กฏหมายสมัยสุโขทัย
1) กฏหมายพ่อขุนรามคำแหง (ศิลาจารึกหลักที่ 1)
- ภาษี: ไม่มีจกอบ (จังกอบ)
- ซื้อขาย: มีการค้าขาย
- ลักษณะมรดก: ลูกรับมรดก
- วิธีพิจารณาความ: เสมอภาพ/สอบสวน/ซื้อสัตย์
- ร้องทุกข์: สั่นกระดิ่ง
- ที่ดิน: สิทธิครอบครอง
- มนุษยธรรม: ไม่ให้ทำร้าย หรือ ฆ่าเชลยศึกทิ้ง
- ผู้ลี้ภัย: ช่วยเหลือ
2) กฏหมายลักษณะโจรสมัยสุโขทัย (ศิลาจารึกหลักที่ 38)* มีลักษณะเป็นกฏหมายอาญา
- รัฐมุ่งที่จะให้ประชาชนพยายามนำตัวผู้กระทำความผิดมาลงโทษให้ได้
- เพื่อเป็นการส่งเสริมให้ประชาชนเป็นพลเมืองดี
บทบัญญัติ
2.1) การเอาคนรับใช้หรือภรรยาผู้อื่นหนีมาแล้วไม่ส่งคืนเจ้าของภายในสามวันต้องถูกปรับตามขนาดที่กำหนดไว้ในพระราชศาสตร์และพระธรรมศาสตร์ (ในกรณีเมือง)
2.2) กรณีนอกเมืองเจ้าของบ้านต้องนำผู้ที่หนีมาสู่ตนไปคืนเจ้าของ ถ้าปล่อยให้อยู่เกินสามวันต้องถูกปรับไหมวันละ 11,000 เบี้ย ถ้าเกินห้าวัน วันละ 55,000 เบี้ย ถ้าเกิน 8 วันให้ปรับเท่ากับลักพาคนไป
2.3) ให้รางวัลแก่ผู้จับขโมยหรือนำของถูกขโมยไปคืนเจ้าของ
2.4) การไม่ช่วยจับโจรมีความผิดเสมือนลักทรัพย์ผู้อื่น
2.5) การฆ่าวัว ฆ่าควายเพื่อใช้เป็นอาหารต้องไปแสดงให้คนทั้งหลายรู้ก่อนจึงฆ่าได้
3) มังรายศาสตร์*
- เป็นการนำเอาคำพิพากษาในคดีต่างๆ มารวบรวมเรียบเรียงใหม่
- มีการนำเอามูลคดีวิวาทในคัมภีร์พระธรรมศาสตร์มาเป็นหลักในการบัญญัติ กฏหมาย 16 ประการ
[1] กู้ของท่าน
[2] ยืมของท่าน
[3] รวมทุนกับทำการค้าหากำไร
[4] รับจ้างของไม่สำเร็จละทิ้งงานเสีย
[5] ให้ของแล้วจะขอคืน
[6] ปลอมของซึ่งไม่มีวิญญาณ
[7] ต่อยกัน
[8] ผัวเมียจะหย่ากัน
[9] รักเมียท่านจับมือถือนม
[10] แย่งทรัพย์และแย่งมรดก
[11] ฝากของกันไว้
[12] ของสูญเสียไป
[13] ได้คืนไม่ครบถ้วน
[14] ของน้อยอ้างว่าของมาก
[15] เล่นการพนัน
[16] เหตุระหว่างคนเลวคนดี
3.1. การกระทำความผิด
3.1.1) คิดที่จะกระทำความผิด
3.1.2) ตกลงใจที่จะกระทำความผิด
3.1.3) ตระเตรียมการที่จะกระทำความผิด
3.1.4) ลงมือกระทำความผิด
3.1.5) กระทำความผิดสำเร็จ
3.2) ลักษณะทรัพย์
3.2.1) ทรัพยมีวิญญาณ
3.2.2) ทรัพย์ไม่มีวิญญาณ
3.3) การพบขุมทรัพย์
ถ้าแจ้งได้ครึ่งนึง ถ้าไม่แจ้งเข้าพระคลังทั้งหมด
3.4) ของตกของหาย
ได้หนึ่งในสามของทรัพย์ที่ได้
3.5) ความรับผิดชอบต่อผู้เสพสุราด้วยกัน
ส่งถึงบ้าน
3.6) ครอบครัว
กฏหมายให้ไหมค่าขันหมากเป็นเงิน 11,000 เบี้ย (สมรส, แบ่งสินสมรส)
3.7) มรดก
3.7.1) ลูกคนไหนถือบิดามารดาเป็นศัตรูหรือไม่
3.7.2) พ่อแม่ขายลูกคนไหนไปหรือยังไม่ได้ขาย
3.7.3) ลูกคนไหนยากจนหรือไม่
3.7.4) ลูกคนไหนทำคุณแก่บิดามารดา
3.8) หนี้
ไม่มีการทำเป็นลายลักษณ์อักษร แต่ต้องมีพยาน
3.9) ความรับผิดชอบผู้คำประกัน
เฉพาะเงินต้นไม่รวมดอกเบี้ย
3.10) อาญา
3.10.1) ประหาร
3.10.2) ตัดตีนตัดมือ
3.10.3) เนรเทศ
ประเภททรัพย์
=1= ทรัพย์มีวิญญาณ (ถ้าเก็บได้ไม่บอกเพื่อนบ้านถูกข้อหาลักทรัพย์ บอกเพื่อนบ้านแต่เเผลอฆ่ากินชดใช้ทรัพย์ บอกเพื่อนบ้านแล้วเลี้ยงดูได้ค่าไถ่)
=2= ทรัพย์ไม่มีวิญญาณ (ถ้าขุดพบแล้วแจ้งได้ 1/2, ถ้าเก็บของตกได้ประกาศ 3 ครั้ง และบอกเพื่อนบ้านได้ 1/2)
