3 สถาบันอุดมศึกษาในเกาะรัตนโกสินทร์ — เรียนท่ามกลางประวัติศาสตร์กว่า 240 ปี

“ไม่มีที่ไหนในประเทศไทยที่ห้องเรียนตั้งอยู่ท่ามกลางพระบรมมหาราชวัง วัด สนามหลวง และแม่น้ำเจ้าพระยา ที่นี่คือการศึกษาที่ประวัติศาสตร์ยังมีลมหายใจ”

น้อง ๆ รู้ไหมว่าในประเทศไทยมีสถาบันอุดมศึกษาที่เป็นที่รู้จัก อย่างน้อย 3 แห่ง ที่ตั้งอยู่ในพื้นที่เกาะรัตนโกสินทร์ — พื้นที่ประวัติศาสตร์ที่ล้อมรอบด้วยแม่น้ำเจ้าพระยาและคลองขุดมาตั้งแต่ครั้งสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ในปี พ.ศ. 2325

บทความนี้ไม่ใช่แค่บอกว่า “มีมหาวิทยาลัยอยู่ที่นั่น” แต่จะพาไปรู้จักว่าพื้นที่แต่ละแห่งมีประวัติอะไร ทำไมสถาบันเหล่านั้นถึงได้มาตั้งอยู่ที่นั่น และการเรียนท่ามกลางประวัติศาสตร์กว่า 240 ปีให้อะไรกับนักศึกษาที่หาได้ยากในที่อื่น

ก่อนอื่น: เกาะรัตนโกสินทร์คืออะไร?

สถาบันที่ 1 — มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ วิทยาเขตท่าพระจันทร์

📍 เลขที่ 2 ถนนพระจันทร์ แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพฯ 10200 | เกาะรัตนโกสินทร์ชั้นใน

🏛️ ประวัติของพื้นที่ — ก่อนจะเป็นมหาวิทยาลัย

ก่อนที่จะเป็น “มหาวิทยาลัย” พื้นที่บริเวณท่าพระจันทร์แห่งนี้คือส่วนหนึ่งของ พระราชวังบวรสถานมงคล หรือ “วังหน้า” ซึ่งสร้างขึ้นพร้อมกับพระบรมมหาราชวังเมื่อครั้งสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ในปี พ.ศ. 2325 เป็นที่ประทับของพระมหาอุปราชตลอดรัชกาลที่ 1–5

ต่อมาเมื่อตำแหน่งวังหน้าสิ้นสุดลง พื้นที่บางส่วนกลายเป็นที่ตั้งของ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร และพื้นที่อีกส่วนถูกใช้เป็นที่ตั้งของกองทัพและคลังแสง จนกระทั่งวันที่ 9 เมษายน พ.ศ. 2478 มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และการเมืองซื้อที่ดินบริเวณนี้จากกรมทหาร เนื้อที่ 49 ไร่ ริมแม่น้ำเจ้าพระยาติดสนามหลวง และย้ายมาเป็นที่ตั้งมหาวิทยาลัยนับแต่นั้น

📖 ประวัติการก่อตั้งมหาวิทยาลัย

มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ก่อตั้งเมื่อวันที่ 27 มิถุนายน พ.ศ. 2477 ในชื่อ “มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง” โดย ศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พนมยงค์ ด้วยปรัชญา “ตลาดวิชา” ที่เปิดให้ทุกคนเข้ามาเรียนโดยไม่จำกัดเพศ ชนชั้น หรือฐานะ ในปีแรกมีผู้สมัคร 7,094 คน ซึ่งถือเป็นตัวเลขที่น่าตื่นตะลึงในยุคนั้น

ต่อมาในปี พ.ศ. 2495 เปลี่ยนชื่อเป็น “มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์” ตัดคำว่า “การเมือง” ออก ปัจจุบันมีวิทยาเขตหลัก 4 แห่ง แต่ท่าพระจันทร์คือหัวใจที่บรรจุประวัติศาสตร์และจิตวิญญาณดั้งเดิมของสถาบันเอาไว้

✨ ทำไมถึงโดดเด่น?

• ตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ติดสนามหลวงและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร
• พื้นที่ท่าพระจันทร์ล้อมรอบด้วยตลาดหนังสือเก่าและตลาดท่าพระจันทร์ที่มีชีวิตชีวาตลอดทั้งวัน
• เป็นหนึ่งในมหาวิทยาลัยที่เก่าแก่ที่สุดในประเทศไทย ก่อตั้งในยุคเดียวกับการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475
• บรรยากาศการเรียนที่หาได้ยาก — เดินออกจากประตูมหาวิทยาลัยก็ถึงแม่น้ำเจ้าพระยาและท่าเรือพระจันทร์

📚 คณะและหลักสูตรที่เกี่ยวข้องกับวิทยาเขตท่าพระจันทร์ (ตรวจสอบล่าสุดที่ tu.ac.th)

ม.ธรรมศาสตร์ ศูนย์ท่าพระจันทร์ เปิดการเรียนการสอนระดับปริญญาตรี เฉพาะหลักสูตรนานาชาติ และโครงการพิเศษในสายสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ เช่น

• คณะนิติศาสตร์
• คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี
• คณะรัฐศาสตร์
• คณะเศรษฐศาสตร์
• คณะศิลปศาสตร์
• คณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน
• วิทยาลัยสหวิทยาการ
• วิทยาลัยนวัตกรรม
• วิทยาลัยนานาชาติปรีดีพนมยงค์ (PBIC)

⚠️ หมายเหตุ: รายละเอียดหลักสูตรและการจัดสอนในแต่ละวิทยาเขตอาจมีการปรับเปลี่ยน กรุณาตรวจสอบข้อมูลล่าสุดที่ tu.ac.th

อ้างอิง: Wikipedia มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร — พระราชวังบวรสถานมงคล; hrmd.person.tu.ac.th

สถาบันที่ 2 — มหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาเขตวังท่าพระ

📍 เลขที่ 31 ถนนหน้าพระลาน แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพฯ 10200 | เกาะรัตนโกสินทร์ชั้นใน

🏛️ ประวัติของพื้นที่ — ก่อนจะเป็นมหาวิทยาลัย

พื้นที่ “วังท่าพระ” หรือที่เรียกว่า “วังล่าง” หรือ “วังตะวันตก” มีประวัติยาวนานตั้งแต่ต้นกรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 ทรงสร้างขึ้นและพระราชทานให้แก่สมเด็จพระเจ้าหลานเธอเจ้าฟ้ากรมขุนกษัตรานุชิต เป็นที่ประทับ ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ได้พระราชทานวังท่าพระให้แก่ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ พระอัจฉริยบุคคลที่ได้รับการยกย่องว่าเป็น “สมเด็จครู” แห่งศิลปะไทย

วังท่าพระตั้งอยู่ตรงข้ามพระบรมมหาราชวังโดยตรง บนพื้นที่ประมาณ 8 ไร่ ริมถนนหน้าพระลาน ซึ่งทำให้นักศึกษาศิลปากรสามารถมองเห็นกำแพงพระบรมมหาราชวังจากภายในมหาวิทยาลัยได้ตลอดเวลา

📖 ประวัติการก่อตั้งมหาวิทยาลัย

มหาวิทยาลัยศิลปากรถือกำเนิดจาก “โรงเรียนประณีตศิลปกรรม” ในสังกัดกรมศิลปากร ซึ่งก่อตั้งในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 เมื่อปี พ.ศ. 2476 ก่อนพัฒนาเป็น “โรงเรียนศิลปากร” และได้รับการยกฐานะเป็น “มหาวิทยาลัยศิลปากร” อย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 12 ตุลาคม พ.ศ. 2486

บุคคลสำคัญที่เป็นจิตวิญญาณของสถาบันคือ ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี (Corrado Feroci) ประติมากรชาวอิตาลีที่อุทิศชีวิตให้กับการพัฒนาศิลปะไทย และมีอนุสาวรีย์ประจำวิทยาเขตวังท่าพระที่นักศึกษาทุกรุ่นเคารพบูชา

✨ ทำไมถึงโดดเด่น?

• เป็นหนึ่งในสถาบันอุดมศึกษาที่มีทำเลโดดเด่นที่สุด เพราะตั้งอยู่ตรงข้ามพระบรมมหาราชวังโดยตรง
• อาคารในมหาวิทยาลัยบางส่วนคือของเดิมสมัยรัชกาลที่ 3 ที่ได้รับการบูรณะ รวมถึงท้องพระโรงที่ปัจจุบันใช้เป็นหอศิลป์
• หอศิลป์มหาวิทยาลัยศิลปากรก่อตั้งในปี พ.ศ. 2522 เป็นศูนย์กลางนิทรรศการศิลปะที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ
• กำแพงวังเก่าที่ล้อมรอบมหาวิทยาลัย ยังคงสภาพดั้งเดิมและให้ความรู้สึก “อยู่ในรั้วในวัง” อย่างแท้จริง

📚 คณะและหลักสูตรที่เกี่ยวข้องกับวิทยาเขตวังท่าพระ (ตรวจสอบล่าสุดที่ su.ac.th)

• คณะจิตรกรรม ประติมากรรมและภาพพิมพ์ (คณะแรกของมหาวิทยาลัย)
• คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ (บางส่วน)
• คณะมัณฑนศิลป์
• คณะโบราณคดี
• บัณฑิตวิทยาลัย (บางส่วน)

⚠️ หมายเหตุ: รายละเอียดหลักสูตรและการจัดสอนในแต่ละวิทยาเขตอาจมีการปรับเปลี่ยน กรุณาตรวจสอบข้อมูลล่าสุดที่ su.ac.th

อ้างอิง: su.ac.th — วิทยาเขตวังท่าพระ; Wikipedia มหาวิทยาลัยศิลปากร; Wikipedia วังท่าพระ; db.sac.or.th — หอศิลป์มหาวิทยาลัยศิลปากร

สถาบันที่ 3 — วิทยาลัยเพาะช่าง มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์

📍 เลขที่ 86 ถนนตรีเพชร แขวงวังบูรพาภิรมย์ เขตพระนคร กรุงเทพฯ 10200 | เกาะรัตนโกสินทร์ชั้นนอก

🏛️ ประวัติของพื้นที่ — ก่อนจะเป็นสถาบันการศึกษา

แขวงวังบูรพาภิรมย์และบริเวณถนนตรีเพชรเป็นย่านประวัติศาสตร์ที่มีความสำคัญอย่างยิ่ง ชื่อ “วังบูรพาภิรมย์” มาจากพระราชวังบูรพาภิรมย์ซึ่งตั้งอยู่ในพื้นที่ใกล้เคียง เป็นย่านที่เต็มไปด้วยวัด ตลาดเก่า และชุมชนที่มีประวัติยาวนานนับตั้งแต่ต้นรัตนโกสินทร์ บริเวณนี้อยู่ในเกาะรัตนโกสินทร์ชั้นนอก ระหว่างคลองคูเมืองเดิมและคลองโอ่งอ่าง

📖 ประวัติการก่อตั้งสถาบัน

วิทยาลัยเพาะช่างก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 7 มกราคม พ.ศ. 2456 ในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ด้วยพระราชประสงค์ให้เป็นโรงเรียนสอนวิชาช่างศิลป์ไทยแบบดั้งเดิม เพื่ออนุรักษ์และสืบสานงานช่างสกุลช่างหลวงที่มีมาแต่โบราณ ในฐานะ สถาบันสอนช่างศิลป์ เพาะช่างถือเป็นสถาบันที่เก่าแก่ที่สุดในกลุ่มสามสถาบันนี้

นับว่าเพาะช่างมีอายุกว่า 113 ปี ณ ปัจจุบัน (พ.ศ. 2569) และเป็นสถาบันสอนศิลปะการช่างที่เก่าแก่ที่สุดแห่งหนึ่งในประเทศไทย ปัจจุบันสังกัดมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์ (มทร.รัตนโกสินทร์) มีสีแดง–ดำ เป็นสัญลักษณ์ประจำสถาบัน

✨ ทำไมถึงโดดเด่น?

• เก่าแก่ที่สุดในฐานะสถาบันสอนช่างศิลป์ในกลุ่มนี้ — ก่อตั้งปี 2456 อายุกว่า 113 ปี
• เชี่ยวชาญ “ช่างศิลป์ไทย” ที่หาไม่ได้จากที่ไหน — ภาควิชาศิลปประจำชาติสืบทอดองค์ความรู้ช่างหลวงโบราณ
• ตั้งอยู่ในย่านตลาดเก่า ถนนตรีเพชร ซึ่งยังคงบรรยากาศชุมชนดั้งเดิมใจกลางเมือง
• ผลิตนักออกแบบ ช่างศิลป์ และศิลปินชั้นนำของไทยมากมายตลอด 113 ปี
• ระยะเดินจากวัดโพธิ์ วัดอรุณ และสะพานพุทธ ทำให้บรรยากาศการเรียนแน่นไปด้วยมรดกวัฒนธรรม

📚 สาขาที่เปิดสอน

• ภาควิชาศิลปประจำชาติ — ช่างศิลป์ไทยแบบโบราณ จิตรกรรมฝาผนัง ลายรดน้ำ
• ภาควิชานิเทศน์ศิลป์ — ออกแบบกราฟิก สื่อสิ่งพิมพ์ ภาพประกอบ
• ภาควิชาออกแบบ — ออกแบบผลิตภัณฑ์ ออกแบบตกแต่งภายใน
• ภาควิชาศิลปสากล — จิตรกรรมสากล ประติมากรรม ภาพพิมพ์

⚠️ หมายเหตุ: กรุณาตรวจสอบหลักสูตรล่าสุดที่ pohchang.rmutr.ac.th

อ้างอิง: pohchang.rmutr.ac.th — ข้อมูลวิทยาลัยเพาะช่าง; innnews.co.th — 7 มกราคม วันกำเนิดวิทยาลัยเพาะช่าง; Wikipedia มทร.รัตนโกสินทร์

🗺️ เปรียบเทียบทั้ง 3 สถาบัน — เลือกให้ตรงกับตัวเอง