กสศ. เปิดรายงานถอดรหัส PISA 2025 คะแนนไทยดีขึ้น แต่กว่า 1 ใน 3 ยังต่ำกว่าเกณฑ์พื้นฐานทั้งสามด้าน

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา เปิดดาวน์โหลดรายงาน “ถอดรหัสผลประเมิน PISA 2025 สู่การพัฒนาคุณภาพและความเสมอภาคทางการเรียนรู้” ชวนมองลึกกว่าคะแนนและอันดับ หลังผลประเมินพบเด็กไทยมีคะแนนสูงขึ้นทั้งวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ และการอ่าน แต่ยังมีนักเรียน 36.9% ที่สมรรถนะต่ำกว่าระดับพื้นฐานพร้อมกันทั้งสามด้าน ขณะที่ผู้มีสมรรถนะสูงครบทั้งสามด้านมีเพียง 0.1%

คะแนนที่ปรับดีขึ้นเป็นสัญญาณบวกสำหรับการศึกษาไทย อย่างไรก็ตาม การประเมินคุณภาพระบบการศึกษาจำเป็นต้องพิจารณาด้วยว่า ความก้าวหน้าดังกล่าวเข้าถึงผู้เรียนมากน้อยเพียงใด และเด็กแต่ละกลุ่มได้รับโอกาสพัฒนาศักยภาพอย่างทั่วถึงหรือไม่

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา หรือ กสศ. โดยสถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา จึงเผยแพร่รายงานฉบับพิเศษ เพื่อวิเคราะห์ผล PISA 2025 ในมิติคุณภาพการเรียนรู้ ความเหลื่อมล้ำ ศักยภาพของเด็กจากครัวเรือนยากจน และแนวทางพัฒนาระบบการศึกษา โดยเปิดให้ประชาชนดาวน์โหลดอ่านฟรีผ่านเว็บไซต์ กสศ. eef.or.th

คะแนนดีขึ้นทั้งสามด้าน แต่ยังมีโจทย์ที่ต้องติดตาม

PISA หรือ Programme for International Student Assessment เป็นการประเมินขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา หรือ OECD มุ่งสำรวจความสามารถของนักเรียนอายุ 15 ปีในการนำความรู้และทักษะไปใช้กับสถานการณ์จริง ครอบคลุมการอ่าน คณิตศาสตร์ และวิทยาศาสตร์

ผลรอบ PISA 2025 ซึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 8 กันยายน 2569 พบว่า คะแนนเฉลี่ยของไทยเพิ่มขึ้นจากรอบปี 2022 ทั้งสามด้าน โดย OECD ระบุว่าการเพิ่มขึ้นครั้งนี้ช่วยฟื้นคืนผลการเรียนรู้ที่เคยลดลงบางส่วน แต่คะแนนไทยยังต่ำกว่าค่าเฉลี่ย OECD ทุกด้าน

รายงานของ กสศ. ระบุว่า วิทยาศาสตร์เป็นด้านที่คะแนนเพิ่มขึ้นมากที่สุด จาก 409 เป็น 432 คะแนน หรือเพิ่มขึ้น 23 คะแนน ส่วนคณิตศาสตร์และการอ่านเพิ่มขึ้นด้านละ 13 คะแนน

อย่างไรก็ตาม คะแนนเฉลี่ยระดับประเทศเป็นเพียงภาพรวม การพิจารณาว่านักเรียนสามารถใช้ความรู้ได้ถึงระดับใด และมีผู้เรียนกลุ่มใดต้องได้รับความช่วยเหลือเพิ่มเติม จึงเป็นอีกส่วนสำคัญของการอ่านผลประเมิน

ตัวเลข 36.9% บอกอะไรเกี่ยวกับการเรียนรู้?

ข้อค้นพบสำคัญในรายงานคือ นักเรียนไทย 36.9% มีสมรรถนะต่ำกว่าระดับพื้นฐานพร้อมกันทั้งวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ และการอ่าน เทียบกับค่าเฉลี่ย OECD ที่ 19.7%

ตัวเลขนี้หมายถึงผู้เรียนกลุ่มเดียวกันที่ยังไม่ถึงเกณฑ์พื้นฐานในทั้งสามด้าน ไม่ใช่สัดส่วนแยกรายวิชา และไม่ควรนำไปตีความว่าเด็กกลุ่มนี้ไม่มีความสามารถหรือไม่สามารถพัฒนาได้

เกณฑ์พื้นฐานของ PISA ในสามด้านหลักอยู่ที่ ระดับ 2 ซึ่งสะท้อนความสามารถในการใช้ความรู้กับโจทย์หรือข้อมูลตามลักษณะของแต่ละด้าน เช่น การจับใจความจากบทอ่าน การตีความสถานการณ์อย่างง่ายเป็นคณิตศาสตร์ หรือการใช้ความรู้วิทยาศาสตร์พิจารณาข้อสรุปจากหลักฐาน

สำหรับการจัดการเรียนรู้ ข้อมูลนี้ชี้ถึงความจำเป็นในการค้นหาให้ได้ว่า ผู้เรียนติดขัดตรงจุดใด แล้วออกแบบการช่วยเหลือให้เหมาะสม ทั้งการอ่านทำความเข้าใจ การอธิบายเหตุผล และการเชื่อมโยงความรู้กับสถานการณ์ที่แตกต่างจากตัวอย่างในห้องเรียน

ผู้มีสมรรถนะสูงครบสามด้านมี 0.1% ต้องอ่านให้ตรงความหมาย

อีกด้านหนึ่ง รายงานระบุว่า นักเรียนไทยที่มีสมรรถนะสูงพร้อมกันทั้งสามด้านมี 0.1% ขณะที่ค่าเฉลี่ย OECD อยู่ที่ 2.6%

ประเด็นสำคัญคือ ตัวเลขนี้กล่าวถึงการมีสมรรถนะสูง ครบทั้งสามด้านพร้อมกัน จึงไม่ใช่สัดส่วนของนักเรียนไทยที่มีความสามารถสูงทุกประเภท หรือผู้ที่โดดเด่นในวิชาใดวิชาหนึ่ง

ข้อค้นพบดังกล่าวทำให้โจทย์การพัฒนาคุณภาพการศึกษาต้องเดินควบคู่กัน ทั้งการช่วยผู้เรียนที่ยังมีช่องว่างทักษะพื้นฐาน และการเปิดพื้นที่ให้ผู้มีศักยภาพได้เรียนรู้เรื่องที่ท้าทายขึ้น โดยไม่ปล่อยให้ข้อจำกัดทางเศรษฐกิจหรือสถานที่อยู่อาศัยเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนา

ความยากจนไม่ควรเป็นข้อจำกัดของศักยภาพ

รายงานยังนำเสนอประเด็น Thailand’s Lost Talent หรือศักยภาพของเด็กไทยที่อาจไม่ได้รับการพัฒนาเต็มที่ เพราะขาดโอกาสและการสนับสนุนอย่างต่อเนื่อง

เมื่อพิจารณาการประเมินการเรียนรู้ในโลกดิจิทัล รายงานพบว่า นักเรียนจากกลุ่มยากจนมากกว่าสองในสามมีสมรรถนะตั้งแต่ระดับพื้นฐานขึ้นไป สะท้อนว่าผู้เรียนกลุ่มนี้มีฐานความสามารถที่สามารถต่อยอดได้ หากได้รับทรัพยากรและโอกาสเหมาะสม

ข้อค้นพบนี้ต้องแยกจากผลสามด้านหลักของ PISA เพราะเป็นการประเมินคนละด้าน จึงไม่ควรสรุปว่าเด็กยากจนมากกว่าสองในสามผ่านเกณฑ์วิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ และการอ่านทั้งหมด

ในมุมการพัฒนาผู้เรียน สิ่งที่ตามมาคือคำถามว่า โรงเรียนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะค้นพบความถนัดเหล่านี้ได้อย่างไร และจะสนับสนุนให้เด็กมีเส้นทางเรียนรู้ต่อเนื่องได้เพียงใด ตั้งแต่อุปกรณ์และแหล่งเรียนรู้ ไปจนถึงครูผู้ให้คำแนะนำและข้อมูลเส้นทางศึกษาต่อ

จากผลประเมินสู่การพัฒนาห้องเรียน

รายงานฉบับพิเศษเสนอแนวทางพัฒนาหลายระดับ ตั้งแต่การสนับสนุนผู้เรียนและครอบครัว การจัดสรรทรัพยากรตามความจำเป็นของโรงเรียน ไปจนถึงการพัฒนาคุณภาพการสอน

ประเด็นหนึ่งคือ การพัฒนาครูจากห้องเรียนจริง ผ่านการสังเกตการสอนและสะท้อนคิดร่วมกัน โดยให้ความสำคัญกับพฤติกรรมและกระบวนการเรียนรู้ของนักเรียน เพื่อให้ครูปรับกิจกรรมได้ตรงกับปัญหาที่พบ

อีกประเด็นคือ การประเมินเพื่อพัฒนาผู้เรียน ซึ่งช่วยให้ครูมองเห็นมากกว่าคำตอบถูกหรือผิด เช่น เด็กใช้เหตุผลอย่างไร เข้าใจคลาดเคลื่อนตรงไหน และต้องการความช่วยเหลือแบบใด รวมถึงการใช้เทคโนโลยีเก็บข้อมูลระหว่างเรียนเพื่อประกอบการปรับการสอน

สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กและพื้นที่ห่างไกล รายงานให้ความสำคัญกับการจัดสรรทรัพยากรที่คำนึงถึงต้นทุนและบริบทของแต่ละพื้นที่ ตลอดจนการบริหารเครือข่ายสถานศึกษาให้เหมาะสมกับความต้องการของผู้เรียน

ครู ผู้ปกครอง และผู้สนใจอ่านรายงานนี้ได้อย่างไร?

สำหรับครูและผู้บริหารสถานศึกษา รายงานช่วยเปิดมุมมองต่อการใช้ข้อมูลประเมินเพื่อค้นหาจุดที่ต้องพัฒนา ทั้งทักษะพื้นฐาน กระบวนการคิด และโอกาสเข้าถึงทรัพยากรของนักเรียน

สำหรับผู้ปกครอง ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้เห็นความสำคัญของการชวนลูกอธิบายเหตุผล ตั้งคำถาม และใช้ความรู้กับเรื่องใกล้ตัว เช่น อ่านข่าวแล้วตรวจสอบแหล่งข้อมูล เปรียบเทียบราคาสินค้า หรืออธิบายข้อสังเกตจากสิ่งรอบตัว

ส่วนผู้เรียน ผลประเมินระดับประเทศควรเป็นข้อมูลให้ระบบการศึกษาปรับปรุงการสนับสนุน การพัฒนาความสามารถของแต่ละคนยังต้องอาศัยโอกาสฝึกฝน คำแนะนำ และสภาพแวดล้อมที่ช่วยให้เรียนรู้จากข้อผิดพลาดได้

ดาวน์โหลดรายงานฉบับเต็มฟรี

ผู้สนใจสามารถอ่านและดาวน์โหลดรายงาน “ถอดรหัสผลประเมิน PISA 2025 สู่การพัฒนาคุณภาพและความเสมอภาคทางการเรียนรู้” ซึ่ง กสศ. เผยแพร่เมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2569 ได้ที่

อ่าน E-book และดาวน์โหลดรายงานผ่านเว็บไซต์ กสศ.

รายงานเหมาะสำหรับครู ผู้บริหารสถานศึกษา บุคลากรทางการศึกษา ผู้กำหนดนโยบาย ผู้ปกครอง และผู้สนใจทำความเข้าใจว่า เบื้องหลังคะแนนที่เพิ่มขึ้น ระบบการศึกษาไทยยังต้องพัฒนาอะไร เพื่อให้เด็กทุกกลุ่มมีโอกาสเรียนรู้และเติบโตได้เต็มศักยภาพ

แหล่งข้อมูล: กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา, สถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา และ OECD: PISA 2025 — Thailand

ตรวจสอบข้อมูล ณ วันที่ 22 ตุลาคม 2569