เด็กมหา’ลัยไหน เรียกว่า “ลูกอะไร”? เปิดที่มาลูกพระเกี้ยว–ลูกแม่โดม–ลูกพระบิดา พร้อมคำเรียกอีกหลายรั้วมหาวิทยาลัย

“ลูกพระเกี้ยว” “ลูกแม่โดม” “ลูกช้าง” และ “ลูกพระจอม” เป็นคำที่พบได้บ่อยในข่าวมหาวิทยาลัย กิจกรรมต้อนรับน้องใหม่ และเรื่องเล่าของศิษย์เก่า แต่แต่ละคำมาจากไหน และใช้เรียกคนของมหาวิทยาลัยใดบ้าง?

เบื้องหลังคำเรียกเหล่านี้มีทั้งพระนามและบุคคลที่สถาบันเคารพ สัญลักษณ์ประจำมหาวิทยาลัย อาคารสำคัญ สีประจำสถาบัน ตลอดจนต้นไม้ที่เชื่อมโยงกับความทรงจำของคนหลายรุ่น

อย่างไรก็ตาม คำเรียกเหล่านี้มีสถานะต่างกัน บางคำปรากฏในชื่อกิจกรรม บทเพลง และข่าวประชาสัมพันธ์ของมหาวิทยาลัยโดยตรง ขณะที่บางคำเป็นฉายาหรือคำเรียกที่ใช้กันในหมู่นักศึกษาและสื่อ จึงควรเข้าใจว่าเป็น ภาษาที่สะท้อนความผูกพันกับสถาบัน ไม่ใช่ชื่อเรียกทางราชการที่ทุกแห่งประกาศกำหนดไว้เหมือนกัน

1. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย — “ลูกพระเกี้ยว”

“ลูกพระเกี้ยว” เป็นคำเรียกที่เชื่อมโยงกับ พระเกี้ยว สัญลักษณ์ของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ข้อมูลของมหาวิทยาลัยอธิบายว่า พระเกี้ยวเป็นศิราภรณ์สำหรับประดับพระเกศาหรือพระเศียร และมีความเกี่ยวเนื่องกับพระนาม “จุฬาลงกรณ์” ซึ่งหมายถึงเครื่องประดับศีรษะหรือจุลมงกุฎ

พระเกี้ยวจึงมีความหมายมากกว่าภาพบนตรามหาวิทยาลัย แต่เชื่อมโยงกับประวัติการก่อตั้งและความสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว คำว่า “ลูกพระเกี้ยว” จึงพบในบริบทที่กล่าวถึงนิสิตและศิษย์เก่าจุฬาฯ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

2. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ — “ลูกแม่โดม”

“แม่โดม” หมายถึง ตึกโดม มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ อาคารสำคัญที่กลายเป็นภาพจำของมหาวิทยาลัย

เอกสารประวัติศาสตร์ของธรรมศาสตร์ระบุว่า ตึกโดมเป็นอาคารสัญลักษณ์และต่อมาชาวธรรมศาสตร์เรียกกันว่า “แม่โดม” ส่วนคำว่า “ลูกแม่โดม” ปรากฏในกิจกรรมของมหาวิทยาลัย เช่น งานคืนสู่เหย้า “Dome Coming Day”

แม้คำเรียกจะมีรากจากอาคารที่ท่าพระจันทร์ แต่การใช้งานไม่ได้จำกัดเฉพาะผู้ที่เรียนอยู่ท่าพระจันทร์เท่านั้น ดังเห็นได้จากการใช้คำนี้ในกิจกรรมของธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิตด้วย เหลียวหลัง แลหน้า ๘๕ ปี ธรรมศาสตร์

3. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ — “ลูกช้าง”

“ลูกช้าง” เป็นคำเรียกที่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ใช้กับนักศึกษาของตนอย่างชัดเจน ทั้งในข่าว กิจกรรม และบริการสำหรับนักศึกษา

ตัวอย่างเช่น ข่าวต้อนรับนักศึกษาใหม่ปี 2569 ใช้ข้อความว่า “ต้อนรับลูกช้าง มช. 2569 สู่ร่มแดนช้าง” ขณะที่ช่องทางข้อมูลทุนการศึกษาของมหาวิทยาลัยก็ใช้ชื่อ “ทุนลูกช้าง มช.”

เมื่อพบคำว่า “ลูกช้าง” ในบริบทมหาวิทยาลัย จึงมักหมายถึงนักศึกษามหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และเชื่อมโยงกับอัตลักษณ์ช้างของสถาบัน cmu.ac.th

4. มหาวิทยาลัยมหิดล และมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ — “ลูกพระบิดา”

คำว่า “ลูกพระบิดา” ใช้ได้กับทั้งสองมหาวิทยาลัย จึงไม่ควรจับคู่กับสถาบันใดสถาบันหนึ่งเพียงแห่งเดียว

สำหรับมหาวิทยาลัยมหิดล พบการใช้คำนี้ในคลังจดหมายเหตุของมหาวิทยาลัย รวมถึงคำอธิบายภาพกิจกรรมปฐมนิเทศนักศึกษาใหม่ ซึ่งกล่าวถึงการก้าวเข้ามาเป็นลูกพระบิดา

ส่วนมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ มีการใช้ในกิจกรรมอย่างเป็นรูปธรรม เช่น พิธีกล่าวคำปฏิญาณตน “ถวายตัวเป็นลูกพระบิดา” ของวิทยาเขตภูเก็ต

ทั้งสองสถาบันเชื่อมโยงกับสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ดังนั้น หากเขียนข่าวหรือทำภาพที่มีคำว่า “ลูกพระบิดา” ควรใส่ชื่อมหาวิทยาลัยกำกับเพื่อให้ชัดเจน archive.li.mahidol.ac.th

5. “ลูกพระจอม” — ต้องแยกให้ครบทั้ง 3 สถาบัน

คำว่า “ลูกพระจอม” เชื่อมโยงกับสถาบันในกลุ่มพระจอมเกล้า ได้แก่

หลักฐานการใช้งานพบได้จาก เพลง “ลูกพระจอม” ของ มจธ. กิจกรรม “วันลูกพระจอม” ของ สจล. และข่าวนักศึกษาใหม่ของ มจพ. ที่ใช้คำว่า “Freshy ลูกพระจอม”

แม้ใช้คำเรียกร่วมกัน แต่ทั้งสามแห่งเป็นคนละสถาบัน ผู้เขียนจึงควรระบุชื่อเต็มให้ตรง โดยเฉพาะลาดกระบังซึ่งใช้ชื่อขึ้นต้นว่า “สถาบันเทคโนโลยี” KMUTT

6. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ — “ลูกพระพิรุณ”

คำเรียก “ลูกพระพิรุณ” พบในข่าวต้อนรับนิสิตใหม่ของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เช่น ข่าวต้อนรับนิสิต KU 85 ของวิทยาเขตกำแพงแสน

อย่างไรก็ตาม คำเดียวกันยังปรากฏเป็นชื่อ “โครงการลูกพระพิรุณ” ในประกาศรับสมัครด้วย ผู้ติดตามข่าวการศึกษาจึงต้องแยกระหว่างคำเรียกคนของมหาวิทยาลัยกับชื่อโครงการรับเข้า ซึ่งมีคุณสมบัติเฉพาะตามประกาศแต่ละปี

การเป็นนิสิตที่ถูกเรียกว่า “ลูกพระพิรุณ” จึงไม่ได้หมายความว่าเข้าศึกษาผ่านโครงการชื่อนี้ทุกคน ead.kps.ku.ac.th

7. มหาวิทยาลัยแม่โจ้ — “ลูกแม่โจ้” กับสัญลักษณ์พระพิรุณทรงนาค

จุดที่ควรแก้จากภาพต้นทางอย่างชัดเจนคือ พระพิรุณทรงนาค ไม่ใช่ “พระพุทธทรงนาค”

ข้อมูลจดหมายเหตุมหาวิทยาลัยแม่โจ้อธิบายประวัติตราสถาบันและการใช้พระพิรุณทรงนาค รวมถึงประเพณีบวงสรวงที่เกี่ยวข้องกับการต้อนรับนักศึกษาใหม่

ส่วนคำเรียกคนของสถาบันที่พบในเอกสารจดหมายเหตุ ได้แก่ “ลูกแม่โจ้” ดังนั้น หากต้องการสื่อสารให้เข้าใจง่ายและมีหลักฐานรองรับ ควรใช้คำนี้เป็นหลัก แล้วอธิบายเพิ่มเติมว่าพระพิรุณทรงนาคเป็นสัญลักษณ์สำคัญของมหาวิทยาลัย Maejo University Archives

8. มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง — “ลูกแม่ฟ้าหลวง”

มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวงใช้คำว่า “ลูกแม่ฟ้าหลวง” ในข่าวและกิจกรรมของมหาวิทยาลัยอย่างต่อเนื่อง ทั้งโอวาทแก่บัณฑิตและกิจกรรมนักศึกษา

ตัวอย่างหนึ่งคือ “มหกรรมกีฬาลูกแม่ฟ้าชิงธง” ซึ่งใช้กิจกรรมกีฬาและธงสำนักวิชาเชื่อมความสัมพันธ์ระหว่างนักศึกษา โดยข่าวของมหาวิทยาลัยกล่าวถึงความภาคภูมิใจในความเป็นลูกแม่ฟ้าหลวงโดยตรง

คำนี้จึงเป็นตัวอย่างของคำเรียกที่ปรากฏในการสื่อสารของสถาบันเอง ไม่ได้อาศัยเพียงการอนุมานจากตราสัญลักษณ์ mfu.ac.th

9. มหาวิทยาลัยรามคำแหง — “ลูกพ่อขุน”

“ลูกพ่อขุน” เป็นคำเรียกที่พบทั้งในเอกสารและการประชาสัมพันธ์ของมหาวิทยาลัยรามคำแหง เชื่อมโยงกับพ่อขุนรามคำแหงมหาราช

เอกสารปฐมนิเทศของคณะศึกษาศาสตร์ใช้คำนี้กับนักศึกษา ขณะที่การประชาสัมพันธ์รับสมัครของมหาวิทยาลัยก็ใช้ข้อความต้อนรับลูกพ่อขุนเข้าสู่รั้วรามคำแหง

สำหรับการเขียนข่าว ควรระบุชื่อ “มหาวิทยาลัยรามคำแหง” กำกับ โดยเฉพาะเมื่อบทความกล่าวถึงสถาบันอื่นที่มีคำเรียกขึ้นต้นว่า “ลูกพ่อขุน” เช่นกัน edu.ru.ac.th

10. มหาวิทยาลัยนเรศวร — “ลูกพระนเรศ”

คำว่า “ลูกพระนเรศ” พบในการสื่อสารของหน่วยงานมหาวิทยาลัยนเรศวร เช่น กิจกรรมงานประเพณี 4 จอบแห่งชาติ ที่ใช้แนวคิด “ลูกพระนเรศเกษตรไทย สานสายใยภาคี 41 ปี 4 จอบ”

จึงเป็นคำเรียกที่มีตัวอย่างการใช้งานจากสถาบัน โดยเชื่อมโยงกับพระนามของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชและชื่อมหาวิทยาลัย agrisci.agi.nu.ac.th

11. มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี — “ลูกแสดทอง”

ในภาพต้นทางใช้คำว่า “ลูกท้าวสุรนารี” แต่หากต้องการใช้คำที่ตรวจพบจากสื่อของมหาวิทยาลัยโดยตรง “ลูกแสดทอง” เป็นอีกคำที่มีหลักฐานชัดเจน

สื่อ SUTPRIDE ของมหาวิทยาลัยใช้ชื่อเรื่องว่า “ลูกแสดทอง…ของแทร่” ขณะที่คำนี้ยังปรากฏในชื่อโครงการรับเข้าศึกษา จึงต้องอ่านบริบทว่าเป็นการกล่าวถึงนักศึกษาทั่วไปหรือชื่อโครงการเฉพาะ

บทความหรืออินโฟกราฟิกจึงไม่ควรสรุปว่ามหาวิทยาลัยหนึ่งมีคำเรียกได้เพียงคำเดียว

12. ศิลปากรและขอนแก่น — คำเรียกที่เชื่อมโยงกับตรามหาวิทยาลัย

อีกสองคำที่พบในสื่อทั่วไป ได้แก่ “ลูกพระพิฆเนศ” ของศิลปากร และ “ลูกพระธาตุ” ของขอนแก่น

มหาวิทยาลัยศิลปากรอธิบายว่าพระพิฆเนศวรเป็นสัญลักษณ์ของมหาวิทยาลัย ส่วนประกาศตราและสัญลักษณ์ของมหาวิทยาลัยขอนแก่นระบุองค์ประกอบพระธาตุพนมไว้อย่างชัดเจน

จุดที่ต้องแยกคือ การยืนยันความหมายของตราสัญลักษณ์ ไม่ได้เท่ากับการยืนยันว่าฉายาทุกคำเป็นชื่อเรียกทางการ ผู้เขียนจึงควรใช้ถ้อยคำว่า “คำเรียกที่พบ” หรือ “คำเรียกที่เชื่อมโยงกับสัญลักษณ์” ให้ตรงกับหลักฐาน มหาวิทยาลัยศิลปากร

นอกจากคำที่ขึ้นต้นด้วย “ลูกพระ…” ยังมีคำเรียกอีกหลายแบบที่ช่วยให้จดจำมหาวิทยาลัยได้

13. มหาวิทยาลัยบูรพา — “ลูกเทา–ทอง”

คำว่า “ลูกเทา–ทอง” ปรากฏในเรื่องเล่าศิษย์เก่าที่เผยแพร่บนเว็บไซต์หน่วยงานของมหาวิทยาลัยบูรพา เป็นตัวอย่างของคำเรียกที่ใช้สีประจำสถาบันสร้างความรู้สึกร่วมระหว่างคนในมหาวิทยาลัย science.buu.ac.th

14. มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ — “ลูกเทา–แดง”

“ลูกเทา–แดง” เป็นคำเรียกที่พบในหมู่นิสิตและศิษย์เก่า โดยสีเทา–แดงมีคำอธิบายอย่างเป็นทางการจากมหาวิทยาลัยว่า สีเทาเชื่อมโยงกับสมองและความคิด ส่วนสีแดงเชื่อมโยงกับเลือดและความกล้าหาญ รวมความหมายถึงการคิดอย่างกล้าหาญ

อย่างไรก็ตาม ควรแยกระหว่าง สีประจำมหาวิทยาลัยที่ยืนยันจากข้อมูลทางการ กับ คำเรียกเชิงความผูกพันที่ใช้กันในชุมชน อัตลักษณ์มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

15. มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี — “กันเกราช่อใหม่”

ในข่าวกิจกรรมของมหาวิทยาลัยอุบลราชธานีพบคำว่า “น้องใหม่กันเกรา” และการระบุรุ่นเป็น “กันเกราช่อที่…” เช่น กิจกรรมต้อนรับน้องใหม่กันเกราช่อที่ 36

กันเกราเป็นต้นไม้ประจำมหาวิทยาลัย ดังนั้น หากต้องการใช้คำที่มีตัวอย่างจากการสื่อสารของสถาบันโดยตรง สามารถใช้ “กันเกราช่อใหม่” หรือ “น้องใหม่กันเกรา” ตามบริบท แทนการบังคับให้ทุกมหาวิทยาลัยต้องมีคำเรียกขึ้นต้นว่า “ลูก” phar.ubu.ac.th

16. มหาวิทยาลัยทักษิณ — “ชาวปาริชาต”

คำว่า “ปาริชาต” ปรากฏในการสื่อสารเกี่ยวกับความผูกพันของคนมหาวิทยาลัยทักษิณ โดยข่าวกิจกรรมของมหาวิทยาลัยใช้คำว่า “ชาวปาริชาต”

หากนำไปเขียนหรือทำกราฟิก ควรตรวจการสะกดให้ตรงกับที่สถาบันใช้ คือ “ปาริชาต” และไม่จำเป็นต้องเติมคำว่า “ลูก” หากแหล่งข้อมูลต้นทางใช้คำว่า “ชาว” tsu.ac.th

จุดที่ควรแก้หรือระวังเมื่อทำภาพ “มหา’ลัยนี้ ลูกอะไร”

หนึ่ง — อย่าเปลี่ยนชื่อสัญลักษณ์จนความหมายผิด

กรณีแม่โจ้ต้องใช้ “พระพิรุณทรงนาค” การพิมพ์เป็น “พระพุทธทรงนาค” ทำให้เป็นคนละความหมาย

สอง — คำเรียกเดียวอาจใช้หลายสถาบัน

“ลูกพระบิดา” พบทั้งมหิดลและสงขลานครินทร์ ส่วน “ลูกพระจอม” เชื่อมโยงกับทั้งสามสถาบันพระจอมเกล้า การทำภาพควรแสดงชื่อให้ครบ

สาม — ต้องจับคู่ตรากับชื่อสถาบันให้ถูก

ภาพที่แสดงเพียงตรากับฉายาโดยไม่มีชื่อเต็ม อาจทำให้ผู้อ่านตีความผิด โดยเฉพาะตราที่มีองค์ประกอบคล้ายกัน ควรใส่ชื่อมหาวิทยาลัยหรือสถาบันกำกับทุกครั้ง

สี่ — ชื่อที่เกี่ยวข้องกับพระนามต้องตรวจจากแหล่งต้นทาง

สำหรับรายการ “ลูกเจ้าฟ้าจุฬาภรณ์ฯ” ในภาพ ยังไม่ควรนำไปยืนยันเป็นคำเรียกทางการจากภาพเพียงอย่างเดียว ควรตรวจให้ได้ก่อนว่าเป็นตราของหน่วยงานใด ใช้ในช่วงเวลาใด และมีหลักฐานการใช้คำเรียกนั้นจากสถาบันหรือไม่

ห้า — ไม่จำเป็นต้องแต่งคำว่า “ลูก…” ให้ครบทุกมหาวิทยาลัย

บางแห่งใช้ชื่อสี บางแห่งใช้ต้นไม้ บางแห่งเรียก “ชาว…” หรือ “น้องใหม่…” การยึดคำที่สถาบันและคนในชุมชนใช้จริง ช่วยให้บทความถูกต้องกว่าการสร้างฉายาจากตราเพียงอย่างเดียว

คำเรียกเล็ก ๆ ที่พาไปรู้จักประวัติศาสตร์มหาวิทยาลัย

คำว่า “ลูกพระเกี้ยว” ทำให้ได้รู้จักความหมายของพระเกี้ยว “ลูกแม่โดม” พาไปพบประวัติอาคารสำคัญของธรรมศาสตร์ ส่วน “ลูกพระบิดา” ชี้ให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่างสองมหาวิทยาลัยกับพระบรมราชชนก

ขณะที่ “ลูกเทา–ทอง” “ลูกเทา–แดง” และ “กันเกราช่อใหม่” แสดงให้เห็นว่า สีและต้นไม้ก็สามารถกลายเป็นภาษาที่เชื่อมคนต่างรุ่นเข้าด้วยกันได้

สำหรับนักเรียนที่กำลังเลือกมหา’ลัย เรื่องเหล่านี้เป็นอีกทางหนึ่งในการทำความรู้จักสถาบันให้ลึกกว่าชื่อคณะหรืออันดับมหาวิทยาลัย เมื่อรู้ที่มาแล้ว คำเรียกที่เคยเห็นผ่านตาก็จะกลายเป็นประตูสู่ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และเรื่องเล่าของผู้คนในแต่ละรั้วมหา’ลัย

---

แหล่งข้อมูลสำคัญ

• พระเกี้ยว — จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
• กิจกรรมคืนสู่เหย้าลูกแม่โดม — มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
• คลังจดหมายเหตุ “ลูกพระบิดา” — มหาวิทยาลัยมหิดล
• พิธีปฏิญาณลูกพระบิดา — มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตภูเก็ต
• ประวัติตราสัญลักษณ์ — จดหมายเหตุมหาวิทยาลัยแม่โจ้
• อัตลักษณ์มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
• อัตลักษณ์มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี
• “ลูกแสดทอง” — SUTPRIDE มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี

หมายเหตุ: บทความรวบรวมคำเรียกที่พบจากข่าว เอกสาร กิจกรรม และการใช้งานในชุมชนมหาวิทยาลัย ไม่ใช่บัญชีชื่อเรียกทางการครบทุกสถาบัน คำเรียกบางคำอาจแตกต่างกันตามยุคสมัยและกลุ่มผู้ใช้

Eduzones | eduzones.com