จบมหาวิทยาลัยแล้วทำไมยังหางานยาก? เจาะตัวเลขบัณฑิตว่างงาน 1.66 แสนคน เมื่อปริญญาอาจไม่เพียงพอในตลาดแรงงานไทยปี 2569

คนจบอุดมศึกษาคิดเป็น 4 ใน 10 ของผู้ว่างงานทั้งหมด ขณะที่เยาวชนว่างงานพุ่งแตะ 6.9% สูงสุดในรอบกว่า 4 ปี แต่สถิติกลับพบผู้จบอุดมศึกษาตกงานลดลงจากปีก่อน สะท้อนความซับซ้อนของตลาดแรงงานไทยที่ไม่ได้มีปัญหาแค่จำนวนตำแหน่งงาน หากยังมีคำถามเรื่องประสบการณ์ ทักษะ รายได้ และความมั่นคงของการจ้างงาน

โดย กองบรรณาธิการ Eduzones | วิเคราะห์การศึกษาและตลาดแรงงาน | 15 พฤศจิกายน 2569

เรียนจบมหาวิทยาลัย มีใบปริญญาอยู่ในมือ แต่กลับหางานทำไม่ได้ หรือแม้จะหางานได้ ก็อาจไม่ได้รับค่าตอบแทนและความมั่นคงอย่างที่คาดหวัง

นี่กำลังกลายเป็นหนึ่งในความท้าทายสำคัญของคนรุ่นใหม่ในตลาดแรงงานไทย

ข้อมูลการสำรวจภาวะการทำงานของประชากร ไตรมาส 2 ปี 2569 จากสำนักงานสถิติแห่งชาติ (สสช.) พบว่า ประเทศไทยมีผู้ว่างงานประมาณ 401,000 คน ในจำนวนนี้เป็นผู้สำเร็จการศึกษาระดับอุดมศึกษาถึง 166,000 คน หรือคิดเป็น 41.4% ของผู้ว่างงานทั้งหมด

กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ ในผู้ว่างงานทุก 10 คน มีประมาณ 4 คนที่สำเร็จการศึกษาระดับอุดมศึกษา

ขณะเดียวกัน ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจและธุรกิจ ธนาคารไทยพาณิชย์ (SCB EIC) วิเคราะห์ว่า อัตราการว่างงานของเยาวชนอายุ 15–24 ปี เพิ่มขึ้นเป็น 6.9% ในเดือนสิงหาคม 2569 ซึ่งเป็นระดับสูงสุดในรอบกว่า 4 ปี สะท้อนความยากลำบากของคนรุ่นใหม่ในการเข้าสู่ตลาดแรงงาน

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าเด็กจบมหาวิทยาลัยกำลังตกงานเพิ่มขึ้นทุกปี เพราะเมื่อย้อนกลับไปเปรียบเทียบกับปี 2568 กลับพบว่าจำนวนผู้ว่างงานที่สำเร็จการศึกษาระดับอุดมศึกษาลดลง

ความแตกต่างระหว่างสถิติทั้งสองชุดนำไปสู่คำถามสำคัญว่า

ปัญหาของตลาดแรงงานไทยในวันนี้ คือมีบัณฑิตมากเกินไป มีงานไม่เพียงพอ หรือระบบการศึกษากับความต้องการของตลาดแรงงานยังเชื่อมต่อกันได้ไม่ดีพอ?

Eduzones วิเคราะห์ข้อมูลจากสำนักงานสถิติแห่งชาติและ SCB EIC เพื่อทำความเข้าใจสถานการณ์ที่คนกำลังเรียนมหาวิทยาลัย เด็ก ม.ปลายที่กำลังเลือกคณะ ตลอดจนผู้ปกครองและสถาบันการศึกษาไม่ควรมองข้าม

1. คนจบอุดมศึกษาว่างงาน 166,000 คน สูงสุดในทุกระดับการศึกษา

รายงานการสำรวจภาวะการทำงานของประชากร ไตรมาส 2/2569 ระบุว่า ประเทศไทยมีผู้ว่างงานรวมประมาณ 401,000 คน หรือคิดเป็นอัตราการว่างงาน 1.0% เพิ่มขึ้นจาก 366,000 คนในช่วงเดียวกันของปีก่อน

เมื่อแยกตามระดับการศึกษาที่สำเร็จ พบว่าผู้จบอุดมศึกษาเป็นกลุ่มที่มีจำนวนผู้ว่างงานสูงที่สุด

ระดับการศึกษาที่สำเร็จ	จำนวนผู้ว่างงานโดยประมาณ	อัตราว่างงาน
อุดมศึกษา	166,000 คน	1.6%
มัธยมศึกษาตอนปลาย	91,000 คน	1.0%
มัธยมศึกษาตอนต้น	70,000 คน	0.9%
ประถมศึกษา	46,000 คน	0.5%
ต่ำกว่าประถมศึกษา	11,000 คน	0.2%

หมายเหตุ: จำนวนผู้ว่างงานเป็นตัวเลขประมาณการตามรายงาน สสช. โดยตารางไม่ได้แสดงกลุ่มผู้ไม่มีการศึกษาและกลุ่มที่ไม่สามารถจำแนกได้ครบทุกประเภท

สิ่งที่น่าสนใจไม่ใช่แค่จำนวนคนตกงาน แต่คือ ผู้ที่สำเร็จการศึกษาระดับอุดมศึกษามีอัตราการว่างงาน 1.6% สูงกว่ากลุ่มที่จบมัธยมศึกษาและประถมศึกษา

ตัวเลขดังกล่าวอาจดูขัดกับความเชื่อที่ว่า ยิ่งเรียนสูงยิ่งมีโอกาสได้งานทำมากขึ้น

อย่างไรก็ตาม การเปรียบเทียบอัตราว่างงานระหว่างระดับการศึกษาไม่สามารถใช้ตัดสินผลตอบแทนของการศึกษาได้ทั้งหมด เพราะแรงงานแต่ละกลุ่มมีอายุ ลักษณะงาน ความคาดหวังด้านรายได้ และพฤติกรรมการหางานแตกต่างกัน

ผู้สำเร็จอุดมศึกษาอาจใช้เวลาเลือกงานที่ตรงกับสาขาหรือคุณสมบัติมากขึ้น ขณะที่ผู้มีการศึกษาระดับอื่นอาจเข้าสู่งานประเภทที่แตกต่างกัน หรือบางส่วนอาจจำเป็นต้องรับงานโดยไม่สามารถรอเลือกตำแหน่งได้

ข้อมูลที่มีจึงบอกได้ว่า ผู้จบอุดมศึกษาเผชิญปัญหาการว่างงานมากกว่าบางกลุ่มในช่วงเวลาที่สำรวจ แต่ยังไม่สามารถสรุปได้ว่าการเรียนมหาวิทยาลัยทำให้มีโอกาสตกงานมากกว่า หรือการศึกษาไม่มีความคุ้มค่า

2. จุดที่หลายคนมองข้าม: คนจบอุดมศึกษาว่างงานลดลงจากปีก่อน

แม้จำนวนผู้ว่างงานระดับอุดมศึกษาจะสูงที่สุด แต่เมื่อเปรียบเทียบข้อมูลช่วงเดียวกันของปี 2568 และ 2569 จะพบข้อเท็จจริงอีกด้านหนึ่ง

ตัวชี้วัด	ไตรมาส 2/2568	ไตรมาส 2/2569
ผู้ว่างงานระดับอุดมศึกษา	186,000 คน	166,000 คน
อัตราว่างงานระดับอุดมศึกษา	1.9%	1.6%
ผู้ว่างงานรวมทุกระดับ	366,000 คน	401,000 คน

เท่ากับว่าในช่วงหนึ่งปี จำนวนผู้ว่างงานที่สำเร็จการศึกษาระดับอุดมศึกษาลดลงประมาณ 20,000 คน หรือราว 10.8%

ขณะที่จำนวนผู้ว่างงานรวมทั้งประเทศกลับเพิ่มขึ้นประมาณ 35,000 คน

รายงาน สสช. ยังระบุว่า จำนวนผู้มีงานทำที่จบอุดมศึกษาเพิ่มขึ้นจากประมาณ 9.44 ล้านคน เป็น 9.94 ล้านคนในช่วงเดียวกัน

ตัวเลขเหล่านี้ทำให้การกล่าวว่า “ปริญญาตรีกำลังไร้ค่า” เป็นข้อสรุปที่เกินกว่าข้อมูลรองรับ

เพราะในเวลาเดียวกับที่มีผู้จบอุดมศึกษาว่างงานถึง 166,000 คน ประเทศไทยยังมีผู้สำเร็จอุดมศึกษาที่ทำงานอยู่จำนวนมาก และจำนวนผู้มีงานทำในกลุ่มนี้เพิ่มขึ้นจากปีก่อน

สิ่งที่ควรตั้งคำถามจึงไม่ใช่แค่ว่าเรียนมหาวิทยาลัยแล้วมีงานทำหรือไม่ แต่รวมถึงว่าใครเข้าถึงงานได้ งานที่ได้รับมีคุณภาพเพียงใด และทักษะแบบไหนช่วยให้คนเข้าสู่ตลาดแรงงานได้ดีขึ้น

นี่คือประเด็นที่ต้องอาศัยข้อมูลเพิ่มเติมในระดับสาขาวิชา อาชีพ รายได้ และระยะเวลาหางาน ไม่ใช่อาศัยจำนวนผู้ว่างงานเพียงตัวเลขเดียว

3. วิกฤตของคนรุ่นใหม่? เยาวชนว่างงาน 6.9% สูงสุดในรอบกว่า 4 ปี

หากดูเฉพาะผู้สำเร็จการศึกษาระดับอุดมศึกษา อาจยังไม่เห็นความเปราะบางทั้งหมดของคนที่กำลังเริ่มต้นทำงาน

ข้อมูลอีกชุดที่น่าจับตาคืออัตราว่างงานของเยาวชนอายุ 15–24 ปี

สำนักงานสถิติแห่งชาติรายงานว่า ในไตรมาส 2/2569 เยาวชนกลุ่มดังกล่าวมีผู้ว่างงานประมาณ 207,000 คน คิดเป็นอัตราว่างงาน 5.7%

ขณะที่ผู้มีอายุ 25 ปีขึ้นไปมีอัตราว่างงานเพียง 0.5%

นั่นหมายความว่าอัตราว่างงานของเยาวชนสูงกว่ากลุ่มอายุ 25 ปีขึ้นไปประมาณ 11 เท่าในช่วงเวลาที่สำรวจ

สถานการณ์น่าจับตายิ่งขึ้นเมื่อเข้าสู่ไตรมาส 3 โดย SCB EIC วิเคราะห์ข้อมูลรายเดือนพบว่า

ช่วงเวลา	อัตราว่างงานเยาวชน 15–24 ปี
ไตรมาส 2/2569	5.7%
กรกฎาคม 2569	6.6%
สิงหาคม 2569	6.9%

ตัวเลขเดือนสิงหาคมเป็นระดับสูงสุดในรอบกว่า 4 ปีตามการวิเคราะห์ของ SCB EIC

อย่างไรก็ตาม อัตรารายไตรมาสกับรายเดือนเป็นข้อมูลคนละช่วงเวลา และตลาดแรงงานเยาวชนอาจได้รับอิทธิพลจากฤดูกาลสำเร็จการศึกษาและการเข้าสู่ตลาดแรงงาน จึงไม่ควรใช้ตัวเลขสามช่วงนี้เพียงอย่างเดียวสรุปว่าอัตราว่างงานจะเพิ่มขึ้นต่อเนื่องตลอดทั้งปี

อีกทั้งในไตรมาส 2/2568 อัตราว่างงานเยาวชนอยู่ที่ 5.9% ซึ่งสูงกว่า 5.7% ในไตรมาส 2/2569 เล็กน้อย

จึงต้องแยกให้ออกระหว่างแนวโน้มเมื่อเทียบกับปีก่อน กับการเร่งตัวขึ้นในช่วงเดือนกรกฎาคมถึงสิงหาคม

แต่สิ่งที่ชัดเจนคือ คนวัยเริ่มต้นทำงานมีอัตราการว่างงานสูงกว่าผู้ใหญ่หลายเท่า

ในเชิงวิเคราะห์ ปัญหานี้อาจเชื่อมโยงกับช่วงเปลี่ยนผ่านจากการศึกษาไปสู่การทำงาน เช่น การขาดประสบการณ์ เครือข่ายอาชีพ และความไม่แน่ใจว่าจะเลือกงานประเภทใด

อย่างไรก็ตาม ต้องมีข้อมูลเพิ่มเติมจึงจะระบุได้ว่าปัจจัยใดมีอิทธิพลมากที่สุดต่อการว่างงานของเยาวชนไทย

4. คนว่างงาน 165,000 คนในวัยเยาวชนยังไม่เคยทำงานมาก่อน

อีกตัวเลขสำคัญที่สะท้อนอุปสรรคของคนเข้าสู่ตลาดแรงงานคือจำนวนผู้ว่างงานที่ไม่เคยมีประสบการณ์ทำงาน

ข้อมูล สสช. ไตรมาส 2/2569 พบว่า ในกลุ่มผู้ว่างงาน 401,000 คน มีผู้ที่ไม่เคยทำงานมาก่อนประมาณ 192,000 คน หรือ 48% ของผู้ว่างงานทั้งหมด

ในจำนวนดังกล่าวเป็นเยาวชนอายุ 15–24 ปี ประมาณ 165,000 คน คิดเป็นเกือบ 86% ของกลุ่มผู้ว่างงานที่ไม่เคยทำงานมาก่อน

นี่คือประเด็นสำคัญของตลาดแรงงานไทย เพราะคนที่ยังไม่เคยทำงานย่อมเผชิญความท้าทายในการสร้างความน่าเชื่อถือให้กับนายจ้าง โดยเฉพาะเมื่อตำแหน่งงานบางประเภทต้องการทักษะหรือประสบการณ์ที่สามารถนำไปใช้งานได้ทันที

อย่างไรก็ตาม ต้องทำความเข้าใจว่า ตัวเลข 165,000 คนนี้ ไม่ได้หมายถึงบัณฑิตจบใหม่จากมหาวิทยาลัยทั้งหมด เพราะครอบคลุมเยาวชนอายุ 15–24 ปีที่ว่างงานและไม่เคยทำงานมาก่อน ไม่ว่าจะสำเร็จการศึกษาระดับใด

ข้อมูลดังกล่าวยังไม่สามารถบอกได้ว่าแต่ละคนสมัครงานมาแล้วกี่ครั้ง หรือถูกปฏิเสธเพราะไม่มีประสบการณ์โดยตรงหรือไม่

ถึงกระนั้น ตัวเลขนี้ก็ชวนให้ตั้งคำถามเชิงนโยบายว่า

หากนายจ้างต้องการคนมีประสบการณ์ แล้วระบบการศึกษาจะทำอย่างไรให้นักเรียนและนักศึกษาได้สะสมประสบการณ์ก่อนออกสู่ตลาดแรงงานจริง?

การฝึกงาน สหกิจศึกษา โครงงานร่วมกับองค์กรภายนอก และการทำงานจริงระหว่างเรียนจึงอาจเป็นส่วนหนึ่งของคำตอบ

แต่ประสบการณ์เหล่านั้นต้องมีคุณภาพ ไม่ใช่เพียงกิจกรรมที่เพิ่มเข้าไปใน Portfolio โดยไม่ได้ช่วยพัฒนาความสามารถในการทำงาน

5. ปัญหาไม่ได้จบแค่การตกงาน เพราะคนมีงานทำก็อาจมีรายได้ไม่มั่นคง

การวิเคราะห์ตลาดแรงงานจากอัตราว่างงานเพียงอย่างเดียวอาจทำให้มองไม่เห็นความเปราะบางของผู้ที่มีงานทำอยู่แล้ว

SCB EIC วิเคราะห์ข้อมูลครึ่งแรกปี 2569 พบว่า จำนวนผู้ทำงานน้อยกว่า 35 ชั่วโมงต่อสัปดาห์เพิ่มขึ้น 7.4% จากช่วงเดียวกันของปีก่อน มาอยู่ที่ประมาณ 8.2 ล้านคน

ขณะที่กลุ่มผู้เสมือนว่างงานตามเกณฑ์ชั่วโมงทำงานที่ใช้ในการวิเคราะห์เพิ่มขึ้น 4.9% มาอยู่ที่ราว 3.3 ล้านคน และชั่วโมงทำงานเฉลี่ยลดลงเหลือประมาณ 42.4 ชั่วโมงต่อสัปดาห์

ข้อมูลเหล่านี้สะท้อนว่าคุณภาพการจ้างงานและจำนวนชั่วโมงทำงานกำลังเผชิญแรงกดดัน

อย่างไรก็ตาม มีข้อควรระวังในการอ่านตัวเลข

การทำงานน้อยกว่า 35 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ไม่ได้หมายความว่าทุกคนตกงานบางส่วนหรือมีความต้องการทำงานเพิ่มเสมอไป เพราะบางคนอาจเลือกเวลาทำงานด้วยเหตุผลส่วนตัวหรือรูปแบบอาชีพ

ในรายงานของสำนักงานสถิติแห่งชาติ ซึ่งใช้เงื่อนไขเรื่องเวลาที่เหลือและความต้องการทำงานเพิ่มร่วมกัน พบผู้ทำงานต่ำกว่าระดับด้านชั่วโมงการทำงานในไตรมาส 2/2569 ประมาณ 170,000 คน

ดังนั้น จำนวน 8.2 ล้านคนที่ทำงานน้อยกว่า 35 ชั่วโมงกับจำนวน 170,000 คนตามนิยามที่มีเงื่อนไขเพิ่มเติมจึงไม่ใช่ตัวเลขที่ใช้แทนกันได้โดยตรง

ประเด็นที่ควรสนใจคือ หากจำนวนชั่วโมงทำงานลดลงพร้อมรายได้ที่ผันผวน ครัวเรือนบางส่วนอาจมีความสามารถในการใช้จ่ายและออมเงินลดลง แม้สมาชิกในครอบครัวยังคงมีสถานะเป็นผู้มีงานทำ

สำหรับคนเพิ่งเริ่มต้นชีวิตการทำงาน ความเสี่ยงดังกล่าวอาจส่งผลต่อการวางแผนการเงิน การชำระหนี้การศึกษา และการสร้างความมั่นคงระยะยาว

6. งานอิสระยังเป็นทางเลือกได้หรือไม่ เมื่อรายได้เฉลี่ยลดลง 2.2%

คนรุ่นใหม่จำนวนหนึ่งอาจมองการทำงานอิสระเป็นอีกทางเลือกนอกเหนือจากงานประจำ ไม่ว่าจะเป็นงานออกแบบ คอนเทนต์ งานดิจิทัล การขายออนไลน์ หรือการให้บริการตามความเชี่ยวชาญ

แต่ข้อมูลรายได้แรงงานอิสระในภาพรวมกำลังส่งสัญญาณที่ต้องระมัดระวัง

SCB EIC วิเคราะห์ว่า ในช่วงครึ่งแรกของปี 2569 ค่าจ้างหรือรายได้จากการทำงานเฉลี่ยของแรงงานอาชีพอิสระตามชุดข้อมูลที่ใช้ ลดลง 2.2% จากช่วงเดียวกันของปีก่อน เหลือประมาณ 16,459 บาทต่อเดือน

ในทางกลับกัน ค่าจ้างเฉลี่ยของแรงงานในระบบเพิ่มขึ้น 0.9% มาอยู่ที่ประมาณ 16,193 บาทต่อเดือน

แม้ตัวเลขรายได้เฉลี่ยของแรงงานอิสระยังสูงกว่าแรงงานในระบบเล็กน้อย แต่ทิศทางการเปลี่ยนแปลงกลับแตกต่างกัน

กลุ่มแรงงาน	รายได้เฉลี่ยต่อเดือน	เปลี่ยนแปลงเทียบปีก่อน
แรงงานอิสระ	16,459 บาท	-2.2%
แรงงานในระบบ	16,193 บาท	+0.9%
ภาพรวมแรงงาน	16,300 บาท	-0.4%

ตัวเลขปัดเศษจากการวิเคราะห์ของ SCB EIC ช่วงครึ่งแรกปี 2569 รวมองค์ประกอบค่าตอบแทนตามนิยามที่ใช้ในรายงาน ไม่ใช่เงินเดือนเริ่มต้นของบัณฑิตใหม่

SCB EIC ยังพบว่า เมื่อพิจารณาค่าจ้างที่แท้จริง ซึ่งคำนึงถึงการเปลี่ยนแปลงของระดับราคา กลุ่มแรงงานอิสระมีแนวโน้มได้รับผลกระทบมากกว่าแรงงานในระบบ

ดัชนีค่าจ้างที่แท้จริงของแรงงานอิสระในไตรมาส 2/2569 อยู่ที่ 88.3 เมื่อเทียบฐานปี 2567 เท่ากับ 100 ขณะที่แรงงานในระบบอยู่ที่ 100.8

ภาพนี้สะท้อนการฟื้นตัวที่ไม่เท่ากันระหว่างแรงงานแต่ละกลุ่ม หรือที่ SCB EIC เรียกว่า K-shaped recovery

อย่างไรก็ตาม ต้องแยกให้ชัดว่าแรงงานอิสระในสถิตินี้ไม่ได้หมายถึงเฉพาะฟรีแลนซ์รุ่นใหม่ในสายดิจิทัลหรือครีเอทีฟ แต่ครอบคลุมแรงงานอิสระตามนิยามการสำรวจในภาพรวม

จึงยังไม่สามารถสรุปได้ว่ารายได้ฟรีแลนซ์ทุกอาชีพลดลง 2.2% หรือเด็กจบใหม่ที่ทำงานฟรีแลนซ์มีรายได้ลดลงในอัตราเดียวกัน

สิ่งที่ตัวเลขบอกได้คือ การเลือกทำงานอิสระไม่ได้ทำให้ผู้เริ่มต้นอาชีพหลุดพ้นจากความเสี่ยงเรื่องรายได้โดยอัตโนมัติ

การรับงานอิสระอาจสร้างโอกาสและรายได้ที่ดีได้ แต่ต้องพิจารณาความสม่ำเสมอของงาน ความสามารถในการหาลูกค้า และการบริหารค่าใช้จ่ายร่วมด้วย

7. ทำไมเศรษฐกิจเติบโต แต่คนรุ่นใหม่ยังรู้สึกว่าหางานยาก?

อีกคำถามสำคัญคือ เมื่อเศรษฐกิจไทยยังมีการจ้างงานจำนวนมาก และบางอุตสาหกรรมกำลังขยายตัว เหตุใดคนรุ่นใหม่จำนวนหนึ่งจึงยังรู้สึกว่าการหางานไม่ง่าย?

หนึ่งในคำอธิบายเชิงโครงสร้างคือการเติบโตทางเศรษฐกิจไม่ได้กระจายโอกาสไปยังทุกอุตสาหกรรมและทุกกลุ่มแรงงานอย่างเท่าเทียมกัน

SCB EIC ประเมินว่า เศรษฐกิจไทยปี 2569–2570 จะได้รับแรงสนับสนุนจากวัฏจักรการลงทุนด้าน AI การส่งออกสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ และการลงทุนในธุรกิจดิจิทัลและเทคโนโลยี

แต่ในเวลาเดียวกัน ผลประโยชน์จากการเติบโตอาจกระจุกตัวอยู่ในกิจการและธุรกิจบางประเภท ขณะที่ภาคครัวเรือนและธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อมจำนวนมากยังเผชิญข้อจำกัดด้านรายได้และต้นทุน

ภาวะเช่นนี้ทำให้การเพิ่มขึ้นของการลงทุนหรือการขยายตัวของเศรษฐกิจ ไม่ได้หมายความว่าตำแหน่งงานสำหรับผู้สำเร็จการศึกษาทุกสาขาจะเพิ่มขึ้นในอัตราเดียวกัน

สำหรับบัณฑิตใหม่ ความท้าทายจึงไม่ได้มีเพียงการหาประกาศรับสมัครงานให้เจอ แต่ต้องเข้าใจด้วยว่าตำแหน่งงานที่เกิดขึ้นต้องการความรู้และทักษะประเภทใด

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลที่นำมาวิเคราะห์ในบทความนี้ยังไม่สามารถระบุได้ว่า AI ทำให้จำนวนบัณฑิตว่างงานเพิ่มขึ้นโดยตรง หรือสามารถชี้ชัดว่าสาขาใดผลิตบัณฑิตเกินความต้องการของตลาด

คำถามดังกล่าวต้องใช้ข้อมูลตำแหน่งงาน การจ้างงานรายอาชีพ และการเปลี่ยนแปลงทักษะในระยะยาวมาประกอบ

8. ปริญญายังสำคัญ แต่การเรียนจบอาจไม่ใช่หลักประกันว่าจะได้งาน

เมื่อมองจากตัวเลขทั้งหมด อาจเกิดคำถามว่า ในเมื่อผู้จบมหาวิทยาลัยมีโอกาสว่างงาน แล้วเด็ก ม.ปลายยังจำเป็นต้องเรียนต่อปริญญาตรีหรือไม่?

คำตอบไม่สามารถตัดสินได้จากสถิติการว่างงานเพียงอย่างเดียว

เพราะวุฒิการศึกษามีบทบาทแตกต่างกันตามอาชีพ

บางอาชีพจำเป็นต้องมีวุฒิการศึกษาเฉพาะและใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ ขณะที่บางอาชีพอาจให้ความสำคัญกับทักษะ ผลงาน ประสบการณ์ และความสามารถที่พิสูจน์ได้มากขึ้น

การมีปริญญาอาจช่วยเปิดโอกาสในการสมัครงานบางประเภท แต่ไม่ได้รับประกันว่าทุกคนจะได้ตำแหน่งงานที่ต้องการทันทีหลังเรียนจบ

ในทางกลับกัน การไม่มีปริญญาก็ไม่ได้หมายความว่าจะไม่สามารถประสบความสำเร็จในการทำงานได้ หากอาชีพนั้นเปิดรับผู้มีคุณสมบัติรูปแบบอื่น

ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่การเลือกระหว่างเรียนปริญญากับไม่เรียนปริญญา แต่คือการเลือกเส้นทางการศึกษาที่มีเหตุผลรองรับ

การเลือกคณะควรพิจารณาทั้งความสนใจ ความสามารถ ค่าใช้จ่าย โอกาสประกอบอาชีพ และความยืดหยุ่นในการเปลี่ยนไปทำงานรูปแบบอื่นในอนาคต

9. สัญญาณเตือนถึงมหาวิทยาลัย: ผลิตบัณฑิตให้จบ อาจยังไม่เพียงพอ

สถานการณ์ตลาดแรงงานปี 2569 ไม่ได้เป็นความท้าทายของนักศึกษาและบัณฑิตใหม่เท่านั้น แต่ยังสะท้อนคำถามสำคัญต่อระบบอุดมศึกษาไทย

หากเป้าหมายของการศึกษาไม่ได้จบลงที่การได้รับวุฒิ แต่รวมถึงความสามารถในการประกอบอาชีพและดำรงชีวิตอย่างมีคุณภาพ มหาวิทยาลัยจำเป็นต้องพิจารณาว่าหลักสูตรของตนช่วยเตรียมผู้เรียนสำหรับการทำงานได้เพียงใด

ประเด็นที่ควรได้รับความสำคัญประกอบด้วย

การเชื่อมหลักสูตรกับการทำงานจริง

นักศึกษาควรมีโอกาสนำความรู้ไปประยุกต์ใช้กับโจทย์จริง ผ่านโครงงาน การฝึกงาน สหกิจศึกษา หรือความร่วมมือกับภาคธุรกิจและองค์กรวิชาชีพ

การพัฒนาทักษะที่ใช้ข้ามสายงานได้

ทักษะการสื่อสาร การแก้ปัญหา การคิดเชิงวิเคราะห์ การทำงานร่วมกับผู้อื่น ความเข้าใจด้านดิจิทัล และความสามารถในการเรียนรู้สิ่งใหม่ ล้วนช่วยเพิ่มความยืดหยุ่นเมื่ออาชีพเปลี่ยนแปลง

การติดตามผลลัพธ์ของบัณฑิต

มหาวิทยาลัยควรมีข้อมูลมากกว่าจำนวนผู้สำเร็จการศึกษา เช่น ระยะเวลาหางาน ความสอดคล้องระหว่างงานกับสาขาที่เรียน ระดับรายได้ ความพึงพอใจต่ออาชีพ และความก้าวหน้าในระยะยาว

การเปิดโอกาสให้กลับมาเรียนรู้ตลอดชีวิต

ในตลาดแรงงานที่เทคโนโลยีและลักษณะงานเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว การจัดการศึกษาอาจต้องรองรับผู้สำเร็จการศึกษาที่ต้องการกลับมาเพิ่มทักษะหรือเปลี่ยนอาชีพ โดยไม่จำเป็นต้องเริ่มเรียนปริญญาใหม่ทุกครั้ง

ทั้งหมดนี้เป็นแนวทางที่ควรนำมาพิจารณา ไม่ใช่ข้อสรุปว่ามหาวิทยาลัยไทยทุกแห่งกำลังผลิตบัณฑิตไม่ตรงกับตลาดแรงงาน

การประเมินเช่นนั้นจำเป็นต้องมีข้อมูลผลลัพธ์ของผู้สำเร็จการศึกษารายมหาวิทยาลัยและรายหลักสูตร

10. เด็ก ม.4–ม.6 ควรอ่านตัวเลขนี้อย่างไร ก่อนเลือกคณะใน TCAS70 และปีต่อ ๆ ไป

สำหรับนักเรียนที่กำลังเข้าสู่ระบบ TCAS หรือกำลังตัดสินใจเลือกเส้นทางเรียนต่อ สถิติการว่างงานควรเป็นหนึ่งในข้อมูลที่ใช้ประกอบการตัดสินใจ ไม่ใช่เหตุผลให้หลีกเลี่ยงการเรียนมหาวิทยาลัยทั้งหมด

สิ่งที่นักเรียนควรเริ่มทำตั้งแต่ก่อนเข้ามหาวิทยาลัย ได้แก่

ศึกษาตลาดงานให้ลึกกว่าชื่อคณะ — คณะหนึ่งอาจนำไปสู่อาชีพได้หลายประเภท และแต่ละอาชีพมีลักษณะงาน รายได้ และข้อกำหนดที่แตกต่างกัน

ตรวจสอบผลลัพธ์บัณฑิตของหลักสูตร — หากมหาวิทยาลัยมีข้อมูลการได้งานทำ เงินเดือน หรืออาชีพของรุ่นพี่ ควรนำมาศึกษาร่วมกับรายละเอียดหลักสูตร โดยตรวจด้วยว่าข้อมูลครอบคลุมผู้ตอบแบบสำรวจมากเพียงใด

เตรียมทักษะและผลงานระหว่างเรียน — ไม่ต้องรอจนเรียนปี 4 จึงเริ่มสร้าง Portfolio สำหรับสมัครงาน แต่ควรสะสมผลงานและประสบการณ์ที่อธิบายได้ว่าตนเองทำอะไรเป็น

เรียนรู้การใช้เทคโนโลยีอย่างมีวิจารณญาณ — โดยเฉพาะเครื่องมือดิจิทัลและ AI ที่อาจช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงาน แต่ต้องใช้ควบคู่กับความรู้เฉพาะสาขาและความสามารถตรวจสอบผลลัพธ์

วางแผนค่าใช้จ่ายและความเสี่ยงด้านอาชีพ — เปรียบเทียบค่าใช้จ่ายตลอดหลักสูตรกับเส้นทางรายได้ที่เป็นไปได้ โดยไม่ยึดเฉพาะตัวเลขเงินเดือนสูงสุดที่พบในสื่อประชาสัมพันธ์

สำหรับนักศึกษาที่กำลังเรียนอยู่ การสำรวจความต้องการของนายจ้าง การฝึกงานอย่างจริงจัง และการสร้างเครือข่ายวิชาชีพ อาจช่วยให้การเปลี่ยนผ่านไปสู่การทำงานมีความพร้อมมากขึ้น

ส่วนผู้ที่เพิ่งเรียนจบและยังหางานไม่ได้ ควรประเมินทั้งทักษะที่มี ตำแหน่งที่สมัคร ความเหมาะสมของเรซูเม่ และช่องทางหางาน รวมถึงพิจารณางานระยะสั้นหรือโครงการพัฒนาทักษะที่ช่วยเพิ่มประสบการณ์ โดยคำนึงถึงความคุ้มค่าด้านเวลาและรายได้

บทสรุป: ปัญหาไม่ใช่แค่เด็กจบใหม่ตกงาน แต่คือระบบการศึกษาต้องเชื่อมกับโลกการทำงานให้ดีกว่าเดิม

ตลาดแรงงานไทยปี 2569 กำลังส่งสัญญาณที่ซับซ้อน

ด้านหนึ่ง ผู้สำเร็จการศึกษาระดับอุดมศึกษามีจำนวนผู้ว่างงานสูงที่สุดเมื่อเปรียบเทียบตามระดับการศึกษา โดยมีผู้ว่างงานประมาณ 166,000 คน หรือคิดเป็น 4 ใน 10 ของผู้ว่างงานทั้งประเทศ

อีกด้านหนึ่ง จำนวนผู้จบอุดมศึกษาที่ว่างงานกลับลดลงจากปีก่อน และจำนวนผู้มีงานทำที่สำเร็จอุดมศึกษาเพิ่มขึ้น

ขณะเดียวกัน อัตราว่างงานเยาวชนที่เพิ่มเป็น 6.9% ในเดือนสิงหาคม สะท้อนว่าการเข้าสู่ตลาดแรงงานของคนวัยเริ่มต้นทำงานยังเผชิญข้อจำกัด ส่วนแนวโน้มชั่วโมงทำงานและรายได้แรงงานอิสระก็ชี้ให้เห็นความเสี่ยงด้านคุณภาพการจ้างงาน

ข้อมูลเหล่านี้ไม่ได้พิสูจน์ว่าการเรียนมหาวิทยาลัยหมดความสำคัญ และยังไม่สามารถใช้สรุปว่าประเทศไทยผลิตบัณฑิตมากเกินความต้องการในทุกสาขา

แต่สะท้อนว่าการมีวุฒิการศึกษาเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอที่จะรับประกันความมั่นคงของเส้นทางอาชีพ

สำหรับนักเรียน คำถามสำคัญอาจไม่ใช่เพียง “จะสอบเข้าคณะอะไรดี?” แต่ต้องถามต่อว่า “เมื่อเรียนจบแล้ว เราจะนำความรู้และทักษะไปสร้างโอกาสในการทำงานได้อย่างไร?”

สำหรับมหาวิทยาลัย ความท้าทายไม่ควรจบลงที่จำนวนรับนักศึกษา จำนวนผู้สำเร็จการศึกษา หรืออัตราการมีงานทำในช่วงสั้น ๆ แต่ควรรวมถึงคุณภาพของงานและความสามารถในการปรับตัวของบัณฑิตในระยะยาว

และสำหรับภาครัฐ การพัฒนากำลังคนอาจต้องมองทั้งระบบ ตั้งแต่ข้อมูลแนะแนวการศึกษา การออกแบบหลักสูตร การสร้างโอกาสฝึกงาน ไปจนถึงการสนับสนุนให้แรงงานสามารถพัฒนาทักษะใหม่ตลอดชีวิต

เพราะท้ายที่สุด ความสำเร็จของระบบการศึกษาไม่ควรวัดเพียงจำนวนผู้ได้รับปริญญา แต่ควรมองถึงโอกาสที่ผู้สำเร็จการศึกษาจะสามารถใช้ความรู้สร้างอาชีพ รายได้ และคุณภาพชีวิตที่ดีได้จริง

หมายเหตุเกี่ยวกับข้อมูลสถิติ

1. จำนวนผู้ว่างงานระดับอุดมศึกษา 166,000 คน เป็นข้อมูลผู้สำเร็จการศึกษาระดับอุดมศึกษาทุกช่วงอายุ ไม่ใช่จำนวนบัณฑิตจบใหม่ในปี 2569 เพียงปีเดียว
2. กลุ่มเยาวชนอายุ 15–24 ปี ครอบคลุมผู้มีระดับการศึกษาแตกต่างกัน ไม่ใช่เฉพาะผู้จบปริญญาตรี
3. อัตราว่างงานไตรมาส 2/2569 และข้อมูลรายเดือนกรกฎาคม–สิงหาคม 2569 เป็นข้อมูลคนละช่วงเวลาการสำรวจ
4. จำนวนผู้ทำงานน้อยกว่า 35 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ ไม่เท่ากับจำนวนผู้ที่ต้องการทำงานเพิ่มทั้งหมด
5. ข้อมูลรายได้แรงงานอิสระเป็นข้อมูลภาพรวม ไม่ใช่รายได้ของฟรีแลนซ์จบใหม่โดยเฉพาะ และไม่ได้จำแนกความเปลี่ยนแปลงรายสาขาอาชีพ
6. ตัวเลขรายได้เฉลี่ยในบทความไม่ใช่อัตราเงินเดือนเริ่มต้นของบัณฑิตจบใหม่

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

สำนักงานสถิติแห่งชาติ (สสช.)

การสำรวจภาวะการทำงานของประชากรทั่วราชอาณาจักร ไตรมาสที่ 2 : เมษายน–มิถุนายน 2569

อ่านรายงานฉบับเต็ม (PDF)

SCB EIC

รายงาน Flash: หนี้ครัวเรือนต่อ GDP ลดลง แต่ความเสี่ยงไม่ได้ลดตาม ตลาดแรงงานอ่อนแอ น้ำท่วมซ้ำเติมความเปราะบางในการชำระหนี้ เผยแพร่ 15 ตุลาคม 2569

อ่านรายงานวิเคราะห์ SCB EIC (PDF)

SCB EIC Economic Outlook

Outlook ไตรมาส 3/2026: เศรษฐกิจไทยเติบโตดีขึ้นจากการลงทุนรอบใหม่และการส่งออก แต่การฟื้นตัวไม่ทั่วถึง

อ่านบทวิเคราะห์เศรษฐกิจ SCB EIC

บทความวิเคราะห์โดยกองบรรณาธิการ Eduzones จากข้อมูลทางสถิติและรายงานเศรษฐกิจที่เผยแพร่ ณ วันที่ 15 พฤศจิกายน 2569 ข้อเสนอด้านการศึกษาและการเตรียมพร้อมเข้าสู่ตลาดแรงงานเป็นการตีความเชิงบรรณาธิการ ไม่ใช่ข้อสรุปเชิงเหตุและผลจากรายงานต้นทางโดยตรง