---

ประวัติมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย — จากมหามกุฏราชวิทยาลัยสู่มหาวิทยาลัยสงฆ์ธรรมยุต

Meta Description: ประวัติมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย (มมร.) อย่างละเอียด ตั้งแต่การสถาปนา พ.ศ. 2436 โดยรัชกาลที่ 5 การเปิดเป็นสภาการศึกษา พ.ศ. 2488–2489 สู่พระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย พ.ศ. 2540 ที่ตั้งศาลายา นครปฐม พร้อมแหล่งอ้างอิงทางการ

อัปเดต: พฤษภาคม 2569

---

พ.ศ. 2436 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชทานพระราชทรัพย์ให้สร้างวิทยาลัยขึ้นในบริเวณวัดบวรนิเวศวิหาร พระนครในชื่อ “มหามกุฏราชวิทยาลัย” เพื่ออุทิศส่วนกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ผู้เป็นที่มาแห่งนามมหามกุฏราชวิทยาลัย

กว่า 100 ปีต่อมา สถาบันแห่งนั้นได้พัฒนาเป็น มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย (มมร.) มหาวิทยาลัยสงฆ์ฝ่ายธรรมยุตที่มีวิทยาเขตกระจายอยู่ทั่วประเทศ

📌 หมายเหตุ: บทความนี้อ้างอิงหลักจากเว็บไซต์ทางการของมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย (mbu.ac.th/mbu-history/) โดยใช้ Wikipedia ภาษาไทยและคลังจดหมายเหตุ อว. (mhesi.nrct.go.th) เป็นข้อมูลประกอบ

---

บทที่ 1 — จุดเริ่มต้น: มหามกุฏราชวิทยาลัย พ.ศ. 2436

วันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2436 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ตั้งวิทยาลัยขึ้นในบริเวณ วัดบวรนิเวศวิหาร พระราชทานนามว่า “มหามกุฏราชวิทยาลัย” โดยมีพระราชประสงค์เพื่อเป็นที่ศึกษาเล่าเรียนของพระภิกษุสามเณร และทรงอุทิศพระราชทรัพย์บำรุงประจำปีรวมทั้งก่อสร้างสถานศึกษาวิทยาลัยแห่งนี้ขึ้น

ชื่อ “มหามกุฏ” นั้นอัญเชิญมาจากพระนามของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 (“มกุฏ” = มงกุฎ) ผู้ทรงเป็นต้นคณะธรรมยุตและเป็นที่มาแห่งนามสถาบัน รัชกาลที่ 5 จึงทรงสร้างสถาบันแห่งนี้เพื่ออุทิศส่วนกุศลแด่พระราชบิดา

วันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2439 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จมาเปิดมหามกุฏราชวิทยาลัย พระองค์ทรงรับมหามกุฏราชวิทยาลัยอยู่ในพระบรมราชูปถัมภ์และพระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์บำรุงประจำปี

---

บทที่ 2 — วัตถุประสงค์ในการก่อตั้ง

อาศัยพระราชประสงค์ดังกล่าว สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส จึงทรงตั้งวัตถุประสงค์เพื่อดำเนินกิจการมหามกุฏราชวิทยาลัยขึ้น 3 ประการ คือ

1. เพื่อเป็นสถานศึกษาของพระภิกษุสามเณร
2. เพื่อเป็นสถานศึกษาวิทยาการอันเป็นของชาติภูมิและของต่างประเทศ
3. เพื่อเป็นสถานที่เผยแผ่พระพุทธศาสนา

แนวคิดหลักคือการปฏิรูปการศึกษาของพระสงฆ์ฝ่ายธรรมยุต ให้มีหลักสูตรที่เป็นระบบ สอบง่าย เรียนจบได้ในเวลาอันสมควร และมีการสอบทุกปีแทนการสอบทุก 3–6 ปีแบบเดิม

---

บทที่ 3 — ยกฐานะสู่สถาบันระดับอุดมศึกษา พ.ศ. 2488–2489

เพื่อจะให้พระวัตถุประสงค์เหล่านั้นได้ผลดียิ่งขึ้น วันที่ 30 ธันวาคม พ.ศ. 2488 สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ ในฐานะที่ทรงเป็นนายกกรรมการมหามกุฏราชวิทยาลัยพร้อมด้วยพระเถระนุเถระ ได้ทรงประกาศตั้งสถาบันการศึกษาชั้นสูงในรูปมหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนาขึ้น โดยอาศัยนามว่า “สภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัย” ในพระบรมราชูปถัมภ์

วันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2489 สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ นายกกรรมการมหามกุฏราชวิทยาลัย ประกาศใช้ระเบียบและหลักสูตรของสภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัย และเปิดการศึกษาแก่ภิกษุสามเณร โดยจัดเป็น หลักสูตรปริญญาศาสนศาสตรบัณฑิต 4 ปี และเปิดเรียนในปีนี้เป็นรุ่นแรก

---

บทที่ 4 — พัฒนาการของหลักสูตร พ.ศ. 2490–2534

หลังจากเปิดการศึกษาแล้ว มีการปรับปรุงหลักสูตรอย่างต่อเนื่องหลายครั้ง โดยมีพัฒนาการที่สำคัญดังนี้

พ.ศ. 2511 เปลี่ยนแปลงหลักสูตรปริญญาศาสนศาสตรบัณฑิต 4 ปี เป็น ระบบหน่วยกิต รวม 240 หน่วยกิต เป็นครั้งแรก

พ.ศ. 2513 เปิดการศึกษาครบ 4 คณะ ได้แก่ คณะศาสนาและปรัชญา คณะสังคมศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ (ต่อมาเปลี่ยนเป็นคณะมนุษยศาสตร์ พ.ศ. 2525) และคณะศึกษาศาสตร์

พ.ศ. 2518 ปรับหลักสูตรให้ต้องศึกษาให้ได้หน่วยกิตรวมอย่างน้อย 144 หน่วยกิต เพื่อเข้ากับมาตรฐานการศึกษาชั้นปริญญาตรีของทบวงมหาวิทยาลัย

พ.ศ. 2530 เปิดการศึกษาชั้นปริญญาโท เรียกว่า บัณฑิตวิทยาลัย เมื่อวันที่ 24 ธันวาคม พ.ศ. 2530 มี 2 คณะ คือ คณะพุทธศาสนาและปรัชญา และคณะพุทธศาสนนิเทศ เปิดทำการสอนวันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2531

---

บทที่ 5 — พระราชบัญญัติกำหนดวิทยฐานะ พ.ศ. 2527

พ.ศ. 2527 สภานิติบัญญัติแห่งชาติได้ตรา พระราชบัญญัติกำหนดวิทยฐานะผู้สำเร็จวิชาการพระพุทธศาสนา พ.ศ. 2527 ให้ผู้สำเร็จวิชาการพระพุทธศาสนาตามหลักสูตรปริญญาศาสนศาสตรบัณฑิตจากสภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัย มีวิทยฐานะชั้นปริญญาตรี เรียกว่า “ศาสนศาสตรบัณฑิต” ใช้อักษรย่อว่า ศน.บ. โดยพระราชบัญญัตินี้มีผลบังคับใช้สำหรับผู้สำเร็จก่อนวันที่ประกาศใช้พระราชบัญญัตินี้ด้วย

---

บทที่ 6 — ขยายวิทยาเขตทั่วประเทศ พ.ศ. 2532–2538

หลังจากพระราชบัญญัติ 2527 มีผลรับรองวิทยฐานะ สภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัยเริ่มขยายวิทยาเขตออกไปทั่วประเทศ

พ.ศ. 2532 ตั้งวิทยาเขตอีสาน

พ.ศ. 2533 ตั้งวิทยาเขตล้านนา

พ.ศ. 2535 สมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช อนุมัติให้จัดตั้ง วิทยาเขตศรีธรรมาโศกราช จังหวัดนครศรีธรรมราช

พ.ศ. 2537 สภามหาวิทยาลัยอนุมัติให้จัดตั้ง วิทยาเขตร้อยเอ็ด

พ.ศ. 2538 สภามหาวิทยาลัยอนุมัติให้จัดตั้ง วิทยาเขตศรีล้านช้าง จังหวัดเลย

---

บทที่ 7 — พระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย พ.ศ. 2540

พ.ศ. 2540 รัฐสภาได้ผ่านร่างพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัยที่คณะกรรมาธิการพิจารณาเสร็จสิ้นแล้ว 3 วาระ มหาวิทยาลัยจึงได้รับสถานะเป็น มหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐ อย่างเป็นทางการตามพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย พ.ศ. 2540

วันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2540 พระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย ว่าด้วยการจัดตั้งส่วนงาน มีผลบังคับใช้ พร้อมกับออกข้อกำหนดและข้อบังคับต่าง ๆ เพื่อรองรับการเป็นมหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐ

---

บทที่ 8 — มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัยในปัจจุบัน

ปัจจุบันมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัยเปิดการเรียนการสอนใน 4 คณะหลัก ได้แก่ คณะศาสนาและปรัชญา คณะมนุษยศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ และคณะศึกษาศาสตร์ รวมถึงบัณฑิตวิทยาลัย ทั้งระดับปริญญาตรี โท และเอก สามารถตรวจสอบข้อมูลล่าสุดได้ที่ https://www.mbu.ac.th โดยตรง

มหาวิทยาลัยมีวิทยาเขตและวิทยาลัยสาขากระจายทั่วประเทศ ได้แก่ วิทยาเขตมหาวชิราลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตสิรินธรราชวิทยาลัย วิทยาเขตอีสาน วิทยาเขตล้านนา วิทยาเขตศรีธรรมาโศกราช วิทยาเขตร้อยเอ็ด และวิทยาเขตศรีล้านช้าง รวมทั้งวิทยาลัยศาสนศาสตร์อีกหลายแห่ง

---

สรุป Timeline สำคัญ

พ.ศ.	เหตุการณ์
2436	1 ต.ค. — รัชกาลที่ 5 พระราชทานพระบรมราชานุญาตตั้ง “มหามกุฏราชวิทยาลัย” ที่วัดบวรนิเวศวิหาร
2439	26 ต.ค. — รัชกาลที่ 5 เสด็จมาเปิดมหามกุฏราชวิทยาลัย และรับอยู่ในพระบรมราชูปถัมภ์
2488	30 ธ.ค. — ประกาศตั้ง “สภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัย” ในฐานะสถาบันอุดมศึกษาพระพุทธศาสนา
2489	16 ก.ย. — ประกาศใช้ระเบียบและหลักสูตร / เปิดการศึกษาแก่ภิกษุสามเณร หลักสูตรปริญญาศาสนศาสตรบัณฑิต 4 ปี รุ่นแรก
2511	เปลี่ยนเป็นระบบหน่วยกิต (240 หน่วยกิต) ครั้งแรก
2513	เปิดครบ 4 คณะ (ศาสนาและปรัชญา / สังคมศาสตร์ / ศิลปศาสตร์ / ศึกษาศาสตร์)
2525	เปลี่ยนชื่อคณะศิลปศาสตร์เป็นคณะมนุษยศาสตร์
2527	พระราชบัญญัติกำหนดวิทยฐานะผู้สำเร็จวิชาการพระพุทธศาสนา พ.ศ. 2527 รับรอง ศน.บ. เทียบเท่าปริญญาตรีทั่วไป
2530	24 ธ.ค. — เปิดบัณฑิตวิทยาลัย / เปิดสอนปริญญาโท 1 มิ.ย. 2531
2532	ตั้งวิทยาเขตอีสาน
2533	ตั้งวิทยาเขตล้านนา
2535	อนุมัติตั้งวิทยาเขตศรีธรรมาโศกราช นครศรีธรรมราช
2537	อนุมัติตั้งวิทยาเขตร้อยเอ็ด
2538	อนุมัติตั้งวิทยาเขตศรีล้านช้าง เลย
2540	1 ต.ค. — พระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย พ.ศ. 2540 มีผลบังคับใช้ มหาวิทยาลัยได้รับสถานะเป็นมหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐ

---

ข้อมูลปัจจุบัน

รายการ	ข้อมูล
วันก่อตั้งมหามกุฏราชวิทยาลัย	1 ตุลาคม พ.ศ. 2436
วันประกาศใช้ระเบียบและหลักสูตร / เปิดการศึกษาแก่ภิกษุสามเณร	16 กันยายน พ.ศ. 2489
วันได้รับสถานะมหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐ	1 ตุลาคม พ.ศ. 2540
รูปแบบ	มหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐ (มหาวิทยาลัยสงฆ์ฝ่ายธรรมยุต)
ชื่อย่อ	มมร. / MBU
ที่มาของชื่อ	อัญเชิญพระนาม “มกุฏ” ของรัชกาลที่ 4 (พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ผู้ก่อตั้งคณะธรรมยุต)
ปริญญาหลัก	ศาสนศาสตรบัณฑิต (ศน.บ.) / ศาสนศาสตรมหาบัณฑิต (ศน.ม.)
วิทยาเขต	7 วิทยาเขต + วิทยาลัยศาสนศาสตร์อีกหลายแห่ง
ที่ตั้งสำนักงานใหญ่	248 หมู่ 1 ถนนศาลายา–นครชัยศรี ตำบลศาลายา อำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม 73170
โทรศัพท์	02-444-6000
เว็บไซต์	https://www.mbu.ac.th

---

อ้างอิงหลักจาก: mbu.ac.th/mbu-history/ (ประวัติมหาวิทยาลัยทางการ มมร.) | อ้างอิงประกอบ: mhesi.nrct.go.th/archives, th.wikipedia.org (มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย), lanna.mbu.ac.th