ประวัติมหาวิทยาลัยศิลปากร — จากฝีมือช่างอิตาลีสู่เสาหลักศิลปะแห่งสยาม

ประวัติมหาวิทยาลัยศิลปากรอย่างละเอียดครบถ้วน ตั้งแต่การวางรากฐานโดยศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี สู่มหาวิทยาลัยศิลปะแห่งแรกของประเทศไทย พร้อมแหล่งอ้างอิงทางการ

---

ชายชาวฟลอเรนซ์คนหนึ่งเดินทางข้ามโลกมาสยามในปี 2466 เพื่อทำงานช่างปั้น และไม่เคยกลับบ้านเกิดอีกเลย

เขาทิ้งสิ่งที่ยิ่งใหญ่กว่าตัวเองไว้เบื้องหลัง — มหาวิทยาลัยที่หล่อหลอมศิลปินไทยรุ่นแล้วรุ่นเล่ามาตลอดกว่า 80 ปี

นั่นคือเรื่องราวของ ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี และ มหาวิทยาลัยศิลปากร

📌 หมายเหตุ: บทความนี้อ้างอิงจากเว็บไซต์ทางการของมหาวิทยาลัยศิลปากร (su.ac.th), Wikipedia ภาษาไทย, The Standard, Sarakadee Lite, Thai PBS NOW, Bangkok Biznews, National Geographic Thailand และ Matichon Weekly

---

บทที่ 1 — ชายจากฟลอเรนซ์: ใครคือศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี?

ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี มีชื่อเดิมว่า “คอร์ราโด เฟโรชี” (Corrado Feroci) เกิดเมื่อวันที่ 15 กันยายน พ.ศ. 2435 ในเขตซานโจวานนี เมืองฟลอเรนซ์ ประเทศอิตาลี เป็นประติมากรชาวอิตาลีที่เข้ามารับราชการในประเทศไทยตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 6

อาจารย์ศิลป์สำเร็จการศึกษาจาก The Royal Academy of Art of Florence ด้วยเกียรตินิยมอันดับหนึ่ง รัฐบาลสยามประสานไปยังรัฐบาลอิตาลีให้ช่วยคัดสรรศิลปินฝีมือดีมารับราชการ รัฐบาลอิตาลีจึงเสนอชื่อผู้ที่ได้รับรางวัลชนะเลิศจากการประกวดการออกแบบเงินตราสยาม ซึ่งก็คือ คอร์ราโด เฟโรชี

ศาสตราจารย์หนุ่มชาวอิตาลีเดินทางมาสยามพร้อมครอบครัวเมื่อ พ.ศ. 2466 ในปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 เพื่อเข้ารับราชการในตำแหน่งช่างปั้น ในยุคที่มีการว่าจ้างช่างชาวตะวันตกเข้ามาทำงานในสยามเพื่อปฏิรูปบ้านเมืองให้ทันสมัย

ผลงานที่ยืนยงบนแผ่นดินไทย

ก่อนจะบุกเบิกการศึกษาศิลปะสมัยใหม่ในไทย ศาสตราจารย์ศิลป์ฝากผลงานไว้บนแผ่นดินไทยหลายชิ้นที่คนไทยทุกคนรู้จัก ได้แก่ พระราชานุสาวรีย์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ที่สวนลุมพินี และอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี ที่จังหวัดนครราชสีมา ซึ่งล้วนเป็นประติมากรรมที่สะท้อนฝีมือระดับยุโรปผสานกับบริบทของสยาม

---

บทที่ 2 — จุดเริ่มต้น: โรงเรียนประณีตศิลปกรรม พ.ศ. 2476

ในแรกเริ่ม ศาสตราจารย์ศิลป์ได้เริ่มวางหลักสูตรอบรมแก่ผู้สนใจวิชาประติมากรรมโดยไม่เก็บค่าธรรมเนียมใด ๆ และภายหลังทางราชการขอให้วางหลักสูตรการศึกษารูปแบบเดียวกันกับสถาบันศิลปะในยุโรป จึงเป็นที่มาของหลักสูตรวิชาจิตรกรรมและประติมากรรม และ “โรงเรียนประณีตศิลปกรรม” สังกัดกรมศิลปากร

โรงเรียนศิลปากรก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2476 โดยหลวงวิจิตรวาทการ อธิบดีกรมศิลปากรขณะนั้น และพระสาโรชรัตนนิมมานก์ โดยมีศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี เป็นหัวหน้าผู้สอน

ลักษณะพิเศษของโรงเรียนแห่งนี้คือ เปิดสอนโดยไม่เก็บค่าเล่าเรียน เพื่อให้ผู้ที่สนใจศิลปะเข้าถึงได้อย่างเท่าเทียม แนวคิดนี้สะท้อนปรัชญาของอาจารย์ศิลป์ที่มองว่าศิลปะเป็นสิ่งที่ต้องส่งต่อสู่คนรุ่นหลัง

---

บทที่ 3 — วันสถาปนา: 12 ตุลาคม พ.ศ. 2486

ต่อมาจอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น เห็นความสำคัญของงานศิลปะว่าเป็นวัฒนธรรมที่สำคัญของชาติ จึงมีคำสั่งให้พระยาอนุมานราชธน อธิบดีกรมศิลปากร ดำเนินการปรับปรุงหลักสูตร และตราพระราชบัญญัติยกฐานะโรงเรียนศิลปากรขึ้นเป็นมหาวิทยาลัยศิลปากร

ได้รับการยกฐานะขึ้นเป็น “มหาวิทยาลัยศิลปากร” เมื่อวันที่ 12 ตุลาคม พ.ศ. 2486 โดยมีคณะจิตรกรรมและประติมากรรมเป็นคณะวิชาแรก ซึ่งศาสตราจารย์ศิลป์ได้ดำรงตำแหน่งเป็นคณบดีคนแรกของมหาวิทยาลัยควบคู่ไปกับตำแหน่งอาจารย์สอนด้วย

การยกฐานะครั้งนี้เป็นผลจากความร่วมมือระหว่างกรมศิลปากร รัฐบาล และศาสตราจารย์ศิลป์ในฐานะผู้บุกเบิกและวางรากฐานการศึกษาศิลปะสมัยใหม่ของไทย

ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่กำลังดำเนินอยู่ในขณะนั้น รัฐบาลไทยได้ดำเนินการให้ท่านได้รับสัญชาติไทย และใช้ชื่อว่า “ศิลป์ พีระศรี” เพื่อคุ้มครองไม่ให้ถูกเกณฑ์ไปเป็นเชลยสงครามในฐานะคนสัญชาติอิตาลีซึ่งเป็นฝ่ายอักษะ

---

บทที่ 4 — วังท่าพระ: บ้านหลังแรก

วังท่าพระเป็นวังเก่าในสมัยรัตนโกสินทร์ ซึ่งเคยเป็นที่ประทับของเจ้านายหลายพระองค์ รวมถึงสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ตั้งอยู่ในพื้นที่กรุงรัตนโกสินทร์ชั้นใน ตรงข้ามพระบรมมหาราชวังและท่าช้าง มีพื้นที่ประมาณ 8 ไร่ เป็นวิทยาเขตแรกและจุดกำเนิดของมหาวิทยาลัย

วังท่าพระเป็นที่ตั้งของคณะและหน่วยงานสำคัญหลายส่วน เช่น คณะจิตรกรรมประติมากรรมและภาพพิมพ์ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ คณะโบราณคดี คณะมัณฑนศิลป์ และหอศิลป์มหาวิทยาลัยศิลปากร โดยบางคณะอาจมีการจัดการเรียนการสอนในหลายวิทยาเขตควบคู่กัน

---

บทที่ 5 — การขยายสู่พระราชวังสนามจันทร์

ปี พ.ศ. 2509 มหาวิทยาลัยศิลปากร มีนโยบายที่จะเปิดคณะวิชาและสาขาวิชาที่หลากหลายขึ้น แต่เนื่องจากบริเวณพื้นที่ในวังท่าพระคับแคบมากไม่สามารถ
จะขยายพื้นที่ออกไปได้ จึงได้ขยายเขตการศึกษาไปยังพระราชวังสนามจันทร์ จังหวัดนครปฐม โดยจัดตั้งคณะอักษรศาสตร์ พ.ศ. 2511 คณะศึกษาศาสตร์ พ.ศ. 2513 และ
คณะวิทยาศาสตร์ พ.ศ. 2515 ตามลำดับ หลังจากนั้น จัดตั้งคณะเภสัชศาสตร์ พ.ศ. 2529 คณะเทคโนโลยีอุตสาหกรรม พ.ศ. 2535 และจัดตั้งคณะดุริยางคศาสตร์ขึ้น เมื่อ
พ.ศ.2542 เพื่อให้เป็น มหาวิทยาลัยที่มีความสมบูรณ์ทางด้านศิลปะมากยิ่งขึ้น

---

บทที่ 6 — ตราพระพิฆเนศวร สัญลักษณ์แห่งมหาวิทยาลัย

สัญลักษณ์ของมหาวิทยาลัยศิลปากร คือ พระพิฆเนศวร ซึ่งเป็นเทพเจ้าแห่งความสำเร็จ ทั้งยังเป็นเทพแห่งศิลปวิทยาการและการประพันธ์

การเลือกพระพิฆเนศวรเป็นตราสัญลักษณ์สะท้อนถึงอุดมการณ์ของมหาวิทยาลัยอย่างชัดเจน เพราะในคติฮินดูและพุทธศาสนาแบบผสม พระพิฆเนศวรเป็นเทพผู้เปิดทางสู่ความสำเร็จในการสร้างสรรค์ทุกรูปแบบ

---

บทที่ 7 — อาจารย์ศิลป์: ชีวิตที่อุทิศให้ศิลปะไทย

วาทะที่โด่งดังที่สุดของอาจารย์ศิลป์คือ “ศิลปะยืนยาว ชีวิตสั้น” (Ars longa, Vita brevis) — ประโยคที่เขาพิสูจน์ด้วยการดำรงชีวิตทั้งชีวิตในไทย

ศาสตราจารย์ศิลป์ทุ่มเทเวลาและอุทิศชีวิตให้กับวงการศิลปะไทยเรื่อยมา จนถึงปี 2505 ได้ล้มป่วยจากโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ ก่อนที่จะถึงแก่อนิจกรรมในวันที่ 14 พฤษภาคม 2505 ที่โรงพยาบาลศิริราช

ทุกวันที่ 15 กันยายนของทุกปี ซึ่งตรงกับวันเกิดของศาสตราจารย์ศิลป์ ถือเป็น “วันศิลป์ พีระศรี” ที่ชาวศิลปากรและวงการศิลปะไทยรำลึกถึงผู้บุกเบิกการศึกษาศิลปะสมัยใหม่แห่งแผ่นดินนี้

---

สรุป Timeline สำคัญ

พ.ศ.	เหตุการณ์
2435	กอร์ราโด เฟโรชี เกิดที่เมืองฟลอเรนซ์ ประเทศอิตาลี
2466	เดินทางมาสยาม รับราชการในสมัยรัชกาลที่ 6
2476	ก่อตั้งโรงเรียนประณีตศิลปกรรม สังกัดกรมศิลปากร
2486	ยกฐานะเป็น “มหาวิทยาลัยศิลปากร” วันที่ 12 ตุลาคม
ช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2	รัฐบาลไทยดำเนินการให้ท่านได้รับสัญชาติไทย ใช้ชื่อ “ศิลป์ พีระศรี”
2505	ศาสตราจารย์ศิลป์ถึงแก่อนิจกรรม อายุ 69 ปี
2509	ขยายการศึกษาสู่วิทยาเขตพระราชวังสนามจันทร์
2522	ก่อตั้งหอศิลป์มหาวิทยาลัยศิลปากรที่วังท่าพระ

 

---

ข้อมูลปัจจุบัน

รายการ	ข้อมูล
วันสถาปนา	12 ตุลาคม พ.ศ. 2486
ผู้บุกเบิกและวางรากฐาน	ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี (Corrado Feroci)
ตราสัญลักษณ์	พระพิฆเนศวร
วิทยาเขตหลัก	วังท่าพระ (กรุงเทพฯ) และพระราชวังสนามจันทร์ (นครปฐม)
วันสำคัญ	15 กันยายน — วันศิลป์ พีระศรี
เว็บไซต์	su.ac.th

---

อ้างอิงจาก: su.ac.th, th.wikipedia.org (มหาวิทยาลัยศิลปากร / ศิลป์ พีระศรี), thestandard.co, sarakadeelite.com, thaipbs.or.th, bangkokbiznews.com, ngthai.com, matichonweekly.com | อัปเดต พฤษภาคม 2569