ยศชนัน เคาะปรับรูปแบบ “ทุน พสวท.” ลดเงื่อนไขผูกมัด ใช้ทุนเท่าเวลาเรียน ดันผลงานวิจัยลดหย่อนเวลาใช้ทุน พร้อมเร่งให้มีผลย้อนหลัง

วันที่ 5 สิงหาคม 2569 ที่ทำเนียบรัฐบาล ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เป็นประธานการประชุมคณะกรรมการกำหนดนโยบายผู้มีความสามารถพิเศษทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (พสวท.) โดยมีการผลักดันการปรับรูปแบบการบริหารจัดการ “ทุน พสวท.” ครั้งใหญ่ เพื่อให้สอดคล้องกับบริบทการพัฒนากำลังคนด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของประเทศในปัจจุบัน

การปรับรูปแบบครั้งนี้มีเป้าหมายเพื่อลดข้อจำกัดของระบบทุนเดิม เพิ่มความยืดหยุ่นในการศึกษาต่อ ลดภาระการใช้ทุน และสร้างเส้นทางอาชีพที่ชัดเจน เพื่อดึงดูดและรักษาบุคลากรคุณภาพให้อยู่ในระบบวิจัยและนวัตกรรมของประเทศไทย

ปรับรูปแบบทุน พสวท. 4 ด้านสำคัญ

ศ.ดร.ยศชนัน กล่าวว่า คณะกรรมการ พสวท. เห็นชอบในหลักการที่จะปรับระบบทุนให้ตอบโจทย์คนรุ่นใหม่มากขึ้น โดยมีสาระสำคัญ 4 ประเด็น ดังนี้

1. เรียนอย่างยืดหยุ่น ไม่ต้องผูกมัดต่อเนื่องตลอดเส้นทาง

จากเดิมที่ผู้รับทุนต้องรับทุนต่อเนื่องตลอดหลักสูตร จะปรับเป็นการแบ่งช่วงการรับทุนออกเป็น

• ระดับปริญญาตรี–ปริญญาโท
• ระดับปริญญาโท–ปริญญาเอก
• ระดับปริญญาเอก

เพื่อให้ผู้รับทุนสามารถประเมินความพร้อมของตนเองและวางแผนเส้นทางการศึกษาได้เหมาะสมกับเป้าหมายชีวิตและอาชีพมากขึ้น

2. ลดภาระการใช้ทุนต่างประเทศ เหลือใช้ทุนเท่าระยะเวลาเรียน

สำหรับผู้รับทุนที่ศึกษาต่อต่างประเทศ เดิมกำหนดให้กลับมาปฏิบัติงานชดใช้ทุนเป็นระยะเวลา 2 เท่าของเวลาที่ศึกษา

แนวทางใหม่จะปรับลดเหลือใช้ทุนเพียง 1 เท่าของระยะเวลาที่เรียน โดยกำหนดเพดานสูงสุดไม่เกิน 10 ปี

นอกจากนี้ กระทรวง อว. ยังอยู่ระหว่างหารือร่วมกับกระทรวงการคลัง เพื่อผลักดันให้มาตรการดังกล่าวสามารถมีผลย้อนหลัง เพื่อให้ผู้ที่กำลังศึกษาอยู่หรืออยู่ระหว่างการใช้ทุนได้รับประโยชน์ด้วย

3. ใช้ผลงานวิจัยและนวัตกรรม ลดระยะเวลาการใช้ทุนได้

อีกหนึ่งการเปลี่ยนแปลงสำคัญ คือ การปรับหลักเกณฑ์การใช้ทุนจากการนับเฉพาะระยะเวลาปฏิบัติงาน ไปสู่การพิจารณาจาก “ผลงาน”

โดยผู้รับทุนสามารถนำผลงาน เช่น

• งานวิจัย
• สิทธิบัตรและทรัพย์สินทางปัญญา
• นวัตกรรมที่สร้างผลกระทบต่อประเทศ

มาประเมินเพื่อลดระยะเวลาการใช้ทุนได้ ซึ่งสะท้อนการให้ความสำคัญกับผลลัพธ์ของการทำงานมากกว่าการนับระยะเวลาเพียงอย่างเดียว

4. เรียนจบแล้วมีงานรองรับ

กระทรวง อว. เตรียมสร้างความร่วมมือกับหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และสถาบันวิจัยชั้นนำ เพื่อร่วมวางแผนเส้นทางอาชีพของผู้รับทุนตั้งแต่ยังศึกษาอยู่

แนวทางดังกล่าวจะช่วยให้ผู้รับทุนสามารถเชื่อมต่อกับตำแหน่งงานที่เหมาะสมได้ทันทีหลังสำเร็จการศึกษา ลดปัญหาการรอคอยตำแหน่งงาน และทำให้สามารถนำองค์ความรู้ไปใช้ประโยชน์ได้อย่างเต็มศักยภาพ

มุ่งสร้างระบบสนับสนุนคนเก่งตลอดเส้นทาง

ศ.ดร.ยศชนัน กล่าวว่า การปรับระบบครั้งนี้เป็นการเปลี่ยนบทบาทของทุน พสวท. จากการเป็นเพียง “ผู้ให้ทุน” ไปสู่การสร้างระบบนิเวศ (Ecosystem) ที่สนับสนุนผู้มีศักยภาพตั้งแต่ช่วงศึกษา การทำวิจัย การพัฒนาอาชีพ จนถึงการสร้างผลงานเพื่อประเทศ

พร้อมย้ำว่าเป้าหมายสำคัญ คือ การสร้างนักวิจัย นักวิทยาศาสตร์ และบุคลากรคุณภาพ ที่จะเป็นกำลังหลักในการขับเคลื่อนประเทศด้วยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมในระยะยาว

ทั้งนี้ การผลักดันให้มาตรการลดระยะเวลาการใช้ทุนต่างประเทศมีผลย้อนหลัง ยังอยู่ระหว่างการหารือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และหากได้รับความเห็นชอบ จะช่วยลดภาระของผู้รับทุน พสวท. จำนวนมากที่กำลังศึกษาและปฏิบัติงานอยู่ในปัจจุบัน

ที่มา: ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวง อว. และผลการประชุมคณะกรรมการกำหนดนโยบายผู้มีความสามารถพิเศษทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (พสวท.) วันที่ 5 สิงหาคม 2569