ประวัติมหาวิทยาลัยรามคำแหง — จาก “ตลาดวิชา” สู่มหาวิทยาลัยเปิดที่มีผู้เรียนจำนวนมากที่สุดแห่งหนึ่งของไทย

ประวัติมหาวิทยาลัยรามคำแหง (มร.) อย่างละเอียด ตั้งแต่แนวคิดก่อตั้ง สถาปนา พ.ศ. 2514 ระบบตลาดวิชาที่ไม่สอบคัดเลือก จนพัฒนาสู่มหาวิทยาลัยเปิดที่มีผู้เรียนจำนวนมากที่สุดแห่งหนึ่งในประเทศไทย

---

ในปี 2514 มีนักศึกษาแน่นสนามกีฬาแห่งชาติ

พวกเขาไม่ได้มาดูกีฬา แต่มาสมัครเรียนมหาวิทยาลัยแห่งใหม่ที่เพิ่งก่อตั้ง มหาวิทยาลัยที่ประกาศว่า ใครก็สมัครได้ ไม่ต้องสอบ ไม่จำกัดจำนวน

จำนวนผู้สมัครรุ่นแรกคือ 37,198 คน ในวันเดียว

นั่นคือวันแรกของ มหาวิทยาลัยรามคำแหง สถาบันที่เปลี่ยนแนวคิดเรื่องอุดมศึกษาไทยไปตลอดกาล

📌 หมายเหตุ: บทความนี้อ้างอิงหลักจากเว็บไซต์ทางการของมหาวิทยาลัยรามคำแหง (ru.ac.th/th/AboutUs/page?view=History), คลังจดหมายเหตุมหาวิทยาลัยรามคำแหง (archives.lib.ru.ac.th), สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยรามคำแหง (rupress.ru.ac.th), chiangrai.ru.ac.th และคลังจดหมายเหตุ อว. (mhesi.nrct.go.th) โดยใช้ Wikipedia ภาษาไทยและ komchadluek.net เป็นข้อมูลประกอบ

---

บทที่ 1 — บริบทก่อนก่อตั้ง: ปัญหาที่เรียนในระดับอุดมศึกษา

เหตุผลที่ตั้งมหาวิทยาลัยรามคำแหง มีสาเหตุมาจากปัญหาการขาดแคลนที่เรียนในระดับอุดมศึกษาของประเทศไทย เพราะมหาวิทยาลัยต่าง ๆ มีสถานที่เรียนจำกัด ไม่สามารถรับผู้ที่จะเข้าศึกษาต่อในระดับอุดมศึกษาได้ทั้งหมด เนื่องจากมีผู้ที่จบการศึกษาในระดับมัธยมศึกษาแล้วไม่มีโอกาสได้ศึกษาต่อ

ในยุคนั้น การเข้ามหาวิทยาลัยต้องผ่านการสอบแข่งขันที่เข้มข้น มีที่นั่งจำกัด ผู้ที่สอบไม่ผ่านก็ไม่มีทางเลือก รัฐจึงต้องหาคำตอบใหม่สำหรับปัญหานี้

---

บทที่ 2 — แนวคิด “ตลาดวิชา”: รากฐานจากธรรมศาสตร์และมหาวิทยาลัยเปิดของอังกฤษ

แนวคิดที่นำมาใช้กับมหาวิทยาลัยรามคำแหงมีรากฐานจากสองแหล่ง

แหล่งแรกคือแนวคิด “ตลาดวิชา” ที่เคยใช้มาแล้วในมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมืองในยุคปรีดี พนมยงค์ ซึ่งเปิดให้ประชาชนเข้าเรียนได้โดยไม่สอบคัดเลือก แหล่งที่สองคืออิทธิพลจาก มหาวิทยาลัยเปิดแห่งสหราชอาณาจักร ที่เพิ่งก่อตั้งได้ประมาณ 1 ปีก่อนหน้า

ข้อสรุปคือให้มหาวิทยาลัยรามคำแหงใช้รูปแบบ “มหาวิทยาลัยตลาดวิชา” เปิดรับสมัครโดยไม่สอบคัดเลือก ไม่จำกัดจำนวน มาเรียนก็มีชั้นเรียนให้ ไม่มาเรียนก็ศึกษาจากตำราและสื่อต่าง ๆ ด้วยตนเอง

---

บทที่ 3 — การเตรียมการก่อตั้ง: คณะกรรมการเตรียมการ พ.ศ. 2513

สมัยรัฐบาล จอมพลถนอม กิตติขจร ปรากฏว่า ศ.ดร.ศักดิ์ ผาสุขนิรันต์ ได้รับการแต่งตั้งโดยปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2513 ให้เป็นประธานใน “คณะกรรมการเตรียมการเปิดมหาวิทยาลัยรามคำแหง” พร้อมคณะกรรมการเตรียมการฯ ท่านอื่น ๆ อีก 7 ท่าน ทำหน้าที่เตรียมการจัดตั้งมหาวิทยาลัยรามคำแหงในด้านต่าง ๆ เพื่อให้ทันการเปิดในปีการศึกษา 2514

---

บทที่ 4 — วันสถาปนาและวันเปิดรับนักศึกษาครั้งแรก พ.ศ. 2514

มหาวิทยาลัยรามคำแหง ได้รับการสถาปนาเป็นสถาบันอุดมศึกษาของรัฐเมื่อ วันที่ 26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2514 ณ บริเวณที่ดินทั้งหมดประมาณ 300 ไร่เศษ ถนนรามคำแหง แขวงหัวหมาก เขตบางกะปิ กรุงเทพฯ โดยพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยรามคำแหง พ.ศ. 2514 กำหนดให้มหาวิทยาลัยรามคำแหงเป็นสถาบันการศึกษาและวิจัยแบบตลาดวิชา มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาวิชาการและวิชาชีพชั้นสูง ทำการวิจัย ส่งเสริมวิชาการชั้นสูง และทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม

ในระยะแรกที่ทำการเปิดสอนได้ใช้อาคารแสดงสินค้านานาชาติที่มีอยู่เดิมเป็นที่ทำการและห้องเรียนของมหาวิทยาลัย ก่อนที่จะมีการก่อสร้างอาคารถาวรขึ้นในภายหลัง

4 คณะแรกและผู้สมัครรุ่นแรก

มหาวิทยาลัยรามคำแหงได้เปิดรับสมัครนักศึกษารุ่นแรกในปี พ.ศ. 2514 เปิดสอนใน 4 คณะ คือ คณะนิติศาสตร์ คณะบริหารธุรกิจ คณะมนุษยศาสตร์ และคณะศึกษาศาสตร์ โดยมีผู้สนใจสมัครเป็นนักศึกษาในครั้งแรกจำนวน 37,198 คน

ตัวเลขนี้สะท้อนให้เห็นว่าความต้องการมหาวิทยาลัยที่เปิดกว้างสำหรับทุกคนมีอยู่มากเพียงใดในสังคมไทยยุคนั้น

---

บทที่ 5 — ศาสตราจารย์ ดร.ศักดิ์ ผาสุขนิรันต์ อธิการบดีคนแรก

มหาวิทยาลัยรามคำแหง ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2514 ตามมติคณะรัฐมนตรีของรัฐบาล จอมพลถนอม กิตติขจร และได้เปิดรับนักศึกษาครั้งแรกในปีนี้ด้วย มีผู้สนใจมาสมัครเข้าศึกษาเป็นจำนวนมากจนแน่นสนามกีฬาแห่งชาติ โดยมีศาสตราจารย์ ดร.ศักดิ์ ผาสุขนิรันต์ เป็นอธิการบดีคนแรก

คำขวัญเดิมของรามคำแหง คือ “รู้จักอภัย ตั้งใจศึกษา บูชาพ่อขุน สนองคุณชาติ” เป็นของ ศ.ดร.ศักดิ์ ผาสุขนิรันดร์ อธิการบดีคนแรก

นอกจากนี้วลีที่ใช้ใน “ข่าวรามคำแหง” ยุคแรกคือ “ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน หรือ อตฺตา หิ อตฺตาโน นาโถ” ซึ่งสะท้อนปรัชญาของมหาวิทยาลัยตลาดวิชาที่นักศึกษาต้องพึ่งพาตนเองเป็นหลัก

---

บทที่ 6 — วิชาแรกที่บรรยายและค่าหน่วยกิตที่ถูกที่สุดในโลก

วิชาที่เปิดบรรยายเป็นวิชาแรกคือ LB103 (การใช้ห้องสมุด) โดยปัจจุบันได้เปลี่ยนรหัสวิชาเป็น LIS1003 ตั้งแต่ปีการศึกษา 2555 เป็นต้นไป ส่วนชื่อกระบวนวิชายังคงเดิม

เรื่องราวที่น่าสนใจอีกอย่างคือค่าหน่วยกิต มหาวิทยาลัยรามคำแหงเป็นมหาวิทยาลัยที่มีค่าหน่วยกิตถูกที่สุด คือ 25 บาท เดิมทีใน พ.ศ. 2514 กำหนดค่าหน่วยกิตไว้ที่ 30 บาท เนื่องจากคาดว่าอาจมีนักศึกษาเข้ามาสมัครเรียนไม่มากนัก แต่ปรากฏว่ากลับมีผู้สนใจสมัครเข้าเป็นนักศึกษาในครั้งนั้นกว่า 30,000 คน

---

บทที่ 7 — ชื่อ “รามคำแหง” มาจากไหน?

ชื่อ “รามคำแหง” มาจากพระนามของ พ่อขุนรามคำแหงมหาราช พระมหากษัตริย์แห่งกรุงสุโขทัย ผู้ทรงประดิษฐ์อักษรไทยและวางรากฐานอาณาจักรสุโขทัย

การตั้งชื่อมหาวิทยาลัยตามพระนามพ่อขุนรามคำแหงสะท้อนความมุ่งหมายที่จะให้สถาบันแห่งนี้เป็นที่พึ่งด้านการศึกษาของประชาชนทุกคน เช่นเดียวกับพ่อขุนรามคำแหงที่ทรงเปิดโอกาสให้ราษฎรเข้าถึงพระองค์ได้โดยตรง

---

บทที่ 8 — สาขาวิทยบริการเฉลิมพระเกียรติและการขยายตัว

มติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 20 ธันวาคม 2548 อนุมัติในหลักการให้ยกฐานะมหาวิทยาลัยรามคำแหง สาขาวิทยบริการเฉลิมพระเกียรติจังหวัดสุโขทัย เป็นมหาวิทยาลัยรามคำแหง วิทยาเขตสุโขทัย เพื่อตอบสนองยุทธศาสตร์การพัฒนาจังหวัดสุโขทัย

ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา มหาวิทยาลัยรามคำแหงได้พัฒนามาโดยตลอด ทั้งในด้านพัฒนาการวิชาการ พัฒนาสังคม โดยให้สอดคล้องกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ในขณะเดียวกันก็พัฒนาไปตามกระแสโลกาภิวัตน์ทางด้านเทคโนโลยี จนปัจจุบันมหาวิทยาลัยรามคำแหงได้เปิดการเรียนการสอนโดยใช้เทคโนโลยีทันสมัย อันได้แก่ การสอนทางไกล การเรียนการสอนแบบ e-learning การสอบด้วยระบบ e-Testing

---

บทที่ 9 — มหาวิทยาลัยรามคำแหงในปัจจุบัน

ปัจจุบันมหาวิทยาลัยรามคำแหงมี 13 คณะ บัณฑิตวิทยาลัย และหน่วยงาน/สถาบันสนับสนุนการเรียนการสอนหลายแห่ง สามารถตรวจสอบรายชื่อหน่วยงานล่าสุดได้ที่ ru.ac.th โดยตรง

คำขวัญปัจจุบันที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางคือ “เปลวเทียนให้แสง รามคำแหงให้ทาง” ซึ่งชนะการประกวดในปี 2527 โดย นงเยาว์ อาจผักปัง นักเรียนโรงเรียนขอนแก่นวิทยายน สะท้อนพันธกิจของมหาวิทยาลัยในการเปิดโอกาสให้ประชาชนทุกคนได้รับการศึกษา

---

สรุป Timeline สำคัญ

พ.ศ.	เหตุการณ์
2513	3 พฤศจิกายน — แต่งตั้งคณะกรรมการเตรียมการเปิดมหาวิทยาลัยรามคำแหง
2514	26 กุมภาพันธ์ — สถาปนามหาวิทยาลัยรามคำแหง บนพื้นที่ 300 ไร่ ถนนรามคำแหง
2514	เปิดรับนักศึกษารุ่นแรก 37,198 คน ใน 4 คณะ
2514	วิชาแรกที่บรรยาย: LB103 (การใช้ห้องสมุด)
2527	ประกวดคำขวัญ — “เปลวเทียนให้แสง รามคำแหงให้ทาง” ชนะเลิศ โดยนงเยาว์ อาจผักปัง
2548	ครม. อนุมัติยกฐานะสาขาวิทยบริการฯ จังหวัดสุโขทัย เป็นวิทยาเขตสุโขทัย

---

ข้อมูลปัจจุบัน

รายการ	ข้อมูล
วันสถาปนา	26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2514
อธิการบดีคนแรก	ศาสตราจารย์ ดร.ศักดิ์ ผาสุขนิรันต์
รูปแบบการศึกษา	มหาวิทยาลัยตลาดวิชา (ไม่สอบคัดเลือก ไม่จำกัดจำนวน)
คณะปัจจุบัน	13 คณะ บัณฑิตวิทยาลัย และหน่วยงานสนับสนุนหลายแห่ง
ต้นไม้ประจำสถาบัน	ต้นสุพรรณิการ์
สีประจำสถาบัน	น้ำเงิน-เหลือง
วิทยาเขต	หัวหมาก (รามฯ 1) / บางนา (รามฯ 2) / สุโขทัย
คำขวัญ	เปลวเทียนให้แสง รามคำแหงให้ทาง
เว็บไซต์	ru.ac.th

---

อ้างอิงหลักจาก: ru.ac.th/th/AboutUs/page?view=History, archives.lib.ru.ac.th, rupress.ru.ac.th, chiangrai.ru.ac.th, mhesi.nrct.go.th | อ้างอิงประกอบ: th.wikipedia.org (มหาวิทยาลัยรามคำแหง), komchadluek.net, theisaander.com, oasc.ru.ac.th | อัปเดต พฤษภาคม 2569