เปิด 6 ผลประเมินระดับโลก สะท้อนวิกฤต “การศึกษาไทย” เหลื่อมล้ำสูง เสี่ยงก้าวไม่ทันโลก

ประเทศไทยกำลังเผชิญความท้าทายด้านการศึกษาอย่างรอบด้าน
ทั้งในมิติ ความเหลื่อมล้ำ คุณภาพการเรียนรู้ และความสามารถในการแข่งขันกับนานาชาติ

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)
ได้เปิดเผยรายงาน 5 ข้อค้นพบสำคัญ
จากการวิเคราะห์การจัดสรรทรัพยากรทางการศึกษาและการพัฒนาทุนมนุษย์
โดยอ้างอิงข้อมูลจากการประเมินและการทดสอบระดับชาติและระดับโลก

ผลการศึกษาเหล่านี้สะท้อนชัดว่า
เมื่อ “ต้นทุนมนุษย์” ของเด็กไทยไม่เท่ากัน
ช่องว่างทางการศึกษาจึงถ่างกว้างขึ้น
และทำให้เด็กไทยจำนวนมาก เสี่ยงถูกทิ้งไว้ข้างหลัง
ท่ามกลางกระแสการเปลี่ยนแปลงของโลกยุคใหม่

---

1. เด็กโรงเรียนขนาดเล็กเรียนรู้ต่ำกว่า คะแนน O-NET ตามหลังอย่างมีนัยสำคัญ

ผลการทดสอบทางการศึกษาแห่งชาติ O-NET
ระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ปีการศึกษา 2567
ชี้ให้เห็นความแตกต่างด้านคุณภาพการเรียนรู้ระหว่างโรงเรียนอย่างชัดเจน

เด็กใน โรงเรียนขนาดเล็ก
(นักเรียนไม่เกิน 119 คน ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล และเป็นเด็กยากจนหรือด้อยโอกาส)
มีคะแนน O-NET ต่ำกว่าโรงเรียนขนาดกลาง ขนาดใหญ่ และขนาดใหญ่พิเศษในทุกรายวิชา

โดยเฉพาะ วิชาภาษาอังกฤษ

• โรงเรียนขนาดเล็ก เฉลี่ย 27.96 คะแนน

• โรงเรียนขนาดใหญ่พิเศษ เฉลี่ย 48.04 คะแนน

ความแตกต่างดังกล่าวสะท้อนปัญหาการเข้าถึงทรัพยากร
ครูผู้สอน และโอกาสการเรียนรู้ที่ไม่เท่าเทียมกันตั้งแต่ระดับต้น

---

2. เด็กชนบทตามหลังเด็กเมือง เทียบเท่าการเรียนรู้ที่หายไป 3 ปี

ผลการประเมินสมรรถนะนักเรียนมาตรฐานสากล
PISA ปี พ.ศ. 2565
ซึ่งประเมินนักเรียนอายุ 15 ปี พบว่า

นักเรียนในโรงเรียนชนบท
(ชุมชนที่มีประชากรน้อยกว่า 3,000 คน)
มีคะแนน คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ และการอ่าน
ต่ำกว่าโรงเรียนในเขตเมืองและกึ่งเมือง

ความแตกต่างของคะแนนอยู่ที่ 53–70 คะแนน
ซึ่งสามารถเทียบเท่ากับ
“การเรียนรู้ที่หายไปประมาณ 3 ปีการศึกษา”

นี่คือสัญญาณอันตรายที่สะท้อนว่า
ภูมิศาสตร์และฐานะทางเศรษฐกิจ
ยังคงเป็นตัวกำหนดคุณภาพการศึกษาของเด็กไทยอย่างชัดเจน

---

3. เด็กยากจนมีโอกาสเรียนต่อมหาวิทยาลัยน้อยกว่ากว่า 2.5 เท่า

จากการติดตามนักเรียนในครัวเรือนยากจนที่สุด 15% ของประเทศ
และเชื่อมโยงข้อมูลกับ สป.อว. และ ทปอ. พบว่า

• ปีการศึกษา 2564
  นักเรียนยากจนจบ ม.3 จำนวน 167,989 คน
  แต่มีเพียง 81.5% ที่ได้เรียนต่อ ม.4 หรือเทียบเท่า

• ปีการศึกษา 2568
  นักเรียนกลุ่มเดียวกันที่เรียนต่อระดับอุดมศึกษา
  เหลือเพียง 21,079 คน หรือ 12.5%

ขณะที่อัตราการเข้ามหาวิทยาลัยของนักเรียนทั้งประเทศ
ผ่านระบบ TCAS อยู่ที่ประมาณ 32%

ตัวเลขนี้สะท้อนว่า
เด็กยากจนมีโอกาสเข้าสู่มหาวิทยาลัย
ต่ำกว่านักเรียนทั่วไปมากกว่า 2.5 เท่า

---

4. ยิ่งเรียนยิ่งถดถอย เด็กไทย “เข้าเรียน แต่ไม่เกิดการเรียนรู้”

งานวิจัยของ กสศ. ร่วมกับ
สถาบันวิจัยเพื่อการประเมินและออกแบบนโยบาย (RIPED)
ติดตามเด็กในพื้นที่ชนบทภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ตั้งแต่ระดับปฐมวัย ประถมศึกษา จนถึงมัธยมศึกษา

ผลการศึกษาพบว่า
ค่า IQ ของเด็กกลุ่มตัวอย่าง
ลดลงจาก 92 เหลือ 82 คะแนน

ซึ่งถือเป็นเรื่องผิดปกติ
เพราะโดยทั่วไป IQ ควรคงที่หรือใกล้เคียงเดิมตามวัย

ปรากฏการณ์นี้สะท้อนปัญหาเชิงโครงสร้างว่า
การเข้าเรียน ไม่ได้แปลว่าเกิดการเรียนรู้เสมอไป
โดยเฉพาะในระบบการศึกษาที่ไม่ยืดหยุ่น
ไม่สอดคล้องกับความสนใจและวิถีการเรียนรู้ของผู้เรียน

---

5. การศึกษาไทย “ฟรี” ไม่จริง ค่าใช้จ่ายแฝงสูง

แม้รัฐจะมีนโยบายเรียนฟรี 15 ปี
แต่ในทางปฏิบัติ ผู้ปกครองยังต้องแบกรับค่าใช้จ่ายจำนวนมาก

โดยครัวเรือนยากจน
ต้องจ่ายค่าใช้จ่ายแฝงเฉลี่ย 9,420 บาทต่อคนต่อปี
ส่วนใหญ่เป็น

• ค่าเล่าเรียน

• ค่าเดินทาง

• ค่าอาหารเช้า

ขณะเดียวกัน ระบบเงินอุดหนุนรายหัวแบบอัตราเดียว
ไม่สอดคล้องกับความเป็นจริงของแต่ละโรงเรียน
โดยเฉพาะโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกล
ที่มีต้นทุนสูงกว่าโรงเรียนทั่วไป

ในปีงบประมาณ 2564
จากงบการศึกษา 100 บาท
มีงบเพื่อความเสมอภาคเพียง 22 บาท
และเมื่อนำไปใช้เพื่อ “ความเสมอภาคแนวดิ่ง”
เหลือจริงเพียง 4 บาท เท่านั้น

---

6. เด็กไทยขาดทักษะแห่งอนาคต คะแนน PISA ต่ำกว่าหลายประเทศอาเซียน

การวิเคราะห์ผล PISA ตลอด 20 ปี
พบว่า ปี พ.ศ. 2565
ประเทศไทยมีคะแนนต่ำที่สุดตั้งแต่เข้าร่วมการประเมินในปี 2543

คะแนนทักษะพื้นฐาน
(คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ การอ่าน)
ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของกลุ่มประเทศ
OECD
และต่ำกว่าหลายประเทศในอาเซียน
เช่น สิงคโปร์ มาเลเซีย และเวียดนาม

ด้าน ความคิดสร้างสรรค์ (Creative Thinking)
ประเทศไทยอยู่ในอันดับ 51 จาก 61 ประเทศ
ต่ำกว่าค่าเฉลี่ย OECD อย่างมีนัยสำคัญ
และตามหลังประเทศเพื่อนบ้านหลายประเทศ

---

บทสรุป: วิกฤตการศึกษาไทยคือวิกฤตทุนมนุษย์

ข้อมูลทั้งหมดสะท้อนชัดว่า
ปัญหาการศึกษาไทยไม่ใช่เพียงเรื่องคะแนนสอบ
แต่คือ วิกฤตเชิงโครงสร้างของการพัฒนาทุนมนุษย์

หากยังไม่เร่งแก้ไขความเหลื่อมล้ำ
ไม่ปรับระบบการศึกษาให้ยืดหยุ่นและเท่าทันโลก
เด็กไทยจำนวนมากอาจถูกทิ้งไว้ข้างหลัง
ในโลกที่การแข่งขันทางความรู้รุนแรงขึ้นทุกวัน

ที่มา https://www.thairath.co.th/scoop/infographic/2907838