักษะพื้นฐาน การพัฒนาหลักสูตรที่เชื่อมโยงกับโลกการทำงาน การเปิดโอกาสเรียนรู้ตลอดชีวิต และการสร้างตำแหน่งงานที่ใช้ทักษะสูงอย่างเหมาะสม

สำหรับนักเรียนและนักศึกษา บทเรียนสำคัญคือการให้คุณค่ากับความสามารถในการอ่าน วิเคราะห์ข้อมูล ใช้เทคโนโลยี และแก้ปัญหา ไม่แพ้การสะสมผลการเรียนหรือวุฒิการศึกษา

สำหรับผู้กำหนดนโยบายและสถาบันการศึกษา คำถามสำคัญจึงไม่ได้มีเพียงว่าแต่ละปีผลิตผู้สำเร็จการศึกษาได้จำนวนเท่าไร แต่รวมถึงผู้เรียนสามารถนำความรู้ที่ได้รับไปใช้พัฒนาตนเอง มีงานทำ และสร้างคุณค่าให้กับสังคมได้มากน้อยเพียงใด

เพราะในเศรษฐกิจที่เปลี่ยนแปลงรวดเร็ว วุฒิการศึกษาอาจเป็นจุดเริ่มต้นของโอกาส แต่ทักษะที่ใช้ได้จริงและการเรียนรู้ตลอดชีวิตจะเป็นองค์ประกอบสำคัญของการเติบโตในระยะยาว

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

1. สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา (สกศ.)

ข่าวเผยแพร่รายงานสภาวะการศึกษาไทย ไตรมาสที่ 2 ปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 หัวข้อ “เส้นทางผู้เรียนสู่โลกของงานในอนาคต” วันที่ 21 พฤษภาคม 2569

https://www.onec.go.th/th.php/page/view/Newseducation/6713

2. World Bank — Fostering Foundational Skills in Thailand: From a Skills Crisis to a Learning Society

รายงานทักษะพื้นฐานของประชากรไทย จัดทำร่วมกับ กสศ. และมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เผยแพร่ปี 2024

https://www.worldbank.org/en/country/thailand/publication/fostering-foundational-skills-in-thailand

3. OECD — OECD Skills Strategy Thailand (2025)

รายงานวิเคราะห์ทักษะกำลังคน การเรียนรู้ของผู้ใหญ่ และความไม่สอดคล้องระหว่างคุณวุฒิกับงานในประเทศไทย

https://www.oecd.org/en/publications/oecd-skills-strategy-thailand_153a1fe6-en.html

4. กรมการจัดหางาน กระทรวงแรงงาน

รายงาน “ข้อมูลผู้สำเร็จการศึกษา ปี 2567 และประมาณการผู้เข้าสู่ตลาดแรงงาน ปี 2569–2570” โดยกองบริหารข้อมูลตลาดแรงงาน

https://www.doe.go.th/prd/download/download_by_pool_file/139477

5. ธนาคารแห่งประเทศไทย

บทความ “มายกระดับแรงงานไทย ผ่านการสนับสนุนด้านการเรียนรู้กันเถอะ” วันที่ 30 เมษายน 2567

https://www.bot.or.th/th/research-and-publications/articles-and-publications/articles/article-2024apr30.html

6. กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)

ข้อมูลการประเมินทักษะพื้นฐานของเยาวชนและประชากรวัยแรงงานไทย ร่วมกับธนาคารโลก

https://en.eef.or.th/2024/03/07/thailand-is-facing-a-crisis-of-foundational-skills/

หมายเหตุจากกองบรรณาธิการ Eduzones

บทความนี้ตรวจสอบตัวเลขจากข่าวเผยแพร่ของสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษาและแหล่งข้อมูลต้นทางที่เกี่ยวข้อง โดยมีข้อควรทราบ 3 ประการ

1. ตัวเลข 64.7% และ 74.1% มาจากการประเมิน ASAT ปี 2565 ที่เผยแพร่ผลในปี 2567 ก่อนถูกนำมาอ้างอิงในรายงาน สกศ. ปีงบประมาณ 2569 ไม่ใช่ผลสำรวจใหม่ประจำปี 2569
2. ตัวเลข 34% จาก OECD หมายถึงแรงงานที่มีการศึกษาระดับสูงซึ่งทำงานในตำแหน่งที่ใช้ทักษะต่ำหรือปานกลาง ไม่ได้จำกัดเฉพาะบัณฑิตจบใหม่ และไม่ใช่การวัดว่าบุคคลเหล่านั้นขาดทักษะ
3. จำนวนผู้เข้าสู่ตลาดแรงงาน 528,777 คนในปี 2569 เป็นประมาณการจากรายงานกรมการจัดหางาน ไม่ใช่จำนวนผู้ได้งานทำจริง