ประวัติมหาวิทยาลัยนเรศวร — จากวิทยาลัยวิชาการศึกษาพิษณุโลกสู่มหาวิทยาลัยของรัฐแห่งที่ 2 ของภาคเหนือ

ประวัติมหาวิทยาลัยนเรศวร (มน.) อย่างละเอียด ตั้งแต่รากฐานวิทยาลัยวิชาการศึกษาพิษณุโลก พ.ศ. 2510 สู่การสถาปนา 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2533 ในวาระ 400 ปีการเสวยราชสมบัติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

---

วันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2533 ตรงกับวาระครบรอบ 400 ปีแห่งการเสวยราชสมบัติของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช วีรกษัตริย์ผู้กอบกู้เอกราชไทย ผู้มีความผูกพันอย่างลึกซึ้งกับเมืองพิษณุโลก

ความบังเอิญที่ไม่บังเอิญนี้ทำให้ มหาวิทยาลัยนเรศวร ไม่ใช่แค่มหาวิทยาลัยประจำจังหวัด แต่คือสถาบันที่แบกรับความหมายเชิงประวัติศาสตร์ของดินแดนพิษณุโลกไว้ในชื่อ

📌 หมายเหตุ: บทความนี้อ้างอิงหลักจากเว็บไซต์ทางการของมหาวิทยาลัยนเรศวร (nu.ac.th/?page_id=1912 และ old.nu.ac.th/?page_id=3077), คลังจดหมายเหตุ อว. (mhesi.nrct.go.th/archives/s/mhesi_archives/item/2507) และ Wikipedia ภาษาไทย เป็นข้อมูลประกอบ

---

บทที่ 1 — 3 ยุคสมัยของประวัติมหาวิทยาลัยนเรศวร

มหาวิทยาลัยนเรศวรมีประวัติการก่อตั้งและพัฒนาโดยแบ่งได้เป็น 3 ยุคสมัย คือ ยุคที่ 1 วิทยาลัยวิชาการศึกษาพิษณุโลก ยุคที่ 2 มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตพิษณุโลก และยุคปัจจุบัน คือ มหาวิทยาลัยนเรศวร

การแบ่ง 3 ยุคนี้ไม่ใช่เพียงการเปลี่ยนชื่อ แต่สะท้อนพัฒนาการที่แท้จริงของสถาบันการศึกษาในภาคเหนือตอนล่างตลอดกว่า 6 ทศวรรษ

---

บทที่ 2 — ยุคที่ 1: วิทยาลัยวิชาการศึกษาพิษณุโลก พ.ศ. 2510

ความเป็นมาเกี่ยวกับประวัติมหาวิทยาลัยนเรศวรนั้นมีสภาพการที่สืบต่อเนื่องกันมาหลายขั้นตอน โดยเริ่มต้นจากการเป็น วิทยาลัยวิชาการศึกษาพิษณุโลก เมื่อวันที่ 25 มกราคม พ.ศ. 2510 ตามพระราชบัญญัติวิทยาลัยวิชาการศึกษา ภายหลังการก่อตั้งวิทยาลัยวิชาการศึกษาประสานมิตรซึ่งจัดขึ้นเป็นแห่งแรก เมื่อวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2497 เป็นเวลา 13 ปี โดยเป็นวิทยาลัยวิชาการศึกษาแห่งที่ 4 รองจากประสานมิตร ปทุมวัน และบางแสน ตามลำดับ

วิทยาลัยวิชาการศึกษาพิษณุโลก มีที่ตั้ง ณ เลขที่ 1 ถนนสนามบิน ตำบลในเมือง อำเภอเมืองพิษณุโลก จังหวัดพิษณุโลก มีพันธกิจหลักในการผลิตครูและบุคลากรทางการศึกษาสำหรับภาคเหนือตอนล่าง ซึ่งในยุคนั้นยังขาดแคลนครูที่มีคุณวุฒิสูงอย่างมาก

---

บทที่ 3 — ยุคที่ 2: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตพิษณุโลก พ.ศ. 2517

เมื่อวิทยาลัยวิชาการศึกษาประสานมิตรได้ยกฐานะขึ้นเป็นมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ เมื่อวันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2517 แล้ว วิทยาลัยวิชาการศึกษาพิษณุโลกจึงได้ยกฐานะขึ้นเป็นวิทยาเขตหนึ่งของมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

การเป็นวิทยาเขตของ มศว ทำให้พิษณุโลกสามารถเปิดหลักสูตรในสาขาวิชาที่หลากหลายกว่าเดิม นอกเหนือจากสายครุศาสตร์ รวมทั้งได้รับทรัพยากรและการสนับสนุนจากสถาบันแม่ในกรุงเทพฯ

ช่วงปี พ.ศ. 2527–2531 ทางวิทยาเขตได้เตรียมแผนสำหรับการยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัยเอกเทศ สะท้อนให้เห็นว่าภาคเหนือตอนล่างมีความพร้อมและความต้องการมหาวิทยาลัยของตนเองอย่างจริงจัง

---

บทที่ 4 — พระราชทานนาม “นเรศวร”: 9 ตุลาคม พ.ศ. 2532

ก่อนจะมีการยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัย เรื่องสำคัญที่เกิดขึ้นก่อนคือการได้รับพระราชทานชื่อ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช โปรดเกล้าฯ พระราชทานนาม “มหาวิทยาลัยนเรศวร” สำหรับมหาวิทยาลัยที่จะจัดตั้งขึ้นใหม่ ณ จังหวัดพิษณุโลก เมื่อวันที่ 9 ตุลาคม พ.ศ. 2532 เพื่อสดุดีและเฉลิมพระเกียรติแด่สมเด็จพระนเรศวรมหาราช วีรกษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา เนื่องด้วยพระองค์ประสูติที่เมืองพิษณุโลก และทรงเคยดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระมหาอุปราชครองเมืองพิษณุโลกมาก่อน

---

บทที่ 5 — วันสถาปนา: 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2533

มหาวิทยาลัยได้รับการกำหนดให้ใช้วันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2533 เป็นวันสถาปนา เนื่องจากตรงกับวาระครบรอบ 400 ปี แห่งการเสวยราชสมบัติของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช โดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา ฉบับพิเศษ เล่มที่ 107 ตอนที่ 131 ลงวันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2533

รัฐบาลในสมัยของนายกรัฐมนตรี พล.อ.ชาติชาย ชุณหะวัณ มีมติให้ยกฐานะวิทยาเขตพิษณุโลก ของมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ มาเป็นมหาวิทยาลัยนเรศวร มหาวิทยาลัยนเรศวรนับเป็นมหาวิทยาลัยของรัฐแห่งที่ 2 ของภาคเหนือ ต่อจากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และเป็นมหาวิทยาลัยของรัฐแห่งที่ 17 ของประเทศไทย

---

บทที่ 6 — สมเด็จพระนเรศวรมหาราชและพิษณุโลก

การที่มหาวิทยาลัยได้รับพระนาม “นเรศวร” ไม่ใช่เพียงการยกย่องวีรกษัตริย์ แต่คือการย้ำเตือนรากเหง้าของเมืองพิษณุโลกซึ่งเป็นที่ตั้งของมหาวิทยาลัย

สมเด็จพระนเรศวรมหาราชประสูติที่เมืองพิษณุโลกเมื่อ พ.ศ. 2098 ทรงเคยดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระมหาอุปราชครองเมืองพิษณุโลก ก่อนจะประกาศอิสรภาพจากพม่าใน พ.ศ. 2127 และทรงมีชัยในสงครามยุทธหัตถีใน พ.ศ. 2135

การสถาปนามหาวิทยาลัยในวาระครบ 400 ปีจึงเป็นทั้งการรำลึกถึงพระองค์ และการประกาศว่าพิษณุโลกพร้อมก้าวสู่อนาคตด้านการศึกษา

---

บทที่ 7 — ตราสัญลักษณ์ สีประจำสถาบัน และดอกไม้ประจำมหาวิทยาลัย

ตราสัญลักษณ์

ตราสัญลักษณ์ของมหาวิทยาลัยนเรศวรเป็น รูปช้างศึกอยู่ในโล่กลมแบบโบราณ ตอนล่างมีอักษรชื่อมหาวิทยาลัยนเรศวร สะท้อนถึงพลังและความกล้าหาญของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชผู้ทรงนำทัพช้างสู้รบกอบกู้เอกราช

สีประจำสถาบัน — เทา–แสด

สีเทา หมายถึงสีของสมอง แปลว่าความคิดหรือปัญญา สีแสด หมายถึงคุณธรรมและความกล้าหาญ โดยประกอบด้วยสีแดง ซึ่งหมายถึงสมเด็จพระนเรศวรและความกล้าหาญ และสีเหลือง ซึ่งหมายถึงพระพุทธชินราชและคุณธรรม

ดอกไม้ประจำมหาวิทยาลัย — ดอกเสลา

ดอกเสลา เป็นดอกไม้ประจำมหาวิทยาลัยนเรศวร ดอกสีม่วงที่มีความงดงามและมักพบในพื้นที่ภาคเหนือ

---

บทที่ 8 — มหาวิทยาลัยนเรศวรในปัจจุบัน

ปัจจุบันมหาวิทยาลัยนเรศวรเปิดสอนครอบคลุมสาขาวิชาหลากหลาย ตั้งแต่แพทยศาสตร์ ทันตแพทยศาสตร์ เภสัชศาสตร์ วิศวกรรมศาสตร์ วิทยาศาสตร์ สังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์ ไปจนถึงบริหารธุรกิจและศิลปศาสตร์ สามารถตรวจสอบรายชื่อคณะและหน่วยงานล่าสุดได้ที่ nu.ac.th โดยตรง

มหาวิทยาลัยนเรศวรได้รับการจัดอันดับอยู่ในกลุ่มมหาวิทยาลัยชั้นนำของประเทศไทย และเป็นศูนย์กลางการศึกษาและวิจัยที่สำคัญของภาคเหนือตอนล่าง

---

สรุป Timeline สำคัญ

พ.ศ.	เหตุการณ์
2510	25 มกราคม — ก่อตั้ง “วิทยาลัยวิชาการศึกษาพิษณุโลก” เป็นวิทยาลัยวิชาการศึกษาแห่งที่ 4
2517	ยกฐานะเป็น “มศว วิทยาเขตพิษณุโลก”
2527–2531	เตรียมแผนยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัยเอกเทศ
2532	9 ตุลาคม — พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 พระราชทานนาม “มหาวิทยาลัยนเรศวร”
2533	29 กรกฎาคม — สถาปนา “มหาวิทยาลัยนเรศวร” ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 107 ตอน 131 วาระครบรอบ 400 ปีการเสวยราชสมบัติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

---

ข้อมูลปัจจุบัน

รายการ	ข้อมูล
วันสถาปนา	29 กรกฎาคม พ.ศ. 2533
วันพระราชทานนาม	9 ตุลาคม พ.ศ. 2532
ต้นกำเนิด	วิทยาลัยวิชาการศึกษาพิษณุโลก พ.ศ. 2510
ลำดับ	มหาวิทยาลัยของรัฐแห่งที่ 2 ของภาคเหนือ / มหาวิทยาลัยของรัฐแห่งที่ 17 ของไทย
ที่มาของชื่อ	สมเด็จพระนเรศวรมหาราช วีรกษัตริย์ผู้ประสูติที่เมืองพิษณุโลก
ตราสัญลักษณ์	รูปช้างศึกอยู่ในโล่กลมแบบโบราณ
สีประจำสถาบัน	เทา (ปัญญา) – แสด (คุณธรรมและความกล้าหาญ)
ดอกไม้ประจำมหาวิทยาลัย	ดอกเสลา
ที่ตั้ง	99 ถนนพิษณุโลก-นครสวรรค์ ตำบลท่าโพธิ์ อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก
เว็บไซต์	nu.ac.th

---

อ้างอิงหลักจาก: nu.ac.th/?page_id=1912, mhesi.nrct.go.th/archives/s/mhesi_archives/item/2507, ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 107 ตอน 131 (29 กรกฎาคม 2533) | อ้างอิงประกอบ: th.wikipedia.org (มหาวิทยาลัยนเรศวร)