ประวัติมหาวิทยาลัยมหาสารคาม — จากวิทยาลัยวิชาการศึกษาสู่มหาวิทยาลัยแห่งที่ 4 ของภาคอีสาน

ประวัติมหาวิทยาลัยมหาสารคาม (มมส.) อย่างละเอียด ตั้งแต่รากฐานวิทยาลัยวิชาการศึกษามหาสารคาม 27 มีนาคม พ.ศ. 2511 สู่การสถาปนา 9 ธันวาคม พ.ศ. 2537 มหาวิทยาลัยของรัฐแห่งที่ 22 ของประเทศไทย พร้อมแหล่งอ้างอิงทางการ

---

ในช่วงปีแรกของการก่อตั้ง นิสิตและอาจารย์ไม่มีห้องสมุดของตัวเอง ต้องอาศัยห้องสมุดของวิทยาลัยครูมหาสารคามในอาคารข้างเคียง ไม่มีอาคารเรียนครบถ้วน ไม่มีบุคลากรเพียงพอ

แต่ความไม่พร้อมในวันแรกนั้นกลับกลายเป็นจุดเริ่มต้นของสถาบันที่ต่อมามีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการผลิตครูและบุคลากรทางการศึกษาให้แก่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

นั่นคือเรื่องราวของ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม

📌 หมายเหตุ: บทความนี้อ้างอิงหลักจากเว็บไซต์ทางการของมหาวิทยาลัยมหาสารคาม (msu.ac.th/th/เกี่ยวกับ-มมส และ msu.ac.th/th/อัตลักษณ์-มมส), คลังจดหมายเหตุ อว. (mhesi.nrct.go.th/archives/s/mhesi_archives/item/2509), สภาคณาจารย์ มมส. (senate.msu.ac.th/?page_id=343) และ Wikipedia ภาษาไทย

---

บทที่ 1 — บริบทก่อนก่อตั้ง: ภาคอีสานต้องการมหาวิทยาลัยผลิตครู

ในทศวรรษ 2500 ภาคตะวันออกเฉียงเหนือเป็นภูมิภาคที่มีประชากรมากที่สุดของไทย แต่ขาดแคลนครูที่มีคุณวุฒิอย่างรุนแรง มหาวิทยาลัยขอนแก่นเพิ่งก่อตั้งในปี 2509 และเน้นสายวิทยาศาสตร์ เกษตร วิศวกรรม ยังขาดสถาบันที่ผลิตครูโดยตรงสำหรับภูมิภาค

รัฐบาลจึงดำเนินนโยบายขยายวิทยาลัยวิชาการศึกษาออกสู่ภูมิภาค โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อผลิตครูที่มีคุณภาพไปรับใช้ท้องถิ่น

---

บทที่ 2 — ยุคที่ 1: วิทยาลัยวิชาการศึกษามหาสารคาม พ.ศ. 2511

มหาวิทยาลัยมหาสารคาม มีกำเนิดมาจากวิทยาลัยวิชาการศึกษามหาสารคาม ซึ่งตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2511 โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อที่จะขยายการศึกษาชั้นสูงไปสู่ภูมิภาค วิทยาลัยวิชาการศึกษามหาสารคามเป็นวิทยาเขตที่ 5 ของวิทยาลัยวิชาการศึกษา รองจากประสานมิตร ปทุมวัน บางแสน และพิษณุโลก

เริ่มแรกตั้งอยู่ที่ 269 ถนนนครสวรรค์ ตำบลตลาด อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม บนพื้นที่ 197 ไร่ และได้แบ่งการบริหารงานออกเป็น 4 หน่วยงาน ประกอบด้วยคณะวิชาการศึกษา คณะวิชามนุษยธรรมศึกษาและสังคมศาสตร์ คณะวิชาวิทยาศาสตร์ และคณะวิชาเทคโนโลยี

ช่วงยากลำบากในปีแรก

ในช่วงระยะแรกของการก่อตั้งวิทยาลัยวิชาการศึกษามหาสารคามนั้น ต้องประสบปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินงานจากความไม่พร้อมในด้านอาคารสถานที่ บุคลากร และอุปกรณ์ประกอบการเรียนการสอน จึงต้องอาศัยวิทยาลัยครูมหาสารคาม (มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคามในปัจจุบัน) ในเบื้องต้นเกือบทั้งหมด ซึ่งช่วยสนับสนุนและเป็นพี่เลี้ยงในช่วงก่อตั้ง

---

บทที่ 3 — ยุคที่ 2: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตมหาสารคาม พ.ศ. 2517

ในปี พ.ศ. 2517 คณะรัฐมนตรีได้มีมติให้ยกฐานะ “วิทยาลัยวิชาการศึกษา” เป็น “มหาวิทยาลัย” และได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานชื่อ “ศรีนครินทรวิโรฒ” ซึ่งมีความหมายว่า “มหาวิทยาลัยที่เจริญเป็นศรีสง่าแก่มหานคร”

วิทยาลัยวิชาการศึกษามหาสารคามจึงได้ยกฐานะขึ้นเป็น “มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตมหาสารคาม” เมื่อวันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2517 นับเป็นมหาวิทยาลัยแห่งที่ 2 ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ต่อจากมหาวิทยาลัยขอนแก่น

ยุคนี้เป็นช่วงการขยายตัวอย่างมีนัยสำคัญ มีการเพิ่มหลักสูตร เปิดคณะใหม่ และพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานของสถาบัน

---

บทที่ 4 — แนวคิดแยกตัวเป็นเอกเทศ

แนวคิดในการแยกตัวเป็นเอกเทศนั้นได้เริ่มปรากฏขึ้นในช่วงปลายทศวรรษ 2520 เมื่อวิทยาเขตมหาสารคามมีความพร้อมมากพอในด้านบุคลากร หลักสูตร และโครงสร้างการบริหาร

การแยกตัวสอดคล้องกับนโยบายภาครัฐที่ต้องการกระจายอำนาจการบริหารมหาวิทยาลัยออกสู่ภูมิภาค เพื่อให้แต่ละสถาบันสามารถพัฒนาได้ตามศักยภาพและบริบทของท้องถิ่นตนเอง ในช่วงเดียวกันนั้น มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตอื่น ๆ ก็ทยอยแยกตัวออกไปเช่นกัน โดยในปี พ.ศ. 2533 วิทยาเขตบางแสนได้แยกเป็นมหาวิทยาลัยบูรพา และวิทยาเขตพิษณุโลกได้แยกเป็นมหาวิทยาลัยนเรศวร

---

บทที่ 5 — วันสถาปนา: 9 ธันวาคม พ.ศ. 2537

เมื่อวันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2537 มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตมหาสารคาม ได้แยกตัวออกเป็นเอกเทศภายใต้ชื่อ “มหาวิทยาลัยมหาสารคาม” โดยพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงลงพระปรมาภิไธยในพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยมหาสารคาม ซึ่งได้มีการประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 111 ตอนที่ 54ก

จึงถือว่าวันที่ 9 ธันวาคมของทุกปีเป็น “วันสถาปนามหาวิทยาลัยมหาสารคาม” ส่วนปี พ.ศ. 2511 ถือเป็น ปีก่อตั้งสถาบัน

มหาวิทยาลัยมหาสารคามนับเป็น สถาบันอุดมศึกษาแห่งที่ 2 และมหาวิทยาลัยแห่งที่ 4 ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และเป็นมหาวิทยาลัยของรัฐแห่งที่ 22 ของประเทศไทย

4 คณะแรกเมื่อสถาปนา

เมื่อแยกตัวเป็นเอกเทศในวันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2537 มหาวิทยาลัยมหาสารคามมี 4 คณะแรก ได้แก่ คณะศึกษาศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ และคณะเทคโนโลยี

---

บทที่ 6 — จากวิทยาเขตเก่าสู่วิทยาเขตใหม่

ที่ตั้งเดิมของมหาวิทยาลัยอยู่ที่ 269 ถนนนครสวรรค์ ตำบลตลาด อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม บนพื้นที่ 197 ไร่ แต่เนื่องจากมหาวิทยาลัยขยายตัวอย่างต่อเนื่อง พื้นที่เดิมจึงไม่เพียงพอ

ต่อมาจึงมีการย้ายมหาวิทยาลัยไปยังวิทยาเขตใหม่ที่ ตำบลขามเรียง อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม บนพื้นที่กว่า 1,300 ไร่ ซึ่งเป็นที่ตั้งหลักในปัจจุบัน

---

บทที่ 7 — ต้นคูน และสัญลักษณ์แห่งสถาบัน

ต้นราชพฤกษ์ (ต้นคูน) เป็นต้นไม้ประจำมหาวิทยาลัยมหาสารคาม ดอกสีเหลืองทองที่บานในช่วงฤดูร้อน เป็นสัญลักษณ์แห่งความรุ่งเรืองและความภาคภูมิใจ

สีประจำสถาบัน คือ สีเหลือง-เทา โดยตามอัตลักษณ์มหาวิทยาลัยมหาสารคาม สีเหลือง หมายถึงความเจริญรุ่งเรือง ความดีงาม และความอุดมสมบูรณ์ ส่วน สีเทา หมายถึงความคิดหรือปัญญา สีเหลือง–เทาจึงสื่อถึงการมีปัญญาและความคิดที่ดีงาม อันนำไปสู่ความเจริญรุ่งเรือง

---

บทที่ 8 — มหาวิทยาลัยมหาสารคามในปัจจุบัน

ปัจจุบันมหาวิทยาลัยมหาสารคามเปิดสอนครอบคลุมสาขาวิชาหลากหลาย มีคณะ วิทยาลัย และโครงการจัดตั้งคณะจำนวนมาก ครอบคลุมตั้งแต่ศึกษาศาสตร์ วิทยาศาสตร์ วิศวกรรมศาสตร์ แพทยศาสตร์ เภสัชศาสตร์ มนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์ ไปจนถึงสถาปัตยกรรมศาสตร์และศิลปกรรมศาสตร์ สามารถตรวจสอบรายชื่อคณะและหน่วยงานล่าสุดได้ที่ https://www.msu.ac.th โดยตรง

มหาวิทยาลัยมหาสารคามเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางในฐานะแหล่งผลิตครูและบุคลากรทางการศึกษาชั้นนำของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาท้องถิ่นและภูมิภาคมาอย่างต่อเนื่องตลอดกว่า 5 ทศวรรษ

---

สรุป Timeline สำคัญ

พ.ศ.	เหตุการณ์
2511	27 มีนาคม — ก่อตั้ง “วิทยาลัยวิชาการศึกษามหาสารคาม” เป็นวิทยาเขตที่ 5 ของวิทยาลัยวิชาการศึกษา
2517	29 มิถุนายน — ยกฐานะเป็น “มศว วิทยาเขตมหาสารคาม” มหาวิทยาลัยแห่งที่ 2 ของภาคอีสาน
2520	เริ่มมีแนวคิดแยกตัวเป็นมหาวิทยาลัยเอกเทศ
2533	มศว วิทยาเขตอื่นทยอยแยกตัว เช่น บางแสน → มหาวิทยาลัยบูรพา / พิษณุโลก → มหาวิทยาลัยนเรศวร
2537	9 ธันวาคม — สถาปนา “มหาวิทยาลัยมหาสารคาม” ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 111 ตอน 54ก
2537	เปิดสอน 4 คณะแรก: ศึกษาศาสตร์ / วิทยาศาสตร์ / มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ / เทคโนโลยี

---

ข้อมูลปัจจุบัน

รายการ	ข้อมูล
ปีก่อตั้งสถาบัน	พ.ศ. 2511 (27 มีนาคม)
วันสถาปนามหาวิทยาลัย	9 ธันวาคม พ.ศ. 2537
ลำดับ	สถาบันอุดมศึกษาแห่งที่ 2 และมหาวิทยาลัยแห่งที่ 4 ของภาคอีสาน / มหาวิทยาลัยของรัฐแห่งที่ 22
คณะแรกก่อตั้ง	ศึกษาศาสตร์ / วิทยาศาสตร์ / มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ / เทคโนโลยี
ต้นไม้ประจำสถาบัน	ต้นราชพฤกษ์ (ต้นคูน)
สีประจำสถาบัน	เหลือง (ความเจริญรุ่งเรือง ความดีงาม) – เทา (ความคิด ปัญญา)
ที่ตั้งวิทยาเขตใหม่	ตำบลขามเรียง อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม
ที่ตั้งวิทยาเขตเก่า	269 ถนนนครสวรรค์ ตำบลตลาด อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม
เว็บไซต์	https://www.msu.ac.th

---

อ้างอิงหลักจาก: msu.ac.th/th/เกี่ยวกับ-มมส, msu.ac.th/th/อัตลักษณ์-มมส, senate.msu.ac.th/?page_id=343, mhesi.nrct.go.th/archives/s/mhesi_archives/item/2509, ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 111 ตอน 54ก | อ้างอิงประกอบ: th.wikipedia.org (มหาวิทยาลัยมหาสารคาม)